Chiếc mặt nạ treo ở hàng thứ ba có nốt ruồi nhỏ dưới mắt trái, nụ cười hơi lệch về bên phải, và Vy đứng lặng đi, vì đó là gương mặt của Ngọc, người bạn thân mười năm của cô, người đã ba tháng nay không trả lời tin nhắn.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, chợ đêm, gian hàng mặt nạ và những người trong truyện đều do mình nghĩ ra. Truyện này hơi ám một chút, về những gương mặt ta mang khi gặp người khác.
Gian hàng không biển hiệu
Vy hai mươi bảy tuổi, làm thiết kế đồ hoạ cho một công ty quảng cáo. Cô thích những thứ làm bằng tay, mỗi cuối tuần lại đi dạo chợ đêm tìm đồ thủ công cho những dự án của mình. Tối thứ bảy ấy, cô đi một mình.
Ở góc cuối chợ, chỗ đèn thưa nhất, có một gian hàng cô chưa từng thấy. Không biển hiệu, chỉ có một tấm vách gỗ dựng đứng, treo kín những chiếc mặt nạ giấy bồi. Người bán là một ông cụ gầy gò, ngồi trên ghế đẩu, tay đang nặn một chiếc mặt nạ còn ướt hồ.
Vy lại gần, và cô sững người. Những chiếc mặt nạ không phải mặt hề, mặt thú hay mặt ông địa như ở các hàng khác. Đó là những gương mặt người thật, rất thật. Có nếp nhăn, có nốt ruồi, có ánh mắt mệt mỏi, có nụ cười gượng.
Cô nhìn những chiếc mặt nạ, rồi nhìn những người đi chợ phía sau mình. Một ông bác mặc áo kẻ đi ngang. Trên vách, có một chiếc mặt nạ giống ông y hệt. Một cô gái tóc ngắn bế con. Trên vách cũng có cô ấy, cả đứa bé.
Những gương mặt người qua đường
Vy hỏi ông cụ, ông nặn theo mẫu nào mà giống người thật thế ạ. Ông cụ không ngẩng lên, tay vẫn miết giấy bồi. Ông bảo, ông nặn theo cái mặt người ta mang khi đi ngoài đường, mỗi người ai cũng có một cái mặt như vậy.
Vy không hiểu lắm. Cô nhìn kỹ hơn. Những chiếc mặt nạ giống người qua đường, nhưng có gì đó khác. Chiếc mặt nạ của ông bác áo kẻ cười rất tươi, trong khi ông bác ngoài đời mặt cau có. Chiếc mặt nạ của cô gái bế con thì mắt đỏ hoe, trong khi cô gái ngoài đời đang cười nói.
Như thể mỗi chiếc mặt nạ là nửa còn lại của người kia. Gương mặt người ta giấu đi, hoặc gương mặt người ta cố mang lên. Vy thấy gai gai sống lưng, nhưng tính tò mò của người làm thiết kế khiến cô không bỏ đi được.
Cô bắt đầu tìm mặt mình trên vách. Hàng thứ nhất không có. Hàng thứ hai không có. Cô hỏi ông cụ, có mặt cháu không ạ. Ông cụ lắc đầu, bảo cháu chưa cần mặt nạ, cháu còn đang mang mặt thật. Rồi ông chỉ lên hàng thứ ba, bảo nhưng có người quen của cháu đấy.
Chiếc mặt nạ hàng thứ ba
Vy nhìn lên hàng thứ ba. Ở đó, giữa những gương mặt lạ, có một chiếc mặt nạ con gái, tóc mái cắt ngang, nốt ruồi nhỏ dưới mắt trái, nụ cười hơi lệch về bên phải. Là Ngọc. Ngọc, bạn thân của cô từ năm cấp ba.
Chiếc mặt nạ của Ngọc đang cười. Nụ cười rất tươi, rất rạng rỡ, giống hệt những tấm ảnh Ngọc đăng lên mạng ba tháng nay: đi du lịch, đi cà phê, đi làm, lúc nào cũng cười. Nhưng đôi mắt của chiếc mặt nạ thì trống rỗng, như hai cái lỗ.
Vy nhớ ra, ba tháng nay cô và Ngọc ít nói chuyện. Ngọc trả lời tin nhắn chậm, rồi thưa dần, rồi không trả lời. Vy nghĩ Ngọc bận, Ngọc có bạn mới, rồi cô giận, rồi cô cũng bận. Nhìn ảnh Ngọc cười trên mạng, cô nghĩ bạn mình vẫn ổn.
Ông cụ nói, giọng đều đều, chiếc này ông nặn lâu rồi, cô bé ấy mang nó suốt mấy tháng nay, mang tới mức sắp không tháo ra được nữa. Vy hỏi, tháo không ra thì sao ạ. Ông cụ ngẩng lên nhìn cô lần đầu tiên. Ông bảo, thì cái mặt thật sẽ ở lại đây, trên vách này.
Cuộc gọi lúc nửa đêm
Vy lùi lại, mồ hôi lạnh. Cô nhìn khắp tấm vách. Ở hàng dưới cùng, có những chiếc mặt nạ đã ngả màu, cũ kỹ, gương mặt buồn bã thật sự, không cười. Ông cụ bảo, đó là những gương mặt thật ở lại, của những người mang mặt nạ lâu quá.
Vy rút điện thoại, gọi cho Ngọc. Chuông đổ rất lâu. Một lần, hai lần. Lần thứ ba, Ngọc nghe máy. Giọng Ngọc khàn khàn, nhỏ xíu, như người vừa khóc. Vy chỉ hỏi được một câu, mày có ổn không. Đầu dây bên kia im lặng rất lâu.
Rồi Ngọc bật khóc. Ngọc kể ba tháng nay mất việc, chia tay người yêu, không dám kể với ai, không dám kể với gia đình. Ngọc vẫn đăng ảnh cười để mọi người nghĩ mình ổn. Ngọc bảo, tao mệt lắm, tao không biết cười thật là thế nào nữa.
Vy bảo Ngọc ở yên đó, cô tới ngay. Cô cúp máy, quay lại nhìn tấm vách. Chiếc mặt nạ của Ngọc ở hàng thứ ba đang chảy nước. Hồ dán bị ướt, lớp giấy bồi bong ra từng mảng, nụ cười tươi rạng rỡ nhoè dần, rơi xuống đất.
Gương mặt thật
Ông cụ nhìn chiếc mặt nạ rã ra, gật gù, bảo vậy là được rồi, cô bé ấy tháo ra được rồi. Vy hỏi ông là ai. Ông chỉ cười, bảo ông là người làm mặt nạ, nghề của ông là nặn những thứ người ta không muốn ai thấy.
Vy chạy ra khỏi chợ, bắt xe tới nhà Ngọc. Đêm ấy hai đứa ngồi trên ban công tới sáng. Ngọc khóc nhiều, rồi cười, một nụ cười mệt mỏi nhưng thật. Vy thấy nụ cười ấy đẹp hơn mọi tấm ảnh trên mạng.
Những tuần sau, Vy đưa Ngọc đi gặp chuyên gia tâm lý, giúp Ngọc tìm việc mới, gọi điện cho Ngọc mỗi tối. Ngọc dần ổn hơn. Ngọc vẫn đăng ảnh, nhưng ít hơn, và có những tấm ảnh không cười.
Vy quay lại chợ đêm tìm gian mặt nạ. Ở góc cuối chợ, chỗ đèn thưa nhất, chỉ có một bức tường trống. Nhưng từ hôm ấy, mỗi khi gặp bạn bè, Vy luôn nhìn kỹ vào mắt họ. Cô sợ lại thấy hai cái lỗ trống rỗng sau một nụ cười quá rạng rỡ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao mặt nạ giống mặt người thật lại gây cảm giác rợn?
Khi một vật trông gần giống người nhưng không hoàn toàn sống động, não ta cảm thấy bất an. Hiện tượng này thường được gọi là thung lũng kỳ lạ. Mặt nạ, búp bê, tượng sáp quá giống người thường gây cảm giác rợn vì lý do đó.
Giấy bồi là gì?
Giấy bồi là kỹ thuật dán nhiều lớp giấy với hồ dán để tạo hình, khi khô thì cứng lại. Ở Việt Nam, giấy bồi được dùng làm mặt nạ, đầu lân, đồ chơi trung thu. Đây là nghề thủ công truyền thống ở nhiều làng nghề.
Vì sao người ta hay tỏ ra vui vẻ trên mạng xã hội dù đang buồn?
Nhiều người ngại để người khác thấy mình yếu đuối, hoặc muốn giữ hình ảnh tích cực. Mạng xã hội khuyến khích đăng những khoảnh khắc đẹp, nên hình ảnh trên mạng thường không phản ánh đầy đủ cảm xúc thật.
Làm sao nhận ra một người bạn đang gặp khó khăn?
Một số dấu hiệu có thể là thu mình, ít liên lạc, thay đổi thói quen, trả lời qua loa. Cách tốt nhất là hỏi thăm chân thành, lắng nghe không phán xét, và khuyến khích bạn tìm tới chuyên gia tâm lý khi cần.
Mô típ mặt nạ dính vào mặt có phổ biến trong truyện kinh dị không?
Có. Nhiều truyện kể về chiếc mặt nạ đeo lâu không tháo ra được, dần thay thế gương mặt thật. Đây là ẩn dụ quen thuộc cho việc sống giả tạo quá lâu tới mức đánh mất bản thân.
