Căn nhà ven sông ấy không có ai thắp đèn, vậy mà đêm nào, khi trời vừa sẫm, ngọn đèn dầu trên bậu cửa sổ cũng tự sáng lên, ngọn lửa nhỏ, vàng, quay về phía dòng sông.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu do mình viết. Con sông, căn nhà và thầy giáo trẻ đều là nhân vật mình đặt ra. Truyện này hợp nghe khi ngoài trời đang mưa nhỏ.
Căn nhà cuối xóm
Nhân ra trường, nhận dạy ở một trường cấp hai vùng ven sông Nam Bộ. Anh thuê căn nhà gỗ cuối xóm, sát bờ sông, giá rẻ vì bỏ trống đã lâu. Nhà có một gian, một chái bếp, một ô cửa sổ lớn mở thẳng ra sông, bậu cửa rộng.
Trên bậu cửa có một ngọn đèn dầu cũ, bóng thuỷ tinh đã ố, chân đèn bằng đồng xỉn màu. Người cho thuê nhà, một ông cụ hàng xóm, dặn Nhân cứ để đèn ở đó, đừng cất đi, đèn của chủ nhà cũ.
Nhân không hỏi nhiều. Anh mệt sau chuyến xe dài, tối đầu tiên ăn vội gói mì, chấm bài, rồi đi ngủ sớm. Đèn điện trong nhà tắt hết.
Gần nửa đêm, anh tỉnh giấc vì một thứ ánh sáng vàng hắt lên trần nhà. Ngọn đèn dầu trên bậu cửa sổ đang cháy. Lửa nhỏ, đều, không chập chờn dù gió sông thổi vào.
Ngọn lửa tự thắp
Nhân nằm im nhìn ngọn đèn rất lâu. Anh không nhớ mình có thắp. Anh không có diêm, không có bật lửa, anh không hút thuốc. Trong bình đèn chỉ còn một chút dầu đã đóng cặn từ lâu.
Anh dậy, rón rén lại gần. Ngọn lửa ấm, toả mùi dầu hoả quen thuộc. Anh định thổi tắt, nhưng không hiểu sao lại thôi. Anh trở lại giường, nằm nhìn ngọn lửa cho tới khi ngủ thiếp đi.
Sáng ra, đèn đã tắt. Bấc đèn cháy đen một chút. Mức dầu trong bình không vơi đi.
Đêm sau, đêm sau nữa, cứ trời sẫm là đèn tự sáng. Nhân bắt đầu quen. Anh ngồi chấm bài dưới ánh đèn dầu ấy, thấy chữ học trò dễ đọc lạ thường. Học trò của anh, mấy đứa nhà gần, đi ngang thấy cửa sổ thầy sáng đèn dầu thì bảo nhau thầy giáo mới sống như ông bà ngày xưa.
Người đàn bà đợi thuyền
Một tối, ông cụ hàng xóm sang uống trà. Thấy ngọn đèn dầu cháy, ông im lặng một lúc lâu rồi kể.
Căn nhà trước kia của vợ chồng chị Mười. Anh Mười làm nghề chở hàng bằng ghe máy, chạy các tuyến sông xa, có chuyến đi cả tuần. Đêm nào chồng đi vắng, chị Mười cũng thắp ngọn đèn dầu bên cửa sổ, để anh chạy ghe về khuya từ xa đã nhìn thấy nhà. Anh hay nói, thấy ngọn đèn là thấy đường về.
Một mùa nước lớn, anh Mười đi chuyến hàng cuối năm rồi không về. Ghe gặp gió lớn trên một khúc sông rộng. Người ta tìm mãi, không thấy. Chị Mười không chịu tin. Đêm nào chị cũng thắp đèn, cho tới khi chị già, chị yếu, rồi chị đi theo con gái lên thành phố, rồi chị mất ở đó.
Ông cụ bảo, từ hồi chị Mười đi, cái đèn cứ tự thắp. Mấy người thuê trước sợ, dọn đi hết. Ông nhìn Nhân, hỏi thầy có sợ không. Nhân lắc đầu. Anh bảo, đèn của người chờ người, có gì đâu mà sợ.
Đêm nước lớn
Tháng chín âm lịch, nước sông lên cao nhất năm. Đêm ấy trời không trăng, mưa lất phất, mặt sông đen thẫm, nước chảy xiết, cuồn cuộn những đám lục bình trôi.
Ngọn đèn trên bậu cửa sổ cháy sáng hơn mọi đêm. Lửa cao vút, vàng rực, hắt một vệt sáng dài xuống mặt nước. Nhân ngồi bên cửa sổ, nhìn ra sông, không ngủ được.
Gần nửa đêm, giữa dòng, rất xa, một ánh đèn nhỏ hiện lên. Ánh đèn của một chiếc ghe, lắc lư theo sóng. Nó tắt đi, rồi sáng lên. Tắt, sáng. Ba lần, như ai đó cầm đèn pin nháy tín hiệu.
Ngọn đèn dầu trên bậu cửa sổ chao nhẹ, rồi cũng tắt đi, sáng lên, ba lần, đáp lại. Nhân ngồi chết lặng. Anh không thấy tiếng máy ghe. Không có tiếng sóng vỗ mạn thuyền. Chỉ có hai đốm sáng, một trên bờ một giữa sông, nháy cho nhau trong đêm mưa.
Ngọn đèn không thắp nữa
Ánh đèn giữa sông từ từ trôi về phía bến nhỏ trước nhà. Gần tới bờ, nó mờ dần, rồi tan vào màn mưa như chưa từng có. Cùng lúc ấy, ngọn đèn dầu trên bậu cửa sổ khẽ chao một lần cuối, rồi tắt hẳn.
Nhân ngồi tới sáng. Mưa tạnh. Sông vẫn đục ngầu, nhưng mặt nước yên hơn. Trên bậc gỗ của bến nhỏ trước nhà, anh thấy hai dấu chân ướt, một to một nhỏ, đi cạnh nhau, từ mép nước lên bờ, rồi mất hút trên lối cỏ.
Từ đêm ấy, ngọn đèn dầu không tự thắp nữa. Nhân không cất nó đi. Anh lau bóng đèn cho sạch, đổ dầu mới, thay bấc mới.
Tối nào chấm bài khuya, anh cũng tự tay thắp nó lên, đặt bên cửa sổ hướng ra sông. Không phải để chờ ai. Chỉ để những ghe hàng chạy đêm ngoài kia, ai đó đang trên đường về, nhìn thấy một ngọn đèn, và biết là bờ đã gần.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao ánh đèn trên sông ban đêm nhìn như nhấp nháy?
Sóng nước, mưa, hơi sương và chuyển động của thuyền làm ánh sáng bị che khuất từng lúc, nên từ xa nhìn như đèn tắt rồi sáng. Không khí ẩm cũng làm ánh sáng nhoè và chập chờn.
Tục thắp đèn chờ người đi sông, đi biển có từ đâu?
Ở nhiều vùng sông nước và ven biển, ngọn đèn trên bờ từng là cách giúp người đi thuyền nhận ra hướng nhà khi trời tối. Dần dần nó mang thêm ý nghĩa của sự chờ đợi và cầu bình an.
Vì sao mùa nước lớn lại nguy hiểm cho người đi sông?
Nước lớn làm dòng chảy xiết, mặt sông rộng hơn, có nhiều vật trôi và xoáy nước. Người đi thuyền cần mặc áo phao, nghe thông báo thời tiết và tránh đi vào lúc có gió lớn.
Dùng đèn dầu trong nhà gỗ cần lưu ý gì?
Đặt đèn ở chỗ chắc chắn, xa rèm, vải, giấy và vật dễ cháy, không để đèn cháy khi không có người trông và tránh để trẻ nhỏ chạm vào. Nhà gỗ đặc biệt cần cẩn thận với lửa.
Vì sao truyện ma sông nước hay có hình ảnh người chờ?
Nghề sông nước gắn với những chuyến đi xa và rủi ro thời tiết, nên người ở nhà luôn mang nỗi chờ. Truyện ma vùng sông nước thường mượn hình ảnh ấy để nói về thương nhớ.
