Hàng người ấy xếp tới không một tiếng động, không ai chen, không ai hỏi, mỗi người chìa ra một cái bát sành cũ, và mình múc cháo vào bát mà không nhìn rõ được khuôn mặt nào, chỉ thấy những bàn tay gầy và lạnh.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, ngôi chùa và những người trong truyện đều do mình đặt ra. Người kể là một cô sinh viên năm hai, lần đầu đi tình nguyện phát cháo đêm rằm tháng bảy.
Nồi cháo rằm tháng bảy
Năm ấy mình đi theo nhóm tình nguyện của câu lạc bộ trường, phát cháo ở một ngôi chùa nhỏ ven thành phố đêm rằm tháng bảy. Chùa có lệ nấu cháo trắng phát cho người nghèo, người vô gia cư, và cúng thí thực cho các vong hồn.
Bọn mình đến từ chiều, vo gạo, nhóm bếp, nấu ba nồi cháo to. Sư cô trụ trì dặn, cháo phát cho người đến xin trước, cuối buổi còn bao nhiêu thì múc ra bát bày trên mâm cúng ở góc sân.
Từ tám giờ tối, người đến khá đông. Người bán vé số, người nhặt ve chai, mấy cụ già ở khu trọ gần đó, vài đứa trẻ con đi theo bà. Ai cũng cười nói, cảm ơn. Bọn mình phát hết hai nồi.
Gần mười một giờ, sân chùa vắng. Còn một nồi. Sư cô bảo để đó, lát nữa múc ra cúng. Mình được giao ngồi trông nồi cháo cuối cùng, vì mình ở lại muộn nhất.
Hàng người thứ hai
Mười một rưỡi, sương bắt đầu xuống. Đèn lồng ở cổng chùa lay nhẹ. Mình đang ngồi bấm điện thoại thì thấy có người đứng trước bàn.
Một người đàn ông gầy, áo cũ, tay chìa ra một cái bát sành. Mình đứng dậy múc cháo. Người ấy cúi đầu, cầm bát đi. Sau lưng ông có người khác, rồi người khác nữa. Một hàng dài kéo từ bàn mình ra tận cổng chùa, mất hút vào màn sương.
Không ai nói gì. Không có tiếng dép, không có tiếng ho, không có tiếng xe đỗ ngoài cổng. Họ cứ đứng lặng lẽ, lần lượt tiến lên, chìa bát. Bát nào cũng là bát sành cũ, mẻ miệng, men nâu, loại bát mình chỉ thấy ở nhà bà ngoại.
Mình múc cháo như cái máy. Trong đầu mình biết có gì đó không đúng, nhưng tay vẫn múc. Có một điều mình nhớ rất rõ. Dưới ánh đèn lồng đỏ, bóng của mình đổ dài trên nền gạch, còn trước mặt mình, hàng người ấy không có cái bóng nào.
Nồi cháo không vơi
Mình không biết mình múc bao lâu. Mười phút, hay một tiếng. Người cuối cùng trong hàng là một bà cụ thấp bé, tóc bạc trắng, cầm cái bát nhỏ nhất. Bà nhận cháo, nhìn mình, khẽ gật đầu. Đó là lần duy nhất trong cả hàng có người nhìn thẳng vào mình.
Rồi sân chùa trống trơn. Sương tan bớt. Mình ngồi phịch xuống ghế, tay mỏi rã rời. Mình nhìn vào nồi cháo. Nồi vẫn đầy, gần như nguyên như lúc mình ngồi xuống trông.
Sư cô ra, hỏi sao mặt mình trắng bệch thế. Mình kể. Sư cô không cười, không mắng mình nói bậy. Sư cô chỉ bảo mình đếm chồng bát nhựa để phát cháo. Đầu buổi bọn mình mua ba trăm cái, phát cho người đến xin hết hai trăm bốn mươi. Chồng bát còn lại sáu mươi cái, chưa dùng cái nào.
Mình bảo con múc vào bát sành của họ. Sư cô gật đầu, im lặng một lúc, rồi đi lấy hương.
Lời sư cô
Sư cô bảo mình cùng múc nồi cháo cuối ra những bát nhỏ, bày lên mâm cúng thí thực ở góc sân, cạnh bỏng ngô, muối gạo, khoai lang. Sư cô tụng một bài kinh ngắn. Mình đứng chắp tay phía sau, chân vẫn run.
Tụng xong, sư cô mới nói. Sư cô bảo chùa này phát cháo rằm tháng bảy đã mấy chục năm. Ngày xưa người nghèo đến xin đông lắm, ai cũng mang bát của nhà theo, bát sành, bát đàn. Sau này đời sống khá hơn, người đến xin ít dần, chùa mới mua bát nhựa.
Sư cô bảo, có lẽ họ vẫn quen đến, như người ta quen đường về nhà. Mình hỏi họ là ai. Sư cô bảo cô cũng không biết, chỉ biết đêm nay họ được một bát cháo nóng, thế là được rồi.
Mình về nhà lúc hai giờ sáng. Mình không ngủ được, cứ nghĩ mãi tới ánh mắt bà cụ cuối hàng. Một ánh mắt không đáng sợ chút nào, chỉ mệt mỏi, và biết ơn.
Rằm năm sau
Năm sau mình lại đi phát cháo ở chùa ấy. Các bạn trong nhóm trêu, bảo mình gan thật. Mình chỉ cười. Mình đến sớm hơn, nấu thêm một nồi, và lần này mình mang theo một chồng bát sành cũ xin được ở nhà bà ngoại.
Gần nửa đêm, sương lại xuống. Mình ngồi trông nồi cháo cuối, chồng bát sành đặt bên cạnh. Không có hàng người nào. Sân chùa vắng lặng, chỉ có tiếng côn trùng và tiếng gió lùa qua tán bồ đề.
Mình ngồi tới một giờ sáng rồi đứng dậy dọn. Mình nhìn xuống chồng bát sành. Bát trên cùng còn ấm, đáy bát có một vệt cháo trắng mỏng, như vừa có người ăn xong và úp lại.
Mình không biết họ đến lúc nào. Có lẽ lúc mình gà gật. Có lẽ không ai đến cả, và vệt cháo ấy là của một con mèo chùa. Mình chọn tin vào điều thứ nhất. Rằm tháng bảy nào mình cũng nấu một nồi cháo, để chồng bát sành ở góc sân, và không bao giờ đếm lại.
Câu hỏi thường gặp
Cháo thí thực là gì?
Trong lễ cúng cô hồn rằm tháng bảy, người ta nấu cháo trắng loãng cùng bỏng ngô, khoai, muối gạo để thí thực, tức là bố thí thức ăn cho các vong hồn không nơi nương tựa. Nhiều chùa còn kết hợp phát cháo cho người nghèo trong dịp này.
Vì sao rằm tháng bảy vừa là lễ Vu Lan vừa là cúng cô hồn?
Rằm tháng bảy âm lịch là ngày lễ Vu Lan báo hiếu trong Phật giáo, tưởng nhớ công ơn cha mẹ, đồng thời theo tín ngưỡng dân gian là ngày xá tội vong nhân, người ta cúng cô hồn. Hai phong tục cùng diễn ra trong một dịp nên thường được nhắc chung.
Vì sao trong truyện ma, hồn ma hay không có bóng?
Ở nhiều nền văn hoá châu Á, người ta quan niệm bóng là dấu hiệu của người còn sống, có thân xác. Vì thế trong truyện dân gian, hồn ma thường được mô tả là không có bóng, không có tiếng bước chân, hay không phản chiếu trong gương.
Vì sao người mệt mỏi về đêm dễ thấy những điều kỳ lạ?
Khi thức khuya và mệt, khả năng tập trung giảm, não dễ ghép những hình ảnh mờ trong sương và ánh đèn yếu thành hình người. Cảm giác thời gian cũng bị lệch, mười phút có thể tưởng như một giờ. Đây là lý do nhiều chuyện kỳ lạ được kể vào lúc nửa đêm.
Đi tình nguyện phát cháo cần lưu ý gì?
Nên đi theo nhóm có tổ chức, phân công rõ việc, giữ vệ sinh thực phẩm, chuẩn bị đủ bát đũa và có người trông nồi cháo nóng cẩn thận. Tôn trọng người nhận, nói năng nhẹ nhàng là điều quan trọng nhất.
