Gà gáy nửa đêm, người già bảo có chuyện. Người trẻ bảo tại đèn. Đêm ấy, cả hai cùng đúng một nửa.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu ở một xóm trung du thời nay, có một cô kỹ sư thích giải thích mọi thứ và một đêm không giải thích được. Xóm và người trong truyện đều là đặt ra.
Gà gáy sai giờ
Xóm ấy nằm dưới chân đồi, mười mấy nóc nhà, nhà nào cũng nuôi gà thả vườn. Gà trống thường gáy lúc ba bốn giờ sáng, đều như đồng hồ. Mấy tháng nay bỗng nhiên chúng gáy rộ lên lúc nửa đêm, con này gáy con kia hoạ, cả xóm thức giấc.
Bà cụ Lụa ở đầu xóm bảo gà gáy nửa đêm là điềm, trong xóm sắp có chuyện. Mấy nhà khác nghe theo, đâm lo. Có nhà định làm thịt bớt gà trống cho yên.
Thảo, cô kỹ sư nông nghiệp mới về làm ở trạm khuyến nông xã, nghe chuyện thì bật cười. Cô ở trọ ngay trong xóm, cô cũng bị đánh thức mấy đêm liền, và cô có một giả thuyết.
Ba tháng trước, xã lắp một dãy cột đèn đường mới dọc con đường xóm. Đèn trắng, sáng suốt đêm. Thảo bảo gà trống gáy theo ánh sáng, đèn mới làm nó tưởng trời sắp sáng.
Thí nghiệm của Thảo
Thảo muốn chứng minh. Cô xin phép mấy nhà, mang tấm lưới che nắng màu đen phủ lên chuồng gà gần cột đèn nhất. Cô ghi chép cẩn thận vào sổ: nhà nào che, nhà nào không, gà gáy lúc mấy giờ.
Một tuần sau, kết quả rõ ràng. Những chuồng được che không gáy nửa đêm nữa, chỉ gáy lúc gần sáng như cũ. Những chuồng không che vẫn gáy rộ. Thảo mang sổ đi khắp xóm, giảng giải, bảo đó là đồng hồ sinh học của gà bị ánh đèn đánh lừa.
Mọi người gật gù. Nhà nào cũng che chuồng. Xóm yên tĩnh trở lại. Bà cụ Lụa vẫn lẩm bẩm gì đó, nhưng không ai nghe nữa. Thảo thấy vui, như vừa thắng một ván cờ.
Chỉ có một nhà không che chuồng: nhà ông Mão ở cuối xóm, sát chân đồi, xa cột đèn nhất. Gà nhà ông không gáy nửa đêm bao giờ, nên ông chẳng cần che.
Đêm cúp điện
Rồi một đêm cuối tháng, cả xã cúp điện để sửa đường dây. Cột đèn tắt hết. Xóm tối om, chỉ có ánh trăng non mờ mờ và vài ánh nến trong nhà. Thảo nằm trong phòng trọ, nghĩ bụng đêm nay chắc chắn gà sẽ im.
Mười hai giờ đêm, một con gà trống cất tiếng gáy. Không phải gà gần cột đèn. Tiếng gáy vọng từ cuối xóm, từ nhà ông Mão, con gà chưa bao giờ gáy đêm. Rồi con thứ hai, thứ ba, cả xóm hoạ theo, rộ lên như chưa từng rộ, kể cả những chuồng đang phủ lưới đen.
Thảo ngồi bật dậy. Không có đèn nào. Không có ánh sáng nào đánh lừa được gà. Cô mở cửa bước ra ngõ, cầm theo đèn pin. Tiếng gà gáy dồn dập, hoảng loạn, không phải kiểu gáy báo sáng mà như tiếng kêu.
Bà cụ Lụa cũng đứng ở cổng, tay cầm đèn dầu. Bà nhìn về phía chân đồi, nói khẽ: gà gáy là gọi người dậy đấy cháu ạ.
Chân đồi
Thảo chạy về phía nhà ông Mão. Càng tới gần, cô càng ngửi thấy mùi đất ướt, mùi lá cây dập nát. Mấy tuần nay mưa nhiều, sườn đồi sau nhà ông Mão là đất mới san để trồng keo, chưa có cây giữ đất.
Cô rọi đèn lên sườn đồi và thấy một vết nứt dài chạy ngang mặt đất, đất đã trôi xuống thành từng vệt bùn, sát tới bức tường sau bếp nhà ông. Ông Mão sống một mình, đã ngoài bảy mươi, đang ngủ say trong gian nhà sát vách bếp.
Thảo đập cửa, gọi ông dậy. Hàng xóm cũng kéo tới, người cầm đèn pin, người cầm đuốc. Mọi người đưa ông Mão và mấy nhà gần đó lên nhà văn hoá trên đường cái.
Gần sáng, một mảng đất trên sườn đồi trượt xuống, đổ sập bức tường bếp nhà ông Mão. Không ai bị thương. Và đúng lúc mảng đất trượt xuống, cả xóm gà đồng loạt im bặt.
Cuốn sổ ghi chép
Sau đêm ấy, Thảo ngồi rất lâu với cuốn sổ ghi chép. Cô biết động vật có thể cảm nhận rung động nhỏ của đất trước người, biết gà có thể hoảng loạn khi nghe tiếng động lạ dưới đất. Cô có thể viết ra một lời giải thích, và cô đã viết.
Nhưng cô không giải thích được vì sao con gà gáy đầu tiên lại là con gà nhà ông Mão, con chưa bao giờ gáy đêm. Không giải thích được vì sao những đêm trước, những đêm gà gáy vì đèn, bà cụ Lụa vẫn bảo xóm sắp có chuyện.
Thảo tới nhà bà cụ Lụa, mang theo một gói chè. Cô ngồi nghe bà kể về những lần gà gáy đêm trong đời bà, những trận lũ, những lần cháy, những đêm có người đi xa không về. Bà kể, Thảo ghi, không cãi câu nào.
Cuốn sổ của Thảo bây giờ có hai cột. Một cột ghi giờ gà gáy và độ sáng của đèn. Cột kia ghi những gì bà cụ Lụa nói. Cô bảo, khoa học là phải ghi đủ, kể cả những thứ mình chưa hiểu.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao gà trống gáy vào ban đêm?
Gà trống có đồng hồ sinh học nhạy với ánh sáng. Đèn đường sáng suốt đêm, ánh trăng sáng hoặc tiếng động lạ có thể làm gà tưởng trời sắp sáng hoặc bị giật mình, khiến chúng gáy sai giờ.
Gà gáy đêm có phải điềm báo không?
Theo dân gian, gà gáy đêm hay bị coi là điềm, nhưng phần lớn có nguyên nhân rõ ràng như ánh sáng, tiếng động, con vật lạ. Khoa học không coi đó là điềm báo, chỉ là phản ứng của gà với môi trường.
Động vật có cảm nhận được sạt lở đất trước con người không?
Nhiều loài nhạy với rung động nhỏ và âm thanh tần số thấp mà người không nghe được, nên có thể có phản ứng bất thường trước khi đất chuyển động. Tuy vậy không thể dựa vào vật nuôi để cảnh báo, cần theo dõi thông tin chính thức của địa phương.
Dấu hiệu nào cho thấy sườn đồi có nguy cơ sạt lở?
Các dấu hiệu thường được nhắc là vết nứt trên mặt đất, cây nghiêng, nước đục chảy ra từ sườn đồi sau mưa nhiều. Khi thấy những dấu hiệu này, người dân nên rời khỏi khu vực và báo ngay cho chính quyền địa phương.
Truyện này có thật không?
Không, đây là truyện hư cấu do Chuyện Ma sáng tác. Xóm, cô kỹ sư Thảo và các nhân vật đều là đặt ra.
