Bà cụ lên xe lúc một giờ sáng, đưa cho tài xế một địa chỉ mà không bản đồ nào còn tìm thấy: rẽ ở cây bàng, qua cái giếng, nhà có giàn thiên lý.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu mình viết, người tài xế và bà cụ đều là nhân vật đặt ra. Truyện buồn, nhưng là cái buồn dịu, bạn có thể nghe mà không cần bật đèn.
Vị khách lúc một giờ sáng
Anh Hoà chạy taxi đêm đã năm năm. Đêm ấy vắng khách, anh đỗ xe chờ ở góc ngã tư gần bệnh viện. Một giờ sáng, có một bà cụ gõ nhẹ vào kính. Bà nhỏ người, tóc bạc búi gọn, mặc áo dài màu tím than, tay cầm chiếc túi vải.
Bà mở cửa ngồi vào ghế sau, nói nhỏ nhẹ: cháu chở bà về nhà. Anh Hoà hỏi địa chỉ. Bà cụ ngập ngừng, rồi kể: cháu cứ đi thẳng tới chỗ có cây bàng to, rẽ trái, qua cái giếng nước công cộng, tới ngôi nhà có giàn thiên lý trước cửa.
Anh Hoà cười hiền, bảo bà cho cháu tên đường. Bà lắc đầu, bảo bà không nhớ tên đường, chỉ nhớ đường đi. Bà ở đó cả đời, đi chợ, đón con, về nhà, chẳng bao giờ cần nhớ tên.
Anh định từ chối. Nhưng nhìn đôi tay nhăn nheo của bà nắm chặt túi vải, anh lại thôi. Anh tắt đồng hồ tính tiền, nổ máy.
Những mốc đường không còn nữa
Hai bà cháu đi khắp những con phố vắng. Bà cụ nhìn ra cửa sổ, chỉ đường. Chỗ này ngày xưa có cây bàng, bà nói, giờ là cột đèn. Chỗ kia có cái giếng, giờ là trạm biến áp. Đường này ngày xưa nhỏ lắm, hai xe đạp tránh nhau phải nép vào.
Anh Hoà lái chậm. Anh nghe bà kể. Bà kể về ông nhà bà, làm thợ sửa đồng hồ, có cái quầy nhỏ đầu ngõ. Bà kể về đứa con trai duy nhất, học giỏi, đi xa. Bà kể về mùa thiên lý nở, hoa vàng rụng đầy sân, bà hái nấu canh.
Có những lúc bà im lặng, mắt mờ đục nhìn những toà nhà cao tầng sáng đèn. Anh Hoà nghe bà thở dài, rất khẽ. Bà nói: thành phố đổi nhanh quá cháu ạ, bà đi lạc trong chính nhà mình.
Anh Hoà không biết trả lời thế nào. Anh chỉ lái, rẽ chỗ bà bảo rẽ, dừng chỗ bà bảo dừng. Đồng hồ trong xe chỉ ba giờ, rồi bốn giờ sáng.
Ngôi chùa nhỏ cuối ngõ
Gần năm giờ, bà cụ bảo anh rẽ vào một con ngõ nhỏ. Ngõ hẹp, xe vừa lọt. Cuối ngõ có một ngôi chùa nhỏ, cổng sơn đỏ đã bạc, trước cổng có một cây hoa đại già.
Bà cụ nói, giọng nhẹ hẳn đi: đây rồi cháu ạ. Nhà bà ngày xưa ở ngay cạnh đây. Giàn thiên lý bà trồng ở chỗ cây đại kia.
Anh Hoà dừng xe. Trời bắt đầu hửng sáng, tiếng chuông chùa buổi sớm vọng ra, ngân dài. Bà cụ ngồi im một lúc lâu, rồi đưa tay vuốt mái tóc bạc, như người sửa soạn trước khi về nhà.
Bà mở túi vải, lấy ra một chiếc khăn tay, đặt lên ghế. Bà nói: bà không có tiền trả cháu, bà gửi cháu cái khăn. Cháu tốt bụng, bà cảm ơn cháu. Anh Hoà quay lại định bảo bà không cần trả. Ghế sau trống trơn.
Chiếc khăn tay thêu và hũ tro không người nhận
Trên ghế chỉ còn chiếc khăn tay bằng vải lụa trắng, thêu một nhành thiên lý vàng, góc khăn thêu hai chữ cái tên viết tắt. Anh Hoà cầm khăn, bước ra khỏi xe, đứng lặng trước cổng chùa.
Một sư cô đang quét lá trước sân thấy anh, bước ra hỏi. Anh Hoà lúng túng kể lại. Sư cô nghe xong thì im lặng, rồi dẫn anh vào nhà tổ phía sau chùa.
Trên một kệ gỗ, có mấy hũ tro được gửi lại chùa, những người mất mà không có thân nhân tới nhận. Sư cô chỉ vào một hũ nhỏ, bảo đây là của một bà cụ ở khu này, gửi chùa từ mấy năm trước. Bà mất ở bệnh viện gần ngã tư, con trai ở nước ngoài, chưa liên lạc được.
Trên hũ có tấm ảnh nhỏ. Bà cụ tóc búi, áo dài tím than, mỉm cười. Bên cạnh, chùa ghi tên bà, đúng với hai chữ thêu trên góc khăn.
Bà đã về tới nhà
Anh Hoà quỳ xuống thắp một nén hương. Anh đặt chiếc khăn tay lên kệ cạnh hũ tro, nhưng sư cô bảo: bà gửi cháu thì cháu cứ giữ, đó là quà cảm ơn.
Anh để lại số điện thoại, nhờ chùa nếu liên lạc được con trai bà thì báo anh. Ba tháng sau, chùa gọi. Con trai bà cụ đã về nước, tới chùa nhận tro mẹ, đưa về quê an táng bên cạnh bố.
Người con trai tìm gặp anh Hoà. Anh ta kể ngày xưa nhà mình ở đúng chỗ ấy, cạnh chùa, có giàn thiên lý. Mẹ anh ta hay thêu khăn tay, mỗi chiếc một nhành hoa. Anh ta xin lại chiếc khăn. Anh Hoà đưa ngay.
Đêm hôm ấy, anh Hoà chạy xe qua ngã tư gần bệnh viện. Anh không đỗ lại chờ khách. Anh chỉ giảm tốc độ, nhìn vào gương chiếu hậu một chút, rồi mỉm cười. Ghế sau trống, nhưng trong xe thoang thoảng mùi hoa thiên lý, nhẹ như một lời cảm ơn.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người già hay nhớ đường bằng mốc cảnh vật thay vì tên đường?
Trước khi đô thị hoá, nhiều người định hướng theo cây cối, giếng nước, cửa hàng quen. Kiểu trí nhớ không gian này rất bền, nhưng khi cảnh vật thay đổi, mốc mất đi thì người ta dễ lạc.
Tục gửi tro cốt ở chùa phổ biến như thế nào?
Ở Việt Nam, nhiều gia đình gửi tro cốt người thân tại chùa để được hương khói. Chùa cũng thường nhận giữ tro cốt của những người không có thân nhân, như một việc thiện.
Vì sao thành phố thay đổi nhanh lại khiến ta thấy lạc lõng?
Nơi chốn quen thuộc là một phần bản sắc của mỗi người. Khi nó đổi khác, ta mất đi những điểm tựa ký ức, có thể cảm thấy như người lạ ngay tại nơi mình lớn lên.
Mùi hương có gắn với ký ức mạnh hơn các giác quan khác không?
Nhiều người thấy mùi gợi ký ức rất nhanh và đậm cảm xúc. Các nhà khoa học cho rằng điều này liên quan đến cách vùng xử lý mùi kết nối gần với vùng cảm xúc và trí nhớ trong não.
Vì sao truyện ma về tài xế taxi phổ biến ở nhiều nước?
Taxi đêm đưa người lạ đi tới những nơi không rõ, trong lúc tài xế phải tin vào khách. Không gian kín, đường vắng và giờ khuya tạo nền rất tự nhiên cho truyện kể.
