Sáng nào thầy cũng đổ đầy chum nước trước cổng, và sáng hôm sau chum lại vơi, gáo dừa còn ướt, cạnh chum là một nhúm hoa dại mà không ai trong làng nhận là của mình.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, kể về một thầy giáo về hưu ở một làng miền Trung và chum nước trước ngõ nhà thầy. Mọi người trong truyện đều là đặt ra.
Chum nước của cha
Thầy Nhân dạy toán ba mươi lăm năm ở trường cấp ba trên huyện. Về hưu, thầy về hẳn làng, sửa lại căn nhà của cha mẹ, trồng mấy luống rau, nuôi mấy con gà, sống những ngày thong thả.
Nhà thầy nằm ven con đường cát chạy dọc làng, thông ra đường lớn. Ngày xưa, con đường ấy là lối người đi chợ, đi buôn, gánh muối, gánh cá qua lại từ biển lên vùng trong. Cha thầy khi còn sống đặt một chum sành trước cổng, đổ đầy nước giếng, úp cái gáo dừa lên nắp, cho người qua đường dừng chân uống.
Thầy nhớ hồi nhỏ, sáng nào cũng phải xách nước đổ đầy chum. Có hôm thầy lười, cha mắng, bảo người ta gánh nặng đi xa, tới đây khát mà chum cạn thì tội lắm. Cha mất, chum vỡ, con đường cũng vắng dần, người ta đi xe máy, mua nước chai, không ai còn cần chum nước trước ngõ.
Năm thầy về hưu, dọn kho, thầy tìm thấy cái gáo dừa cũ của cha, đen bóng vì tay người cầm. Thầy ra chợ huyện mua một cái chum sành mới, đặt lại đúng chỗ trước cổng, đổ đầy nước, úp gáo dừa lên nắp. Thầy biết chắc chẳng mấy ai uống. Thầy chỉ muốn làm cho cha vui.
Chum vơi mỗi sáng
Sáng hôm sau ra cổng, thầy thấy chum vơi đi gần một nửa. Gáo dừa không còn úp trên nắp mà đặt nghiêng bên cạnh, lòng gáo còn đọng nước. Cạnh chân chum, trên nền cát, có một nhúm hoa dại, hoa muống biển tím, hoa xuyến chi trắng, buộc lại bằng một sợi cỏ.
Thầy nghĩ chắc trẻ con trong xóm nghịch. Thầy đổ đầy chum. Sáng hôm sau, chum lại vơi, lại có hoa dại. Sáng hôm sau nữa cũng vậy. Ngày nào cũng có, đều đặn, có hôm là hoa sim, có hôm là hoa mua, có hôm là mấy nhành cỏ lau.
Thầy hỏi khắp xóm. Không ai nhận. Bà hàng xóm bảo đêm khuya bà nghe tiếng gáo dừa chạm vào miệng chum, cạch cạch, tưởng thầy ra uống nước. Ông chủ quán đầu làng bảo con đường cát ấy giờ tối om, sau mười giờ đêm chẳng ai đi.
Thầy Nhân là thầy dạy toán. Thầy không tin cái gì không đếm được. Nhưng thầy đếm được những bó hoa dại, và tới ngày thứ mười, trên bậu cửa sổ nhà thầy đã có mười bó, xếp thành hàng.
Đêm ngồi chờ
Đêm ấy thầy không ngủ. Thầy ngồi trong nhà, cửa sổ mở, nhìn ra cổng. Trăng hạ tuần lên muộn, con đường cát trắng mờ, chum nước đứng im bên cổng như một người gác.
Gần nửa đêm, thầy nghe tiếng bước chân. Không phải một người. Nhiều người. Tiếng bước chân trần trên cát, nặng nề, đều đều, như người đang gánh hàng. Tiếng đòn gánh kẽo kẹt. Tiếng thở dồn. Tiếng ai đó nói khẽ, giọng miền biển, bảo tới chỗ chum nước rồi, nghỉ chân chút.
Thầy nhìn ra. Con đường cát trống trơn dưới trăng. Không có bóng người nào. Nhưng gáo dừa trên nắp chum tự nhấc lên, nghiêng xuống chum, nước kêu róc rách, rồi gáo dừa được đưa lên, nghiêng, nước chảy xuống thành một dòng nhỏ lấp lánh, rồi biến mất giữa không trung, như vừa chảy vào một cái miệng khát.
Một lần. Rồi một lần nữa. Rồi nhiều lần nữa. Tiếng người cười khẽ, tiếng ai đó bảo nước mát quá, tiếng ai đó bảo nhà này ngày xưa có ông cụ hay đổ nước, giờ lại có rồi. Thầy ngồi bất động, tim đập mạnh, nhưng không phải vì sợ.
Những người đi đường xưa
Rồi tiếng đòn gánh lại kẽo kẹt, tiếng bước chân lại đều đều, đi xa dần về phía đường lớn. Gáo dừa được đặt nghiêng bên nắp chum. Và trên nền cát cạnh chum, thầy thấy một nhúm hoa dại từ từ hiện ra, như có ai vừa cúi xuống đặt.
Sáng hôm sau, thầy đi hỏi ông cụ cao tuổi nhất làng. Ông cụ bảo, ngày xưa con đường cát ấy là đường của người gánh muối, gánh cá từ biển lên vùng trong đổi gạo. Họ đi đêm cho mát, đi bộ mấy ngày đường, vai sưng, chân phồng. Nhà nào có chum nước trước cổng là chỗ họ dừng chân.
Ông cụ bảo, có những người gánh muối cả đời trên con đường ấy, cho tới lúc già yếu không đi nổi nữa. Người làng tin rằng họ vẫn còn đi, đêm đêm, theo lối cũ. Chum nước của cha thầy ngày xưa là chỗ quen của họ. Chum vỡ, họ vẫn đi qua, chỉ là không có gì để uống.
Ông cụ cười, bảo người đi đường không có tiền trả công nước, thì hái hoa ven đường để lại cảm ơn, ngày xưa cũng vậy. Ông bảo cha thầy ngày xưa sáng nào cũng nhặt được hoa dại cạnh chum, cắm vào lọ trên bàn thờ.
Hai chum nước
Từ hôm ấy, thầy Nhân mua thêm một chum sành nữa, đặt cạnh chum cũ, đổ đầy cả hai. Thầy làm thêm hai cái gáo dừa. Sáng nào hai chum cũng vơi, gáo dừa đặt nghiêng, hoa dại nằm trên cát.
Thầy cắm những bó hoa dại vào cái lọ sành cũ của cha trên bàn thờ. Hoa dại không bền, chỉ được một hai ngày là héo, nhưng sáng nào cũng có bó mới, nên lọ hoa trên bàn thờ chẳng bao giờ trống.
Dần dần, người làng cũng bắt chước. Mấy nhà dọc con đường cát đặt lại chum nước trước cổng. Trẻ con đi học về khát cũng ghé uống. Mấy anh thợ hồ đi làm xa về cũng dừng lại vục gáo. Con đường cát, vốn vắng tanh, lại có người dừng chân.
Tết năm ấy, sáng mùng một, thầy Nhân mở cổng, thấy cạnh hai chum nước không phải một nhúm hoa dại như mọi khi, mà là một bó rất to, đủ thứ hoa của đủ thứ vùng, hoa sim đồi, hoa muống biển, hoa lau sông, buộc bằng một sợi dây lạt tre, và bên cạnh là một nhúm muối hạt trắng tinh, gói trong lá chuối. Thầy cầm nhúm muối, đứng ở cổng rất lâu, nhìn về phía đường lớn, rồi khẽ chúc những người đi đường một năm mới bình an.
Câu hỏi thường gặp
Tục đặt chum nước trước ngõ có từ bao giờ?
Ở nhiều làng Việt ngày trước, các gia đình đặt chum hay vại nước trước ngõ, kèm gáo dừa, để người đi đường dừng chân uống. Đây là nét đẹp của lòng hiếu khách và tình người ở làng quê.
Nghề gánh muối ngày xưa vất vả thế nào?
Người gánh muối thường đi bộ đường dài từ vùng biển lên vùng trong để đổi lấy gạo và hàng hoá, đi nhiều ngày, mang gánh nặng trên vai. Những con đường muối cũ vẫn còn trong ký ức nhiều vùng.
Vì sao gáo dừa được dùng phổ biến ở làng quê?
Gáo dừa làm từ vỏ quả dừa khô, nhẹ, bền, không vỡ, không nóng tay và dễ làm. Ở những vùng trồng nhiều dừa, gáo dừa là vật dụng quen thuộc của mọi gia đình.
Vì sao đêm khuya ta dễ nghe ra tiếng bước chân trên đường vắng?
Đêm yên tĩnh làm những âm thanh nhỏ như gió lùa qua lá, cát trượt, côn trùng hay con vật đi lại trở nên rõ hơn. Khi đang chờ đợi điều gì, não càng dễ ghép chúng thành tiếng người.
Truyện này có thật không?
Không, đây là truyện hư cấu do Chuyện Ma sáng tác. Thầy Nhân, người cha và những người đi đường đều là nhân vật đặt ra.
