Sau khi cây hoàng lan trước ngõ bị chặt, mùi hoa của nó không mất đi, mà dọn vào ở trong nhà, và cứ bà Nhàn đi tới đâu, nó theo tới đó.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu do mình viết. Bà Nhàn, người con dâu và căn nhà trong truyện đều là nhân vật mình đặt ra. Đây là một truyện ma có mùi thơm, và buồn nhẹ như mùi hoa lúc gần sáng.
Cây hoàng lan trước ngõ
Căn nhà của ông bà Nhàn ở cuối một con phố nhỏ của thị xã, nhà mái bằng, sân trước rộng. Ngay đầu ngõ có cây hoàng lan, thân cao vượt mái, ông trồng từ năm hai người cưới nhau. Ông bảo bà thích mùi hoàng lan nên ông trồng, để cả đời bà đi ra đi vào đều được ngửi.
Hoa hoàng lan vàng xanh, cánh dài xoắn như dải lụa, ban ngày thơm nhẹ, về đêm thơm đậm, thơm sang cả mấy nhà bên. Mùa hoa, sáng nào ông cũng nhặt mấy bông rụng, đặt lên bậu cửa sổ chỗ bà hay ngồi khâu vá.
Ông mất đã năm năm. Bà Nhàn sống với vợ chồng con trai. Người con dâu tên Hạnh, kể lại câu chuyện này. Hạnh nói, từ ngày ông mất, bà gần như không đi đâu, cứ ngồi bên cửa sổ nhìn cây hoàng lan.
Mùa hè năm ấy, thị xã mở rộng đường. Cây hoàng lan nằm đúng vào phần đường mới. Người ta đến đo đạc, đóng cọc, gửi giấy báo. Cả nhà biết, chỉ không ai dám nói với bà.
Buổi sáng cây bị chặt
Sáng hôm thợ đến chặt cây, Hạnh đưa bà sang nhà cô em gái chơi, nói là đi ăn giỗ. Bà đi, nhưng lúc ra tới đầu ngõ, bà dừng lại, đặt tay lên thân cây hoàng lan rất lâu, như người ta đặt tay lên vai một người sắp đi xa.
Chiều về, chỗ cây hoàng lan chỉ còn một gốc cưa phẳng, mùn cưa vàng rải đầy mặt đất, mùi nhựa cây hăng hắc. Bà Nhàn đứng nhìn, không khóc, không nói. Bà đi thẳng vào nhà, ngồi xuống chỗ cửa sổ quen thuộc, nhìn ra khoảng trời trống trơn.
Đêm ấy, Hạnh thức dậy vì một mùi hương. Mùi hoàng lan, đậm và ngọt, đậm hơn bất kỳ đêm nào trong mùa hoa. Cô nghĩ chắc mùi còn vương trên mùn cưa ngoài ngõ. Nhưng cửa sổ đóng kín, máy lạnh đang chạy.
Cô đi ra hành lang. Mùi hương dày nhất ở trước cửa phòng bà. Qua khe cửa, cô thấy bà đang ngồi trên giường, lưng thẳng, mắt mở, mỉm cười với một khoảng không trước mặt.
Mùi hương đi theo bà
Từ hôm đó, mùi hoàng lan ở luôn trong nhà. Ban ngày nhạt, thoang thoảng như mùi xà phòng thơm. Về đêm thì đậm, đậm tới mức con trai bà phải mở cửa sổ cho bớt.
Điều lạ là mùi hương không đứng yên một chỗ. Bà ngồi ở cửa sổ, nó ở cửa sổ. Bà xuống bếp, nó xuống bếp. Bà ra sân phơi quần áo, mùi hương lan ra sân, đậm nhất quanh chỗ bà đứng, như có ai đó đi kè kè bên cạnh.
Hàng xóm sang chơi cũng ngửi thấy. Họ hỏi nhà mua nước hoa gì mà thơm thế. Hạnh chỉ cười trừ. Có bà hàng xóm già nhìn quanh một lượt rồi nói nhỏ với Hạnh, giọng chậm: ông nhà về đấy, ông không nỡ để bà ngồi một mình.
Hạnh không biết nên tin hay không. Cô chỉ biết bà Nhàn từ ngày ấy ăn ngon hơn, ngủ sâu hơn, đôi khi còn cười thành tiếng một mình. Có lần cô nghe bà nói vọng ra từ phòng: ông đừng đứng đấy, che hết nắng của em. Đó là lần duy nhất Hạnh nghe bà xưng em, cái tiếng xưng ngày xưa bà chỉ dùng với ông.
Những bông hoa trên bậu cửa
Một sáng, Hạnh lau bậu cửa sổ chỗ bà ngồi, thấy ba bông hoàng lan. Hoa tươi, cánh còn mướt, mùi thơm ngát. Cả thị xã không còn cây hoàng lan nào khác mà cô biết.
Cô cầm ba bông hoa, đứng lặng. Bà Nhàn ngồi trên ghế, nhìn cô, cười hiền. Bà bảo con để đấy cho mẹ, ông nhặt cho mẹ đấy. Bà nói tự nhiên như kể chuyện thời tiết.
Sáng nào cũng vậy, cho tới hết mùa hè. Có hôm hai bông, có hôm năm bông, đặt ngay ngắn trên bậu cửa. Hạnh không bao giờ thấy ai đặt. Cô thôi tìm lời giải thích.
Cuối mùa thu, bà Nhàn ốm. Bà đi nhẹ nhàng vào một đêm trời se lạnh, trong giấc ngủ. Đêm ấy, cả con phố ngửi thấy mùi hoàng lan, đậm tới mức nhiều nhà thức giấc, mở cửa ra xem có cây hoa nào vừa nở.
Gốc cây đầu ngõ
Sau đám tang, mùi hoàng lan biến mất khỏi căn nhà. Biến mất hẳn, như chưa từng có. Phòng của bà chỉ còn mùi gỗ cũ và mùi dầu gió.
Hạnh buồn mấy tháng. Rồi mùa xuân năm sau, đi chợ về, cô đi ngang đầu ngõ, chỗ con đường mới đã trải nhựa, chỉ chừa một ô đất nhỏ quanh gốc cây cưa cũ, vì người ta không đào được rễ.
Từ gốc cây ấy, nhú lên hai mầm non xanh mướt. Hai mầm mọc sát nhau, thân quấn nhẹ vào nhau như hai sợi chỉ xoắn.
Hạnh đứng nhìn rất lâu. Cô về nhà lấy cái xô, xách nước ra tưới. Từ hôm ấy, chiều nào cô cũng tưới. Cô chưa biết bao giờ hai cây ấy mới ra hoa. Nhưng cô đã để sẵn trên bậu cửa sổ phòng bà một cái đĩa sứ nhỏ, cho tới mùa hoa.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao hoa hoàng lan thơm đậm hơn về đêm?
Nhiều loài hoa thơm toả hương mạnh vào chiều tối và ban đêm, thời điểm các loài côn trùng thụ phấn của chúng hoạt động. Không khí đêm mát và ít gió cũng giữ mùi hương lâu hơn.
Vì sao mùi hương gắn mạnh với ký ức người thân?
Khứu giác có đường nối rất gần với vùng não xử lý cảm xúc và trí nhớ. Một mùi quen gắn với người đã khuất có thể gợi cảm giác như họ đang ở ngay bên cạnh.
Người già mất bạn đời thường trải qua điều gì?
Nhiều người trải qua nỗi buồn kéo dài, thay đổi giấc ngủ và ăn uống, đôi khi thu mình lại. Sự quan tâm của con cháu rất quan trọng. Nếu nỗi buồn ảnh hưởng nặng tới sức khoẻ, nên đưa đi gặp bác sĩ.
Vì sao cây cổ thụ trước nhà hay đi vào truyện kể?
Cây sống lâu hơn người, chứng kiến nhiều thế hệ, lại gắn với kỷ niệm của cả gia đình và xóm ngõ. Vì thế dân gian hay coi cây cổ thụ như một thành viên có hồn.
Cây đã cưa thân có mọc lại được không?
Một số loài cây có khả năng đâm chồi lại từ gốc hoặc rễ nếu bộ rễ còn sống. Khả năng này tuỳ loài và điều kiện, không phải cây nào cũng mọc lại được.
