Có những lá thư đi rất chậm, chậm tới mức người nhận đã không còn ở địa chỉ ấy, và có những địa chỉ không còn ở trên đời này nữa.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu do mình viết, kể bằng giọng một người bưu tá. Xóm, làng và những người trong truyện đều là nhân vật đặt ra. Bạn pha một ấm trà, mình kể chậm thôi.
Lá thư không có người nhận
Mình làm bưu tá xã được sáu năm. Xã mình ở vùng trung du, đồi thấp, những con đường đất đỏ uốn quanh nương chè. Ngày nào mình cũng chạy chiếc xe máy cũ, túi vải đeo trước ngực, ghé từng xóm. Bây giờ ít ai viết thư tay, phần lớn là giấy báo, hoá đơn, hàng đặt trên mạng.
Một sáng cuối thu, trong mớ thư có một phong bì giấy dày, màu ngà, nét chữ nghiêng nắn nót kiểu người học chữ ngày xưa. Tem dán lệch, dấu bưu điện mờ tới mức không đọc được ngày. Địa chỉ ghi gửi bà cụ ở xóm Bãi Ngoài, cạnh bến đò cũ.
Mình đứng ngẩn ra. Xóm Bãi Ngoài đã giải toả từ trước khi mình vào nghề. Người ta dời cả xóm lên khu tái định cư để làm kè, rồi kè làm dang dở, đất bãi bỏ hoang, giờ chỉ còn ngô và cỏ lau. Chị trưởng bưu điện bảo cứ chạy ra xem, không có ai thì mang về lưu.
Mình nhét lá thư vào túi, định bụng chiều xong việc sẽ chạy ra cho có. Cả buổi, mỗi lần cúi xuống túi, mình lại thấy cái phong bì màu ngà nằm đó, hơi ấm, như vừa có người cầm.
Ngôi nhà cuối con đê
Bốn giờ chiều, mình chạy ra đê. Đường đê lổn nhổn đá, hai bên cỏ may cao tới đầu gối, hạt cỏ bám đầy ống quần. Gió từ sông thổi lên mang mùi phù sa ẩm. Càng đi càng vắng, chỉ có tiếng xe mình và tiếng chim chiền chiện vọng trên ruộng ngô.
Tới chỗ dốc xuống bãi, mình dừng xe. Bãi ngô rộng mênh mông. Thế mà giữa bãi, ngay cạnh lối xuống bến đò cũ, có một ngôi nhà ngói ba gian, sân gạch đỏ, hàng cau thẳng tắp, khói bếp đang bốc lên xanh lam. Mình chạy qua đây không biết bao nhiêu lần, chưa từng thấy ngôi nhà ấy.
Mình dắt xe xuống. Ngõ có hàng râm bụt nở hoa đỏ. Trong sân, một bà cụ tóc bạc búi gọn đang phơi mấy nong đỗ. Bà mặc áo cánh nâu, quần lụa đen, nhìn mình cười hiền như đã chờ từ lâu. Bà hỏi có thư của bà phải không con.
Mình đưa lá thư. Bà đỡ bằng hai tay, áp vào ngực một lúc rồi mới bóc. Bà không đọc ngay, chỉ bảo mình ngồi chờ uống bát nước chè xanh cho đỡ khát, bà viết thư trả lời luôn, nhờ mình gửi giùm.
Bát nước chè và lá hồi âm
Bát chè xanh đặc, chát rồi ngọt hậu, đúng kiểu chè tươi vò tay mà bà nội mình hay nấu. Mình ngồi trên bậc thềm nhìn ra sân. Nắng chiều vàng như mật rót lên mấy nong đỗ. Có tiếng gà mái cục tác đâu đó, mà mình nhìn quanh không thấy con gà nào.
Bà cụ ngồi bên chiếc bàn gỗ nhỏ, viết bằng cây bút chấm mực. Bà viết chậm, thỉnh thoảng dừng lại nhìn ra bến sông, môi mấp máy như đang nói chuyện với ai. Mình hỏi bà ở đây một mình không. Bà bảo cả xóm đi hết rồi, bà ở lại trông bến cho người ta về còn biết đường.
Viết xong, bà gấp thư, cho vào phong bì màu ngà giống hệt cái mình vừa mang tới, rồi ghi địa chỉ. Bà dặn: con giữ cẩn thận, không phải gửi đi đâu xa đâu. Mình cười, bảo bà yên tâm, rồi cất vào túi áo ngực, chẳng kịp nhìn tên người nhận.
Lúc mình dắt xe lên đê, trời đã nhá nhem. Mình quay lại vẫy chào. Khói bếp vẫn bay, nhưng ánh đèn trong nhà vàng nhạt dần, nhạt dần, như ngọn đèn dầu bị vặn bấc xuống. Mình nghĩ tại mắt mỏi, rồ máy chạy về.
Tên người nhận
Tối ấy về nhà, cởi áo ra mới nhớ lá thư. Mình rút ra định ghi sổ, và đứng sững giữa nhà. Ô người nhận ghi đúng họ tên mình, ghi cả tên xã, tên xóm nơi mình đang ở. Nét chữ nghiêng nắn nót, giống hệt lá thư buổi sáng.
Mình không dám bóc. Mẹ mình đi qua, liếc nhìn phong bì, rồi đứng lặng. Mẹ hỏi con lấy cái này ở đâu. Mình kể. Kể tới ngôi nhà ba gian, hàng cau, bà cụ búi tóc, mặt mẹ tái đi. Mẹ ngồi xuống chiếc ghế nhựa, rất lâu không nói.
Rồi mẹ kể. Ngày xưa nhà bà ngoại mình ở đúng xóm Bãi Ngoài, ngay cạnh bến đò. Bà ngoại mất khi mẹ mới lấy chồng, một năm trước khi xóm bị giải toả. Bà mất mà chưa kịp thấy mặt đứa cháu ngoại đầu tiên. Ngôi nhà ba gian ấy bị dỡ đi, hàng cau bị chặt, giờ chỉ còn bãi ngô.
Mẹ cầm lá thư, tay run run. Mẹ bảo nét chữ này là chữ bà ngoại, ngày xưa bà đi học trường làng, viết chữ đẹp nhất xóm. Hai mẹ con ngồi dưới ánh đèn, giữa hai người là cái phong bì màu ngà đề tên mình.
Những gì viết trong thư
Đêm ấy mình bóc thư. Thư ngắn thôi, chừng nửa trang. Bà gọi mình bằng tên ở nhà mà chỉ mẹ mình biết. Bà bảo bà đã nhận được thư mẹ viết từ ngày mình chào đời, lá thư mẹ viết mà không gửi được vì bà không còn. Bà bảo lá thư đi lạc lâu quá, nay mới tới tay.
Bà viết rằng bà mừng lắm, cháu bà lớn rồi, đi đưa thư cho cả xã, chân đi khắp các xóm. Bà dặn đi đê thì chạy chậm, mùa mưa thì đừng xuống bãi. Bà dặn thương mẹ. Cuối thư bà viết một câu: bà ở lại bến chờ đủ rồi, giờ bà đi theo đò.
Sáng hôm sau mình chạy ra đê. Bãi ngô vẫn vậy, cỏ lau trắng xoá. Chỗ ngôi nhà chỉ có một khoảnh đất trống, giữa đất trống có một viên gạch đỏ vỡ nằm nghiêng, và một nhánh râm bụt mọc dại nở đúng một bông.
Lá thư màu ngà mình cất trong hộp sắt, cạnh lá thư mẹ viết năm xưa mà mẹ còn giữ. Hai lá thư nằm cạnh nhau, chữ mẹ và chữ bà. Thỉnh thoảng đi ngang con đê lúc chiều tà, mình vẫn chạy chậm lại, nhìn xuống bãi, như người bưu tá đi qua một địa chỉ quen.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao thư tay gợi nhiều cảm xúc hơn tin nhắn?
Thư tay mang nét chữ, vết mực, cả nếp gấp của người viết, nên cầm lá thư giống như cầm một phần của người ấy. Thư lại đi chậm, người nhận phải chờ, và sự chờ đợi làm lời nhắn quý hơn.
Giải toả, di dời làng xóm ảnh hưởng tâm lý người dân thế nào?
Rời nơi ở lâu năm không chỉ là chuyển nhà mà còn rời mồ mả, bến nước, hàng xóm và ký ức. Nhiều người già vẫn nhớ đường về chỗ cũ rất lâu sau đó, nên trong truyện kể dân gian hay có hình ảnh người ở lại trông nhà.
Vì sao truyện ma Việt hay có cảnh mời nước chè xanh?
Chè xanh là thức uống mời khách quen thuộc của làng quê Bắc Bộ, tượng trưng cho sự hiếu khách. Trong truyện, bát chè gợi cảm giác ấm và thân, làm cái kết lạ trở nên nhẹ nhàng thay vì đáng sợ.
Vì sao ta hay thấy ánh đèn mờ dần lúc chạng vạng?
Lúc trời chuyển tối, mắt người chuyển dần từ chế độ nhìn ban ngày sang ban đêm, mất một lúc mới quen. Trong khoảng ấy, ánh sáng xa trông như nhoè và nhạt đi, dễ khiến ta nghĩ có điều gì khác thường.
Truyện này có thật không?
Không. Đây là truyện hư cấu do Chuyện Ma sáng tác, xóm Bãi Ngoài và các nhân vật đều là đặt ra. Truyện mượn hình ảnh những làng ven sông đã dời đi để nói về nỗi nhớ người thân.
