Xe đã về tới bến cuối, đèn trong xe đã bật sáng, nhưng ông khách già ở hàng ghế cuối vẫn ngồi yên, tay ôm chiếc cặp da, mắt nhìn ra cửa sổ.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu mình viết, tuyến xe buýt, người tài xế và ông khách già đều là nhân vật do mình đặt ra. Một truyện ma lặng lẽ, hợp để nghe trên một chuyến xe về khuya.
Chuyến xe cuối ngày
Anh Đạt lái xe buýt tuyến vòng quanh thành phố đã bảy năm. Anh thích nhất ca đêm, chuyến cuối xuất bến lúc mười giờ, về bến lúc gần mười hai giờ. Đường vắng, xe êm, khách thưa, phần lớn là công nhân tan ca, sinh viên đi làm thêm về muộn.
Tối hôm ấy, ở một trạm gần khu chợ cũ, có một ông cụ bước lên xe. Ông mặc áo khoác dạ màu nâu đã sờn, đội mũ phớt, tay xách chiếc cặp da kiểu cán bộ ngày xưa. Ông không quẹt thẻ, chỉ đưa ra một tấm vé tháng bằng giấy, in mờ, góc đã ngả vàng.
Anh Đạt nhìn tấm vé, hơi ngạc nhiên. Loại vé giấy này đã ngừng phát hành từ lâu lắm. Nhưng đêm muộn, ông cụ trông lại hiền lành, anh chỉ gật đầu cho ông lên.
Ông cụ đi xuống hàng ghế cuối, ngồi sát cửa sổ, đặt chiếc cặp lên đùi. Suốt chặng đường, ông không nói gì, chỉ nhìn ra ngoài, như đang chăm chú tìm một điều gì.
Ông cụ không chịu xuống
Xe về tới bến cuối lúc mười một giờ năm mươi. Những hành khách cuối cùng lần lượt xuống. Anh Đạt bật đèn sáng trong xe, quay lại thì thấy ông cụ vẫn ngồi yên.
Anh đi xuống, lễ phép bảo: bác ơi, xe về bến rồi. Ông cụ ngẩng lên, mắt mờ đục, giọng chậm rãi: chú ơi, đã tới trạm Cây Sung chưa. Bác xuống ở trạm Cây Sung.
Anh Đạt ngớ ra. Tuyến của anh không có trạm nào tên Cây Sung. Anh lật sổ lộ trình, tra trên điện thoại. Không có. Ông cụ vẫn ngồi đó, ôm cặp, kiên nhẫn chờ, như thể chuyến xe vẫn đang chạy.
Anh gọi về điều hành. Chị trực ca đêm nghe xong, im lặng một lúc, rồi bảo: trạm Cây Sung là tên cũ của một trạm trên tuyến em đấy, đổi tên từ hồi mở rộng đường, chỗ ấy giờ là siêu thị. Chị còn nhớ vì bố chị ngày xưa đi tuyến ấy.
Lái vòng lại giữa đêm
Theo quy định, anh Đạt phải cất xe vào bãi. Nhưng nhìn ông cụ ngồi đó, anh không đành lòng. Anh hỏi nhà bác ở gần trạm ấy à. Ông cụ gật đầu, bảo bác đi làm ca muộn, vợ bác chờ cơm.
Anh Đạt thở dài, nổ máy. Xe buýt trống trơn, chỉ có hai người, lăn bánh ngược lại tuyến đường trong đêm. Đèn đường vàng nhạt chạy qua cửa kính. Ông cụ ngồi im, thỉnh thoảng gật gù, như nhận ra một góc phố, một hàng cây.
Gần tới siêu thị, ông cụ bỗng đứng dậy, cầm cặp, đi lên phía cửa. Anh Đạt dừng xe đúng chỗ trạm cũ, bên kia đường là toà siêu thị lớn đã tắt đèn, chỉ còn bảng hiệu sáng mờ.
Ông cụ bước xuống bậc xe. Ông quay lại, cúi đầu chào anh, nói: cảm ơn chú, chú tốt bụng quá. Rồi ông đi về phía siêu thị, dáng gầy, chiếc mũ phớt khẽ nghiêng dưới đèn đường.
Tấm vé tháng trên ghế cuối
Anh Đạt nhìn theo. Ông cụ đi tới chỗ bãi đỗ xe trước siêu thị, nơi có một cây sung già còn sót lại, được giữ trong một bồn đất xây. Ông dừng dưới gốc cây, ngẩng đầu lên nhìn tán lá. Rồi anh chớp mắt, dưới gốc cây không còn ai.
Anh lái xe về bãi. Cất xe xong, anh đi kiểm tra như thường lệ. Trên hàng ghế cuối, chỗ ông cụ ngồi, có một tấm vé tháng bằng giấy. Vé in mờ, tháng ghi đã từ mấy chục năm trước. Ở góc vé có tên và chữ ký của người mua.
Chị trực điều hành ngày hôm sau nhìn tấm vé thì lặng người. Chị bảo đó là chữ ký của bố chị. Ông là nhân viên kế toán, đi tuyến buýt ấy mỗi ngày suốt ba mươi năm, về nhà ở gần trạm Cây Sung. Ông mất đã lâu, mẹ chị cũng đã đi theo ông.
Chị bảo, mẹ chị ngày xưa hay ngồi chờ cơm dưới gốc cây sung đầu ngõ. Nhà cũ giờ là siêu thị, chỉ còn cây sung được giữ lại.
Chuyến xe muộn mỗi năm một lần
Chị trực điều hành giữ tấm vé tháng, đóng khung, đặt trên bàn thờ bố mẹ. Còn anh Đạt, từ đó mỗi lần chạy qua trạm cũ, anh lại bấm còi một tiếng nhẹ, như chào ai đó.
Một năm sau, đúng ngày ấy, chuyến xe cuối của anh Đạt lại có một hành khách lên ở trạm gần chợ cũ. Lần này là một bà cụ, mặc áo bà ba, tay cầm cặp lồng cơm. Bà đưa ra một tấm vé tháng bằng giấy.
Bà hỏi anh: chú ơi, xe có qua trạm Cây Sung không, ông nhà bác đi làm về chưa. Anh Đạt mỉm cười, gật đầu, bảo bác cứ ngồi, cháu đưa bác tới.
Tới trạm cũ, bà cụ xuống xe, đi về phía cây sung trong bồn đất. Anh Đạt nhìn theo, và anh thấy rất rõ, dưới gốc cây, một ông cụ đội mũ phớt đang đứng chờ, tay xách chiếc cặp da. Hai người đứng cạnh nhau một lúc, rồi cùng đi vào bóng lá.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người già hay nhớ đường cũ hơn đường mới?
Trí nhớ về những nơi gắn bó lâu năm được củng cố qua hàng nghìn lần đi lại. Khi tuổi cao, ký ức gần dễ mờ đi trước, trong khi ký ức xa vẫn còn rõ, nên người già hay gọi tên những nơi đã đổi.
Vé xe buýt giấy ngày xưa khác bây giờ thế nào?
Trước khi có thẻ điện tử, hành khách dùng vé giấy hoặc vé tháng in sẵn, phải trình cho nhân viên soát vé. Nhiều người lớn tuổi vẫn giữ những tấm vé cũ như kỷ vật.
Vì sao xe buýt về đêm dễ gợi cảm giác cô đơn và kỳ lạ?
Xe sáng đèn trong khi bên ngoài tối, hành khách ít, ai cũng im lặng. Sự tương phản ấy khiến không gian trong xe giống một thế giới riêng, rất hợp cho những câu chuyện lạ.
Tên địa danh cũ có vai trò gì với ký ức đô thị?
Tên cũ của một con phố, một trạm xe lưu giữ ký ức của những thế hệ từng sống ở đó. Khi thành phố đổi thay, những cái tên ấy trở thành sợi dây nối người ta với quá khứ.
Truyện ma về người đã khuất trở về tìm nhà phổ biến vì sao?
Ý niệm người thân trở về nhà xuất hiện trong văn hoá nhiều nơi, gắn với lễ giỗ, Tết. Những truyện này chạm tới nỗi nhớ và mong ước được gặp lại người thân hơn là nỗi sợ.
