Ba mươi hai năm mình lái phà qua con sông ấy, mình tưởng đã gặp đủ loại khách, cho tới chuyến cuối cùng, khi trên phà toàn những người mình đã từng chở mà tưởng không bao giờ gặp lại.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, kể theo lời một người lái phà già do mình đặt ra, con sông và cây cầu không có thật. Bạn ngồi xuống băng ghế gỗ trên phà cùng mình nhé.
Ba mươi hai năm trên một con phà
Mình vào nghề lái phà năm hai mươi tuổi, lúc bến còn dùng phà gỗ kéo bằng tàu kéo nhỏ. Rồi đổi sang phà sắt tự hành, rồi phà lớn chở được mấy chục chiếc xe tải. Mình lớn lên cùng con phà, tóc bạc cùng con phà.
Bến phà ngày ấy là cả một thế giới. Hàng nước, hàng bánh mì, gánh hàng rong, mấy đứa nhỏ bán vé số, người đi chợ, người đi làm, người đưa dâu, người đưa tang. Ai muốn qua sông đều phải đứng chờ ở bến, nên bến phà là nơi người ta gặp nhau nhiều nhất.
Mình nhớ mặt khách quen nhiều lắm. Ông bán cá khô sáng nào cũng đi chuyến đầu. Cô giáo dạy bên kia sông, đi chuyến sáu giờ, về chuyến năm giờ chiều, mười mấy năm không trễ ngày nào. Anh thợ hồ đi làm xa, chị bán sữa đậu nành, ông cụ hay ngồi mũi phà hút thuốc nhìn sông.
Rồi cây cầu mọc lên. Mấy năm trời mình nhìn những trụ cầu cao dần từ mặt nước, lòng vừa mừng vừa nao nao. Ngày người ta báo phà sẽ ngưng chạy vào cái đêm trước hôm khánh thành cầu, mình về nhà ngồi uống trà tới sáng.
Đêm cuối cùng con phà chạy
Chuyến cuối cùng xuất bến lúc mười một giờ đêm. Đáng lẽ chỉ chở vài chiếc xe máy của người làm ca đêm. Nhưng đêm đó mình đứng trong cabin nhìn xuống, bến đông như ngày Tết.
Người đứng chen nhau chờ lên phà, ai cũng ăn mặc tươm tất. Kỳ lạ là không có tiếng xe. Không ai dắt xe, chỉ có người đi bộ, tay cầm vé, lặng lẽ xếp hàng. Mình nghĩ chắc dân quanh đây rủ nhau đi chuyến chót cho có kỷ niệm.
Cậu soát vé chạy lên cabin, mặt ngơ ngác, đưa mình xem một nắm vé. Vé giấy in chữ màu tím, loại vé từ hồi mình mới vào nghề, giá in trên vé là đồng tiền đã không còn tiêu nữa. Cậu ấy hỏi có thu không chú. Mình nhìn xuống đám đông, rồi bảo thu đi con, thu hết.
Phà đầy khách mà nhẹ bổng. Mình cho phà rời bến. Máy nổ đều, mặt sông đen mượt, đèn cầu mới phía xa như chuỗi hạt vàng vắt ngang trời.
Những gương mặt quen
Giữa sông, mình giao tay lái cho phụ lái rồi đi xuống boong. Mình đi giữa đám khách và nhận ra từng người một. Ông bán cá khô, vẫn cái giỏ tre trên vai. Cô giáo, vẫn cái áo dài xanh, ôm chồng vở. Anh thợ hồ trẻ, cái bay cắm túi quần.
Mình nhớ ra ông bán cá khô mất đã hơn hai chục năm. Cô giáo theo chồng vào Nam rồi nghe đâu đã qua đời vì bệnh. Anh thợ hồ thì một lần đi làm xa rồi không bao giờ đi chuyến phà về nữa. Họ đứng đó, nhìn sông, bình thản như mọi buổi sáng năm xưa.
Ông cụ hay ngồi mũi phà vẫn ngồi đúng chỗ cũ, châm điếu thuốc. Ông ngoắc mình lại, bảo ngồi xuống đây chút. Mình ngồi. Ông nói, cầu xây xong thì mừng chứ, người ta qua lại nhanh, không phải chờ mưa chờ nắng. Nhưng chuyến này là chuyến của tụi này, phải đi cho đàng hoàng.
Mình hỏi ông tụi này là ai. Ông chỉ quanh boong. Những người đã từng đứng chờ ở bến này, từng qua sông này, từng gửi lại một chút gì đó trên con phà, ông nói. Cầu thì đi nhanh quá, không ai ngồi lại với sông được nữa.
Bến bên kia trong sương
Phà cập bến bên kia. Sương xuống dày đặc, đèn bến vàng vọt. Khách lần lượt đi xuống, không chen lấn, không nói to. Người nào đi ngang mình cũng gật đầu chào, có người đặt vào tay mình một món nhỏ, viên kẹo bạc hà, trái ổi, cái vé cũ.
Họ đi vào màn sương rồi mất hút. Không có tiếng bước chân trên dốc bến, không có tiếng xe đón. Chỉ còn cậu soát vé đứng cạnh mình, tay ôm một nắm vé tím, miệng lắp bắp không thành câu.
Ông cụ là người xuống sau cùng. Ông vỗ vai mình, bảo cảm ơn chú, mấy chục năm chú chở tụi này êm lắm. Rồi ông bước lên dốc bến, điếu thuốc đỏ lập lòe trong sương một lúc rồi tắt.
Mình cho phà chạy về không. Về tới bến nhà, mình đếm lại những món khách để lại trong túi áo. Kẹo bạc hà còn nguyên giấy gói kiểu cũ, trái ổi còn thơm, vé tím còn mùi mực in. Mình cất hết vào một hộp bánh bằng thiếc.
Tiếng còi trên bến trống
Hôm sau cầu khánh thành, cờ hoa rợp trời. Xe cộ nối nhau chạy qua cầu, ai cũng vui. Con phà được kéo vào neo ở góc bến, chờ người ta tính chuyện thanh lý. Mình đứng xem từ xa, lòng trống huơ trống hoác.
Đêm đó mình không ngủ được, đi bộ ra bến cũ. Bến không còn đèn, hàng quán dẹp hết, chỉ còn cái cột bê tông ghi giờ phà chạy và con phà sắt nằm im trong bóng tối.
Đúng mười một giờ, tiếng còi phà vang lên. Một hồi dài, rồi hai hồi ngắn, đúng hiệu lệnh xuất bến mình đã kéo hàng ngàn lần. Mình nhìn con phà. Cabin tối om, không ai trên đó. Nhưng mặt sông trước mũi phà gợn sóng, như vừa có một con phà khác rẽ nước ra đi.
Từ đó, mỗi năm đúng đêm trước ngày khánh thành cầu, mình lại ra bến cũ ngồi. Năm nào cũng nghe một hồi còi dài, hai hồi ngắn. Và năm nào, khi đứng dậy ra về, mình cũng thấy trên băng ghế đá cạnh mình có một chiếc vé phà màu tím, mực in còn ướt.
Câu hỏi thường gặp
Bến phà ngày xưa có vai trò thế nào với đời sống ven sông?
Ở những vùng nhiều sông lớn, bến phà là chỗ giao thương và gặp gỡ, quanh bến mọc lên hàng quán, chợ nhỏ và cả những nghề phục vụ người chờ phà. Khi cầu được xây, đời sống thuận tiện hơn nhưng nhiều người vẫn nhớ không khí bến phà cũ.
Vì sao người ta hay thương nhớ những nơi đã mất đi?
Nơi chốn gắn với ký ức tuổi trẻ và với những người mình từng gặp, nên khi nơi ấy biến mất, người ta có cảm giác một phần đời mình cũng khép lại. Cảm giác này rất phổ biến và thường dịu dần khi mình có dịp kể lại, viết lại.
Vì sao trong truyện ma tiếng còi hay tiếng chuông thường gây ám ảnh?
Còi và chuông là âm thanh báo hiệu, gắn với một việc sắp xảy ra hay một lịch trình quen thuộc. Khi nó vang lên mà không có người tạo ra, cảm giác một trật tự cũ vẫn đang vận hành trong im lặng khiến người nghe rùng mình.
Phà tự hành khác phà kéo thế nào?
Phà kéo không có máy riêng, phải nhờ tàu kéo hoặc ca nô đẩy sang sông. Phà tự hành có động cơ và buồng lái riêng nên chủ động hơn, chở được nhiều xe hơn.
Truyện về hành khách đã khuất đi chuyến cuối có phải truyền thuyết có thật?
Đây là truyện hư cấu do mình viết. Tuy vậy, ý tưởng những linh hồn đi chuyến đò, chuyến xe cuối cùng xuất hiện trong nhiều truyện kể dân gian ở nhiều nơi, như một cách nói về sự chia tay với một thời đã qua.
