Đêm nào ngôi nhà gốm bé bằng bao diêm trên hòn non bộ cũng sáng một ô cửa sổ, đúng ô cửa phòng ngủ của anh Quang, và trong ô cửa tí xíu ấy, có một cái bóng đang đứng nhìn ra.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu do mình viết. Căn nhà, hòn non bộ và anh Quang đều là nhân vật mình đặt ra. Truyện này có một cái vòng, nghe xong bạn có thể sẽ muốn nhìn lên trần nhà.
Hòn non bộ của bố
Quang ngoài bốn mươi, vừa nghỉ việc ở công ty, về sống hẳn trong căn nhà cũ của bố mẹ ở một thị xã trung du. Bố anh mất đã lâu, mẹ anh mới về ở với em gái. Căn nhà vắng, chỉ còn anh và hòn non bộ giữa sân.
Hòn non bộ do bố anh làm từ hồi anh còn đi học. Bể xây bằng đá ong, trên dựng mấy khối đá núi, rêu phủ xanh, có cây si nhỏ, cây cần thăng, có cầu gốm, ông câu cá, và ở lưng chừng núi là một ngôi nhà gốm tí hon, mái ngói đỏ, cửa sổ xanh.
Hồi nhỏ, Quang chưa bao giờ để ý ngôi nhà ấy giống nhà mình. Giờ ngồi uống cà phê buổi sáng bên bể, anh mới thấy. Hai tầng, mái ngói, ban công có lan can con tiện, cửa sổ xanh, cả cái cây khế bên hông nhà cũng có, nặn bằng đất nhỏ như hạt gạo.
Anh bật cười. Bố anh vốn tỉ mỉ, chắc đặt người ta nặn theo nhà mình. Anh lấy khăn lau rêu bám trên mái ngôi nhà gốm, thấy mình như đang lau mái nhà thật.
Ô cửa sổ sáng đèn
Một đêm mất ngủ, Quang ra sân hút thuốc. Trời không trăng, chỉ có đèn đường hắt vào qua hàng rào. Anh liếc nhìn hòn non bộ, rồi đứng sững lại.
Ngôi nhà gốm tí hon có một ô cửa sổ đang sáng. Ánh sáng vàng ấm, nhỏ như đốm đom đóm, nhưng không chập chờn như đom đóm. Nó sáng đều, đúng hình chữ nhật của ô cửa, ở tầng hai, phía bên trái.
Quang quay lại nhìn nhà mình. Tầng hai, bên trái, là phòng ngủ của anh. Anh đã tắt đèn trước khi ra sân. Cửa sổ phòng anh giờ tối om.
Anh cúi sát xuống ngôi nhà gốm, nheo mắt nhìn vào ô cửa sáng. Ô cửa ấy chỉ to bằng hạt đậu, nhưng anh thấy được, hoặc tưởng là thấy được, một cái bóng đứng sau ô kính tí xíu, đang nhìn ra sân. Anh lùi lại, va vào bể nước. Khi anh nhìn lại, ô cửa đã tối.
Sân trong sân
Hôm sau, giữa trưa nắng, Quang mang chiếc kính lúp của bố ra bể. Anh soi từng chi tiết của ngôi nhà gốm. Lan can, ban công, cây khế. Rồi anh soi tới khoảng sân nhỏ trước nhà tí hon, nơi bố anh đã rải mấy hạt sỏi trắng làm nền gạch.
Giữa khoảng sân bằng đồng xu ấy, có một hòn non bộ. Bé bằng hạt ngô. Có đá, có rêu, có một chấm đỏ lưng chừng núi.
Quang không nhớ bố từng làm chi tiết ấy. Anh không tin có người thợ nào nặn được thứ nhỏ đến vậy. Anh soi kính lúp lên chấm đỏ. Kính không đủ sức. Anh chỉ thấy một hình mờ, đỏ và xanh, có thể là mái ngói và cửa sổ.
Anh ngồi xuống bậc thềm, mồ hôi chảy dọc lưng. Anh nghĩ tới một điều mà anh không dám nghĩ tiếp. Nếu trong sân nhà tí hon có một hòn non bộ, thì trong hòn non bộ ấy có một ngôi nhà, và trong sân ngôi nhà ấy lại có một hòn non bộ. Và nếu vậy thì căn nhà anh đang ngồi đây, cái sân này, cái bể này, liệu có đang nằm trên lưng chừng núi của một hòn non bộ nào đó không.
Thử tắt đèn
Tối hôm ấy, Quang làm một thí nghiệm. Anh bật đèn phòng ngủ, rồi ra sân nhìn ngôi nhà gốm. Ô cửa tí hon tối. Anh vào tắt đèn, ra sân. Ô cửa tí hon sáng.
Anh làm lại ba lần, lần nào cũng ngược nhau như vậy. Khi phòng anh sáng thì phòng tí hon tối, khi phòng anh tối thì phòng tí hon sáng. Như hai ngôi nhà đang thay phiên nhau thức.
Lần thứ tư, anh để phòng tối, đứng ngoài sân nhìn ô cửa tí hon sáng, rồi chậm rãi ngẩng đầu lên trời. Trời đêm trung du sạch mây, sao rất dày. Ở một góc trời, ngay trên đỉnh mái nhà anh, có một đốm sáng vàng ấm, không nhấp nháy như sao, sáng đều, đúng hình chữ nhật.
Anh đứng như trời trồng. Rồi rất khẽ, từ khắp phía trên đầu, anh nghe một âm thanh trầm như tiếng gió lùa qua hang đá, nhưng nhịp nhàng, như tiếng thở của một người khổng lồ đang cúi xuống sát một bể nước.
Cái bóng sau ô cửa
Sáng hôm sau, Quang không đập hòn non bộ, cũng không cất ngôi nhà gốm đi. Anh chỉ lau rêu, thay nước, thả thêm mấy con cá bảy màu, như bố anh vẫn làm.
Anh bắt đầu sống chậm lại. Tối nào cũng tắt đèn sớm. Thỉnh thoảng anh ra sân, nhìn ô cửa tí hon sáng, và giơ tay vẫy nhẹ. Anh không biết vì sao mình làm thế. Chỉ thấy làm thế thì dễ ngủ hơn.
Có một đêm, khi vẫy tay, anh thấy cái bóng tí xíu sau ô cửa cũng giơ tay lên. Anh mỉm cười. Rồi anh chợt nhận ra, cái bóng ấy không giơ tay vẫy anh. Nó đang giơ tay vẫy lên phía trên đầu nó, về một chỗ cao hơn, xa hơn, nơi có lẽ cũng có một ô cửa đang sáng.
Quang đứng lặng giữa sân, rồi chậm rãi, anh cũng ngẩng lên, giơ tay vẫy về phía đốm sáng hình chữ nhật trên nền trời. Đốm sáng ấy, rất chậm, tắt đi.
Câu hỏi thường gặp
Hòn non bộ có ý nghĩa gì trong nhà Việt?
Hòn non bộ là cảnh núi non thu nhỏ đặt trong bể nước, thường có cây, nhà, cầu, tượng người bằng gốm. Nó thể hiện mong ước sống hài hoà với thiên nhiên và là thú chơi tao nhã của nhiều gia đình.
Vì sao vật thu nhỏ hoàn hảo lại gây cảm giác rờn rợn?
Mô hình giống thật tới từng chi tiết khiến não khó xếp nó vào loại đồ chơi hay đồ thật. Khi thêm chi tiết như ánh đèn hay cái bóng, nó gợi cảm giác có một thế giới song song đang sống.
Kiểu truyện thế giới lồng trong thế giới có từ đâu?
Ý tưởng các thế giới lồng nhau như búp bê lồng hay tranh trong tranh xuất hiện ở nhiều nền văn hoá. Truyện kinh dị dùng nó để khiến người nghe tự hỏi chính mình đang ở tầng nào.
Vì sao ta hay tưởng thấy đèn sáng ở vật phản chiếu ban đêm?
Bề mặt men gốm bóng, mặt nước hay kính có thể phản chiếu đèn đường hoặc ánh sáng xa. Ở góc nhìn nhất định, ánh phản chiếu ấy trông như phát ra từ chính vật đó.
Nuôi cá trong bể non bộ cần lưu ý gì?
Nên thay nước định kỳ, không để bể quá nắng, chọn loài cá nhỏ dễ nuôi và không thả quá nhiều. Bể có máy bơm nhỏ giúp nước sạch hơn và hạn chế muỗi.
