Dưới gầm cầu thang của căn nhà ấy có một cánh cửa nằm ngang, và mỗi khi đèn tắt, từ bên dưới có người khẽ đếm: một, hai, ba, bốn, rồi im, như đang đếm xem đủ người chưa.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu do mình viết. Căn nhà, khu phố và gia đình trong truyện đều là nhân vật mình đặt ra. Truyện có chút rợn, nhưng chủ yếu là một chút thương.
Viên gạch hoa kêu bộp bộp
Minh và Trang mua lại căn nhà ống ba tầng trong một khu phố cũ ở thành phố phía Bắc. Nhà xuống cấp, nhưng giá vừa túi tiền, lại gần chỗ làm của cả hai. Họ quyết định tự sửa dần, thuê thợ những phần khó, còn đục lát thì cuối tuần hai vợ chồng tự làm.
Một chiều chủ nhật, Minh gõ búa cao su lên nền gạch hoa dưới gầm cầu thang để bóc lớp gạch cũ. Ba viên gạch kêu bộp bộp, rỗng hẳn so với xung quanh. Anh cạy lên, bên dưới là một tấm ván gỗ dày, có hai bản lề sắt đã gỉ đen và một cái vòng kéo.
Trang chạy xuống, cầm đèn pin. Hai vợ chồng hì hục một lúc mới nhấc được tấm ván. Bên dưới là mấy bậc gạch dẫn xuống một căn hầm thấp, rộng chừng một chiếc chiếu đôi, tường trát vữa, trần thấp tới mức người lớn phải cúi đầu.
Trong hầm không có gì nhiều. Một cái chõng tre mục, một cây đèn bão không còn bấc, mấy chiếc chiếu cói cuộn tròn đã hoá màu đất. Trên tường có những vạch than đen đếm theo nhóm năm, kín cả một khoảng.
Tiếng đếm lúc mất điện
Họ chưa biết nên lấp hay giữ căn hầm, nên tạm đậy ván lại. Đêm đó cả khu mất điện. Trang nằm trên gác nghe thấy tiếng gì đó ở tầng trệt, rất khẽ, như có người thì thầm qua một lớp vải dày.
Cô lay chồng dậy. Hai người nín thở nghe. Tiếng ấy rõ dần. Một giọng đàn bà đang đếm, từng chữ chậm rãi: một, hai, ba, bốn, năm. Ngừng. Rồi lại một, hai, ba, bốn, năm. Xen giữa là tiếng sột soạt như người ta xếp chiếu.
Minh cầm đèn pin đi xuống. Tiếng đếm ngừng ngay khi anh đặt chân lên bậc cầu thang cuối. Anh soi khắp phòng, cửa nẻo đóng chặt, tấm ván hầm vẫn nằm nguyên chỗ cũ. Nhưng khi anh ngồi xổm xuống, áp tai lên tấm ván, anh nghe dưới đó có tiếng thở. Không phải một người. Nhiều người, nhịp thở nông và gấp.
Anh bật dậy. Đúng lúc ấy điện có lại. Bóng đèn tuýp nhấp nháy rồi sáng rõ. Dưới gầm cầu thang chỉ còn tiếng tủ lạnh khởi động lại, rì rì.
Câu hát ru trong đêm thứ ba
Hai đêm sau, mỗi lần mất điện hay tắt đèn đi ngủ, tiếng đếm lại vọng lên. Có lúc kèm tiếng một đứa nhỏ hỏi gì đó, rồi tiếng suỵt khẽ. Có lúc là tiếng ho của một ông già. Không có tiếng ai la hét, không có gì giận dữ. Chỉ là tiếng của những người đang chờ.
Đêm thứ ba, Trang không ngủ được, ngồi một mình ở bậc cầu thang. Đèn tắt. Từ dưới tấm ván, một giọng đàn bà cất lên hát ru. Không phải bài ru nào cô từng nghe. Lời nói về con cò đi ăn đêm, nhưng điệu thì lạ, có một chỗ lên cao rồi buông xuống rất đột ngột, như người hát bị nghẹn.
Trang không sợ nữa. Cô ngồi nghe tới hết, rồi ghi âm đoạn sau bằng điện thoại. Sáng ra mở lại nghe, máy chỉ thu được tiếng quạt và tiếng xe ngoài phố. Cô tự hát lại theo trí nhớ, gửi cho bà nội Minh, người đã gần chín mươi, đang sống với chú út ở dưới quê.
Chiều hôm đó, chú út gọi lên. Chú bảo bà nghe xong thì khóc, đòi lên thành phố ngay.
Bà nội nhận ra giọng hát
Bà lên vào một sáng mưa phùn. Bà chống gậy đi thẳng vào nhà, không cần ai dẫn, tới đúng gầm cầu thang, đứng nhìn tấm ván rất lâu. Rồi bà kể.
Hồi chiến tranh, căn nhà này là nhà của một bà cụ bán hàng nước đầu phố. Mỗi lần có còi báo động, hàng xóm không kịp chạy ra hầm công cộng thì chui xuống hầm nhà bà. Mẹ của bà nội Minh, tức cụ cố của Minh, ôm bà khi ấy mới bảy tuổi ngồi trong góc hầm. Cụ đếm người mỗi lần chui xuống, đếm lại mỗi lần chui lên, để chắc không bỏ quên ai.
Câu hát ru có chỗ nghẹn kia là của cụ cố. Cụ hát cho cả hầm nghe, cho trẻ con đỡ sợ. Chỗ nghẹn là chỗ ngày ấy cụ hát dở thì tiếng nổ dội xuống, rồi từ đó mỗi lần hát tới đấy cụ lại nghẹn, thành ra điệu riêng của cụ. Cả hầm đêm ấy không ai làm sao. Sáng ra tất cả chui lên, đủ người.
Bà nội bảo, những vạch than trên tường là của cụ cố vạch, mỗi vạch là một lần cả hầm lên bình yên. Nhà Minh mua đúng căn nhà ấy là chuyện tình cờ, hay không phải tình cờ, bà không biết.
Lần đếm cuối cùng
Minh và Trang quyết định giữ căn hầm. Họ không làm gì nhiều, chỉ quét dọn, lót một tấm chiếu mới, đặt một cây đèn nhỏ chạy pin. Đêm ấy bà nội đòi ngủ lại tầng trệt, nằm trên chiếc ghế xếp sát gầm cầu thang.
Gần nửa đêm, Trang nghe tiếng đếm vọng lên lần nữa. Một, hai, ba, bốn, năm. Lần này, khi tiếng đếm vừa dứt, bà nội cất giọng đếm tiếp, khàn và run: sáu, bảy, tám. Bà đếm tới mười hai thì dừng. Dưới tấm ván im một lúc lâu, rồi một giọng đàn bà nói khẽ, rõ từng chữ: đủ rồi, lên thôi các con.
Có tiếng sột soạt, tiếng bước chân trên bậc gạch, nhiều bước chân, nhẹ như người ta đi chân đất. Tấm ván không động. Nhưng không khí dưới gầm cầu thang bỗng ấm lên, như ai vừa mở cửa đón nắng vào một căn phòng kín.
Từ đêm ấy, căn hầm không còn tiếng gì. Trên tường, Trang để ý thấy cạnh dãy vạch than cũ có thêm một vạch mới, còn đen nhánh, như vừa được ai đó vạch xong, đúng nhóm thứ năm, cho đủ chẵn.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nhiều nhà phố cũ có hầm dưới gầm cầu thang?
Trong thời chiến, nhiều gia đình ở các thành phố tự đào hoặc xây hầm nhỏ trong nhà để trú ẩn khi có báo động. Gầm cầu thang là chỗ chịu lực tốt và ít chiếm diện tích nên hay được chọn.
Vì sao tiếng thì thầm lúc nửa đêm dễ làm ta sợ?
Ban đêm tiếng ồn nền giảm, tai nhạy hơn với âm nhỏ. Tiếng thì thầm mang ngữ điệu người nhưng không rõ chữ, khiến não cố đoán nghĩa và tưởng tượng ra người nói.
Vì sao ta hay đếm khi sợ hãi?
Đếm là một việc đơn giản, có nhịp, giúp tập trung và điều hoà hơi thở. Nhiều người đếm để trấn tĩnh mình, và người chăm sóc đếm để chắc chắn không bỏ sót ai.
Hát ru có vai trò gì trong những lúc hiểm nguy?
Giọng hát chậm, đều giúp trẻ nhỏ và cả người lớn bình tĩnh lại. Trong ký ức của nhiều thế hệ, lời ru gắn với cảm giác được che chở nên dễ gợi xúc động khi nghe lại.
Vào căn hầm cũ lâu năm cần lưu ý gì?
Hầm kín lâu ngày có thể thiếu không khí, ẩm mốc hoặc yếu kết cấu. Nên mở thoáng một thời gian, không đi một mình, không đốt lửa bên trong và nhờ thợ kiểm tra trước khi sử dụng.
