Mình lật con gà thiếc lên, và dưới đáy, giữa lớp sơn tróc lở, vẫn còn mấy chữ khắc bằng đầu đinh, nguệch ngoạc, đúng cái tên mình khắc năm tám tuổi.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, phiên chợ và những người trong truyện đều do mình đặt ra. Người kể là một kỹ sư cầu đường đi công tác vùng núi phía Bắc dịp cuối năm, và anh xưng mình.
Phiên chợ cuối năm
Năm ấy mình ba mươi tư tuổi, phụ trách một công trình cầu ở huyện vùng cao. Công trình phải xong trước Tết, cả đội ở lại tới hai mươi sáu tháng Chạp. Hôm ấy trùng phiên chợ cuối cùng của năm, anh em rủ nhau đi chợ mua quà mang về xuôi.
Chợ phiên họp trên một bãi đất rộng ven đường, sương sớm còn vương trên mái lán. Người các bản xuống chợ đông nghịt, quần áo đủ màu, tiếng chào mời, tiếng gà lợn, mùi khói bếp, mùi thắng cố, mùi rượu ngô quyện vào nhau.
Mình lang thang tới góc chợ, nơi mấy sạp bán đồ cũ. Một ông cụ ngồi sau tấm bạt trải dưới đất, bày ra đủ thứ: đèn bão, ấm nhôm méo, đồng hồ quả lắc, mấy cái radio cũ, và một dãy đồ chơi thiếc đã bạc màu.
Giữa dãy đồ chơi có một con gà thiếc, mào đỏ, thân vàng, bên hông có cái chìa lên dây cót. Mình đứng sững. Hồi bé mình có một con giống hệt, mẹ mua ở chợ Tết năm mình tám tuổi.
Tên khắc dưới đáy
Con gà ngày xưa của mình là món đồ chơi quý nhất. Lên dây cót, đặt xuống sàn, nó mổ cộc cộc, nhảy từng bước. Mình sợ thằng em giành, lấy đinh khắc tên mình dưới đáy. Năm mười tuổi, nhà chuyển chỗ ở, con gà mất đâu không rõ. Mình tiếc mãi.
Mình cầm con gà trên sạp lên, lật ngược. Dưới đáy, giữa lớp sơn tróc lở, vẫn còn mấy chữ khắc bằng đầu đinh, nét xiêu vẹo, đúng tên mình, đúng cái chữ cuối viết sai chính tả mà sau này mẹ hay trêu.
Mình hỏi ông cụ con gà này ở đâu ra. Ông cụ bảo đồ người ta gửi bán, lâu rồi, không nhớ ai. Mình hỏi người gửi ở đâu. Ông cười, bảo chợ phiên người đến người đi, ai mà nhớ.
Ông chỉ lấy của mình một số tiền rất nhỏ. Lúc mình đưa tiền, ông nhìn con gà, nói một câu lạ, bảo giữ cẩn thận, nó còn phải đi tiếp. Mình tưởng ông nói đùa, cười cảm ơn, bỏ con gà vào ba lô.
Cái tên thứ hai
Tối ấy ở nhà nghỉ, mình lấy con gà ra, lên dây cót. Dây cót đã rỉ, mình vặn mấy vòng, đặt xuống mặt bàn. Con gà giật nhẹ, mổ ba cái, cộc cộc cộc, rồi đứng im. Mình ngồi nhìn nó rất lâu, nhớ mẹ, nhớ căn nhà cũ.
Sáng hôm sau, lúc xếp đồ về xuôi, mình lật con gà lên xem lại tên mình. Dưới tên mình có thêm một cái tên nữa. Nét khắc mới, sáng loáng, chưa kịp xỉn, cũng nguệch ngoạc như nét trẻ con, khắc bằng đầu đinh.
Cái tên ấy là An Nhiên. Mình không quen ai tên An Nhiên. Phòng nhà nghỉ khoá trong, mình ngủ một mình. Trên mặt bàn không có cái đinh nào.
Mình quay lại chợ tìm ông cụ. Phiên chợ đã tan, bãi đất trống trơn, chỉ còn lá chuối, vỏ ngô và mấy con chó thơ thẩn. Người bán nước chè gần đó bảo không nhớ có ông cụ bán đồ cũ nào ở góc ấy.
Giấu một con gà thiếc
Mình mang con gà về nhà. Mình không kể với vợ. Mình sợ cô ấy sợ, mà mình cũng không biết kể thế nào cho nghe khỏi giống chuyện bịa. Mình cất con gà vào hộp các tông, để trên nóc tủ.
Ra Giêng, vợ mình báo có bầu. Hai vợ chồng cưới nhau đã bốn năm, chờ mãi. Mình mừng tới mức quên luôn con gà trên nóc tủ.
Mùa thu năm ấy, con gái mình chào đời. Nằm trong phòng sinh, vợ mình ôm con, bảo em nghĩ ra tên rồi. Mình hỏi tên gì. Vợ mình bảo An Nhiên, em thích hai chữ ấy từ lâu, không biết vì sao.
Mình đứng ở đầu giường, không nói được gì. Vợ mình tưởng mình không thích, hỏi đi hỏi lại. Mình bảo thích lắm. Đêm ấy về nhà lấy đồ, mình trèo lên nóc tủ, mở hộp các tông, lật con gà lên. Hai cái tên vẫn ở đó, cái trên cũ, cái dưới mới.
Con gà đi tiếp
An Nhiên lên ba tuổi, Tết năm ấy mình mới lấy con gà thiếc ra cho con chơi. Mình lên dây cót, đặt xuống sàn. Con gà mổ cộc cộc, nhảy từng bước. Con bé cười khanh khách, bò theo.
Một lúc, con bé nhặt con gà lên, lật ngược, chỉ vào đáy, bập bẹ đọc. Nó chưa biết chữ. Nó chỉ vào cái tên dưới, bảo tên con. Rồi nó chỉ vào khoảng trống còn lại dưới đáy, bảo chỗ này của em.
Mình hỏi em nào. Con bé không trả lời, chỉ cười, ôm con gà vào lòng, bảo ông dặn con giữ cẩn thận, nó còn phải đi tiếp. Mình hỏi ông nào. Con bé bảo ông ở chợ.
Mình chưa kể chuyện phiên chợ với ai, kể cả vợ. Con gà thiếc giờ nằm trên giá sách phòng con gái mình, dưới đáy có hai cái tên và một khoảng trống. Mình không biết khoảng trống ấy dành cho ai. Mình chỉ biết mỗi lần lên dây cót, nó mổ đúng ba cái rồi đứng im, như đang đợi.
Câu hỏi thường gặp
Chợ phiên vùng cao là gì?
Chợ phiên là chợ họp theo những ngày nhất định, thường mỗi tuần một phiên, ở các vùng núi phía Bắc. Đó vừa là nơi mua bán, trao đổi nông sản, đồ dùng, vừa là nơi người dân các bản gặp gỡ, giao lưu. Phiên chợ cuối năm thường đông và vui nhất.
Đồ chơi thiếc lên dây cót là loại đồ chơi gì?
Đó là đồ chơi làm bằng tôn mỏng sơn màu, bên trong có lò xo dây cót. Vặn chìa để lên dây, đồ chơi sẽ tự chuyển động một lúc, như gà mổ thóc, ếch nhảy, xe chạy. Loại đồ chơi này rất quen với trẻ em nhiều thế hệ trước khi đồ chơi nhựa và đồ chơi điện tử phổ biến.
Vì sao những sự trùng hợp làm ta thấy kỳ lạ?
Não người chú ý và ghi nhớ rất kỹ những lần trùng hợp, nhưng lại quên hàng nghìn lần không có gì trùng. Vì thế một sự trùng hợp như tên gọi giống nhau dễ khiến ta cảm thấy có một sợi dây sắp đặt. Trong truyện, chi tiết ấy được đẩy lên thành điều huyền bí.
Vì sao đồ chơi tuổi thơ gợi cảm xúc mạnh khi lớn lên?
Đồ chơi gắn với những năm tháng được che chở, với cha mẹ, với ngôi nhà cũ. Khi gặp lại, ta không chỉ nhớ món đồ mà nhớ cả một thời. Cảm giác hoài niệm ấy thường ấm áp, đôi khi lẫn chút tiếc nuối.
Đi chợ phiên vùng cao nên ứng xử thế nào?
Nên hỏi trước khi chụp ảnh người dân, mặc cả nhẹ nhàng, tôn trọng phong tục và không chê bai hàng hoá. Đến sớm để thấy chợ đông vui nhất, mang theo tiền lẻ và túi đựng đồ dùng lại để giữ chợ sạch.
