Mồi câu biến mất, lưỡi câu sạch trơn, và lần thứ ba Khánh kéo dây lên, móc ở đầu lưỡi câu là một chiếc cúc áo trắng có bốn lỗ, khâu chỉ đen.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, chiếc thuyền câu, chàng trai và người mẹ đều do mình đặt ra. Bạn ngồi xuống mạn thuyền dưới dàn đèn sáng trưng cùng mình nhé.
Chàng trai đi câu mực
Khánh hai mươi hai tuổi, theo thuyền câu mực của chú Ba ra khơi từ năm mười tám. Thuyền nhỏ, năm người, đi mỗi chuyến chừng mười ngày. Ban ngày ngủ, chiều tối thắp dàn đèn sáng rực, cả đêm thả dây câu, giật tay từng con mực lá, mực ống.
Mẹ Khánh mất năm anh mười lăm tuổi. Bà làm nghề buôn cá, một đêm đi ghe ra tàu lớn mua cá thì gặp gió giật, ghe lật. Người ta tìm được ghe, không tìm được bà. Khánh lớn lên với bà ngoại, rồi chọn nghề đi biển, dù ai cũng can.
Chú Ba hỏi sao lại đi biển, nghề này cực mà biển đã lấy của mày một người rồi. Khánh chỉ nói con muốn ở gần mẹ. Chú Ba không hỏi thêm.
Anh ít nói, câu giỏi, đêm nào cũng ngồi riêng ở góc mạn trái. Anh thích lúc mực trồi lên dưới ánh đèn, trong suốt, lấp lánh như những con đom đóm dưới nước.
Mồi câu biến mất
Chuyến ấy thuyền neo ở một vùng biển xa bờ, nước sâu, êm. Đêm thứ ba, Khánh thả câu xuống, thấy dây giật nhẹ, anh kéo lên. Lưỡi câu trống trơn, mồi bị gỡ sạch, không một vết cắn.
Anh móc mồi, thả lại. Một lúc sau, dây lại giật nhẹ, nhẹ như ai đó dùng ngón tay khều. Kéo lên, lại trống trơn. Mực thì không câu được con nào ở góc ấy, dù mạn bên kia anh em câu liên tục.
Lần thứ ba, dây giật hai cái, rồi im. Khánh kéo lên chậm. Ở đầu lưỡi câu không có mồi, mà mắc một chiếc cúc áo nhựa màu trắng, bốn lỗ, còn dính một đoạn chỉ đen. Nước biển nhỏ giọt xuống boong.
Khánh cầm chiếc cúc áo dưới ánh đèn. Tay anh run lên. Mẹ anh có một cái áo bà ba màu xanh ngọc, cúc nhựa trắng khâu chỉ đen, vì hồi đó trong nhà chỉ còn chỉ đen. Hồi nhỏ, chính anh ngồi xâu kim cho mẹ khâu lại mấy cái cúc ấy.
Đêm nào cũng một chiếc cúc
Khánh không nói với ai. Anh bỏ chiếc cúc vào túi áo. Đêm sau, anh lại ngồi góc mạn trái. Lại mồi bị gỡ. Lại một chiếc cúc trắng khâu chỉ đen. Đêm sau nữa, chiếc cúc thứ ba.
Anh bắt đầu chờ đợi. Ban ngày nằm trong khoang, anh mân mê ba chiếc cúc, đếm đi đếm lại. Áo bà ba của mẹ có năm chiếc cúc. Anh nhớ vậy, vì hồi nhỏ anh hay đếm cúc áo mẹ khi nằm trong lòng mẹ nghe kể chuyện.
Chú Ba để ý thấy Khánh lạ, câu ít mà cứ nhìn xuống nước. Chú hỏi, Khánh kể hết. Chú Ba im lặng một lúc lâu, rồi nói, ngoài biển có nhiều chuyện người trên bờ không hiểu được. Nếu là má mày thì má mày không hại mày đâu.
Đêm thứ năm, Khánh câu lên chiếc cúc thứ năm. Năm chiếc cúc nằm trong lòng bàn tay anh, đủ bộ. Anh ngồi nhìn xuống làn nước sáng xanh dưới dàn đèn, nói khẽ: mẹ ơi, đủ rồi, mẹ còn muốn nói gì với con không.
Bóng áo xanh dưới làn nước
Gió bỗng lặng hẳn. Mặt biển phẳng như dầu. Dưới ánh đèn, trong làn nước trong vắt, Khánh thấy một vệt màu xanh ngọc chầm chậm trồi lên từ dưới sâu, lượn quanh thân thuyền, như vạt áo bà ba bay trong nước.
Anh không thấy mặt, không thấy tay, chỉ thấy vạt áo ấy dừng lại ngay dưới chỗ anh ngồi một lúc lâu. Rồi nó chìm xuống, rất chậm, về phía tây, phía chân trời có mây đen đang ùn lên mà không ai trên thuyền để ý.
Khánh đứng bật dậy, gọi chú Ba. Chú Ba nhìn về phía tây, thấy dải mây đen, nghe radio báo một vùng giông đang hình thành, di chuyển nhanh. Chú hô anh em kéo neo, quay mũi thuyền chạy về phía đông, nơi có một đảo nhỏ kín gió.
Đêm đó giông quét qua vùng biển thuyền vừa neo. Mấy thuyền ở gần đó bị hư lưới, gãy cần, may không ai bị gì. Thuyền chú Ba núp sau đảo, chỉ rung lắc nhẹ. Sáng ra anh em hỏi sao biết mà chạy, chú Ba chỉ vào Khánh, không nói gì.
Chiếc áo bà ba khâu lại
Chuyến ấy về bờ, Khánh mua một xấp vải xanh ngọc, nhờ bà ngoại cắt may một cái áo bà ba theo dáng mẹ ngày xưa. Bà ngoại khâu năm chiếc cúc trắng anh mang về, bằng chỉ đen.
Anh treo chiếc áo trên vách nhà, cạnh tấm ảnh mẹ. Bà ngoại nhìn tấm áo, khóc, rồi cười, nói mẹ mày mà thấy chắc chê bà khâu xấu. Mấy chiếc cúc từ biển lên vẫn trắng tinh, không phai, không mòn.
Từ đó, mỗi lần đi biển, Khánh vẫn ngồi góc mạn trái. Lưỡi câu không còn bị gỡ mồi nữa, mực lên đều. Nhưng thỉnh thoảng, những đêm biển êm, anh thấy dưới làn nước sáng xanh một vạt áo màu ngọc bơi chầm chậm quanh thuyền một vòng, rồi đi.
Bà ngoại kể, những đêm Khánh đi biển, gió từ ngoài khơi thổi vào làm tấm áo trên vách khẽ lay. Có sáng bà thấy vạt áo ướt sương, một chiếc cúc như vừa có ai cài vào, rồi lại mở ra, như người mẹ đứng trước khi đi ra bến, ngập ngừng một chút, rồi mới bước.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao câu mực phải thắp đèn sáng?
Mực và nhiều loài sinh vật biển có xu hướng tìm về vùng có ánh sáng ban đêm, nơi sinh vật phù du và cá nhỏ tụ lại. Người câu mực tận dụng điều đó, thắp dàn đèn mạnh để gom mực lại gần thuyền.
Nghề câu mực đêm vất vả thế nào?
Người câu mực thức trắng đêm, giật tay hàng trăm lần, ngồi lâu trên thuyền rung lắc và chịu sương gió. Chuyến đi dài ngày còn xa nhà, xa bờ, phụ thuộc rất nhiều vào thời tiết.
Vì sao những đồ vật nhỏ của người thân lại khiến ta xúc động mạnh?
Những đồ vật như chiếc cúc, chiếc kẹp tóc gắn với cử chỉ thân mật hằng ngày, nên chúng gọi về ký ức rất cụ thể và gần gũi. Với người mất người thân sớm, ký ức ấy càng quý vì không còn nhiều.
Giông trên biển nguy hiểm như thế nào với thuyền nhỏ?
Giông có thể gây gió giật mạnh, sóng lớn và mưa dữ dội chỉ trong thời gian ngắn, rất nguy hiểm cho thuyền nhỏ. Người đi biển cần theo dõi bản tin thời tiết và tìm nơi trú ẩn sớm khi có dấu hiệu giông.
Vì sao truyện ma biển hay có hình ảnh người thân dẫn lối?
Biển rộng và khó lường, người đi biển luôn mong có sự che chở. Truyện kể về người thân đã khuất dẫn đường là cách bày tỏ niềm mong ấy, đồng thời nói về tình thương không mất đi.
