Một mẻ trà sen ngon cần cả trăm bông sen, và người ướp trà nào cũng đếm từng bông. Nên khi đếm ra một trăm lẻ một, người ta biết có ai đó đã góp thêm.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, nhẹ như hương sen, kể về một làng ven đầm ở đồng bằng Bắc Bộ. Làng, đầm sen và người trong truyện đều là đặt ra.
Mùa sen tháng sáu
Chị Hạnh theo nghề ướp trà sen từ mẹ. Mỗi mùa sen, từ tháng năm tới tháng bảy, chị dậy từ ba giờ sáng, chèo thuyền nan ra đầm hái những bông sen vừa hé, lúc sương còn đọng trên lá. Hái muộn, nắng lên, hương sen bay mất.
Sen hái về được bày lên những chiếc nong tre ngoài hiên. Chị ngồi tách từng bông, lấy phần gạo sen trắng ngà ở giữa, mùi thơm ngai ngái mà thanh. Gạo sen trộn với chè búp, ủ trong chum sành, rồi sấy, rồi lại ủ, cứ thế bảy tám lượt.
Chị làm ăn cẩn thận, mẻ trà nào cũng đếm đúng một trăm bông. Mẹ chị dặn, đếm sen là đếm cái tâm, thiếu một bông là trà nhạt, thừa một bông là phí của trời.
Mẹ chị mất từ mùa đông năm ngoái. Năm nay là mùa sen đầu tiên chị ướp trà một mình.
Bông sen thứ một trăm lẻ một
Sáng hôm ấy, chị hái đủ một trăm bông, chất đầy lòng thuyền. Về tới hiên, chị bày ra nong, đếm lại như thói quen. Một trăm lẻ một. Chị đếm lại lần nữa, vẫn một trăm lẻ một.
Bông thừa ra không giống những bông khác. Sen đầm làng chị là sen hồng, cánh dày, viền đậm. Bông này cánh trắng muốt, mỏng như giấy pơ luya, đầu cánh phớt một chút hồng như má người thiếu nữ. Hương của nó nhẹ hơn, nhưng lẩn quẩn mãi trong mũi không tan.
Chị Hạnh nghĩ chắc mình hái lẫn từ góc đầm phía đông, chỗ mấy nhà trồng sen giống mới. Chị không nỡ bỏ, tách luôn gạo của nó trộn vào mẻ trà.
Từ hôm đó, sáng nào cũng vậy. Một trăm bông hái về, đếm lại thành một trăm lẻ một. Bông thừa luôn là sen trắng. Chị hỏi khắp làng, không nhà nào trồng sen trắng.
Người uống trà nhớ lại
Mẻ trà đầu tiên làm xong, chị pha mời ông hàng xóm, một ông giáo về hưu. Ông nhấp ngụm đầu, đặt chén xuống, ngồi im rất lâu. Rồi ông bảo, lạ thật, ông vừa nhớ ra tên cô giáo dạy ông năm lớp một, cái tên mà mấy chục năm nay ông cố nhớ không ra.
Chị gửi một gói lên thành phố cho cô em gái. Mấy hôm sau em gọi về, giọng nghẹn. Em bảo uống trà chị gửi, tự nhiên em nhớ ra bài hát mẹ hay hát lúc giặt áo bên cầu ao, cả lời lẫn điệu, thứ em tưởng đã quên sạch.
Rồi một bà khách mua trà ở chợ huyện quay lại tìm chị, bảo uống xong bà nhớ ra chỗ mình cất cái nhẫn cưới của mẹ chồng, tìm mấy năm không thấy. Chị Hạnh chỉ biết cười, không dám nhận là trà mình hay.
Chị bắt đầu sợ. Đêm đêm chị ngồi trông chum trà, nghe trong chum có tiếng lách tách khe khẽ như ai đang thì thầm. Mùi sen trắng lẫn trong mùi trà, như có người đứng ngay sau lưng chị.
Ra đầm trước giờ hái
Một đêm, chị quyết định ra đầm sớm hơn mọi khi, từ hai giờ sáng. Trăng hạ tuần mảnh như sợi chỉ, mặt đầm phủ một lớp sương mỏng như khói. Chị chèo thuyền nhẹ, không gây tiếng động, về phía góc đầm chị hay hái.
Giữa đám sen hồng, chị thấy một chiếc thuyền nan khác đậu sẵn. Trên thuyền có người đàn bà đội nón, áo nâu, đang cúi xuống hái sen. Người ấy hái rất khéo, ngắt cuống đúng một gang tay, xếp bông vào lòng thuyền nghiêng nghiêng. Đúng cách mẹ chị vẫn làm.
Chị Hạnh định gọi, nhưng cổ họng như có ai bóp chặt. Người đàn bà quay lại. Chị không thấy rõ mặt dưới vành nón, chỉ thấy người ấy giơ một bông sen trắng lên, khẽ đặt vào chiếc thuyền của chị, rồi chèo đi vào trong sương.
Chị ngồi trong thuyền tới khi trời hửng sáng. Bông sen trắng nằm trên đùi chị, còn ướt sương, thơm một mùi rất quen. Mùi tóc mẹ chị mỗi khi gội bằng nước bồ kết.
Mẻ trà cuối mùa
Mùa sen năm ấy chị làm được mười mẻ trà. Mẻ nào cũng có thêm một bông sen trắng. Người làng đồn trà nhà chị Hạnh uống vào nhớ được chuyện cũ, khách tìm tới đông. Nhưng chị chỉ bán vừa đủ, mỗi mẻ chị giữ lại một gói nhỏ.
Mùa sen kết thúc, gió heo may về, lá sen trên đầm úa vàng. Sáng cuối cùng chị ra đầm, hái đúng một bông sen hồng cuối mùa. Về đếm lại, vẫn là một bông. Không có bông trắng nào.
Chị pha cho mình một ấm trà từ gói của mẻ đầu tiên. Ngụm thứ nhất, chị nhớ ra ngày bé mẹ cõng chị đi hái sen, hai mẹ con ngồi trên thuyền ăn hạt sen tươi, mẹ bảo sau này con thay mẹ ướp trà nhé. Câu nói ấy, chị đã quên từ rất lâu.
Chị Hạnh khóc, rồi cười, rồi uống hết ấm trà. Bên ngoài, đầm sen tàn lặng như một tấm gương. Có người bảo năm sau góc đầm phía đông mọc lên một khóm sen trắng, chỉ một khóm, không ai trồng. Chị chưa ra xem. Chị để dành.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao mùi hương gợi ký ức mạnh hơn hình ảnh?
Tín hiệu mùi đi tới vùng não liên quan tới cảm xúc và trí nhớ nhanh hơn nhiều giác quan khác. Vì vậy một mùi quen có thể bất ngờ kéo cả một kỷ niệm cũ quay về, kèm theo cảm xúc rất rõ.
Trà sen truyền thống được ướp như thế nào?
Theo cách truyền thống, người ta lấy gạo sen, tức phần nhị trắng ở giữa bông, trộn với chè búp rồi ủ, sấy nhiều lượt cho chè ngấm hương. Việc này tốn rất nhiều bông sen và công sức, nên trà sen ướp thủ công được quý.
Vì sao hái sen thường vào lúc sáng sớm?
Sáng sớm bông sen vừa hé, hương còn đọng nhiều trong bông và chưa bị nắng làm bay mất. Người làm trà vì thế thường hái lúc tinh mơ khi sương còn trên lá.
Vì sao người mất người thân hay cảm thấy họ vẫn còn quanh mình?
Những thói quen chung, nơi chốn và mùi quen gợi lại sự hiện diện của người đã khuất. Đó là một phần tự nhiên của nỗi nhớ, và nhiều người thấy được an ủi khi tiếp tục công việc người thân để lại.
Truyện này có thật không?
Không, đây là truyện hư cấu do Chuyện Ma sáng tác. Đầm sen, làng và các nhân vật đều là đặt ra.
