Chiếc xe đạp của ông cụ rẽ trái ở chỗ không có ngã rẽ, lách qua một con hẻm hẹp, vòng một đường cong mềm mại như dòng nước, và Phong nhìn bản đồ trên điện thoại, thấy dấu chấm xanh của mình đang trôi đúng trên một vệt màu nhạt ghi tên một con kênh không còn nữa.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, thành phố, con kênh và những người trong truyện đều do mình nghĩ ra. Đây là một truyện về những con đường dưới những con đường, và về những người vẫn nhớ thành phố như nó đã từng là.
Ly cà phê lúc nửa đêm
Phong bốn mươi tuổi, lái taxi ca đêm đã mười năm. Anh thuộc thành phố như lòng bàn tay, biết đường nào kẹt giờ nào, hẻm nào thông ra đâu. Đêm nào anh cũng có một thói quen: gần nửa đêm, anh đậu xe ở một góc phố quen, chờ ông cụ bán cà phê dạo.
Ông cụ chừng tám mươi, gầy nhom, đội mũ vải, đạp một chiếc xe đạp cũ. Sau yên xe là một thùng gỗ nhỏ, bên trong có bình thuỷ cà phê, bình đá, mấy cái ly nhựa. Cà phê của ông pha phin, đậm, thơm mùi bơ rang kiểu xưa, ngon hơn mọi quán Phong từng uống.
Ông cụ ít nói. Rót cà phê xong, nhận tiền, ông gật đầu rồi đạp đi. Phong hỏi tên ông, ông chỉ cười. Hỏi nhà ông ở đâu, ông chỉ tay về phía bờ sông. Đêm nào ông cũng xuất hiện đúng giờ, đúng góc phố, không sai một ngày.
Có một điều Phong để ý. Ông cụ không bao giờ đi theo đường lớn. Ông đạp xe vòng vèo, qua những con hẻm nhỏ, những con đường cong cong, lúc thì lách qua sân một chung cư cũ, lúc thì băng qua một bãi giữ xe. Như thể ông đang đi theo một con đường chỉ ông thấy.
Đêm bám theo
Một đêm vắng khách, Phong tò mò quá, quyết định bám theo ông cụ. Anh tắt đèn pha, chỉ để đèn cốt, chạy chầm chậm cách ông chừng năm chục mét. Ông cụ đạp đều đều, không ngoái lại, như không biết có người theo sau.
Ông rẽ trái ở một chỗ không có ngã rẽ, lách qua một khe hở giữa hai ngôi nhà, đi ra một con hẻm khác. Phong phải vòng xe ra đường lớn rồi mới bắt kịp. Ông lại rẽ, lại vòng, theo một đường cong mềm mại như dòng nước chảy.
Phong mở bản đồ trên điện thoại để định hướng. Anh chọn chế độ bản đồ cũ, loại có chồng ảnh vệ tinh với bản đồ thành phố từ mấy chục năm trước mà một người bạn chỉ cho anh. Và anh sững người.
Dấu chấm xanh của xe anh đang trôi đúng trên một vệt màu nhạt uốn lượn. Đó là một con kênh. Con kênh ấy từng chạy xuyên qua khu phố này, nối ra sông. Nó đã bị lấp từ mấy chục năm trước để làm đường, làm nhà. Và ông cụ đang đạp xe đúng theo dòng chảy cũ của nó.
Con kênh dưới những con đường
Phong cứ bám theo, mắt dán vào bản đồ cũ. Mỗi khúc rẽ của ông cụ đều khớp với một khúc quanh của con kênh. Chỗ ông lách qua sân chung cư là chỗ ngày xưa có một bến nước. Chỗ ông dừng lại một lúc là chỗ ngày xưa có một cây cầu gỗ bắc ngang.
Ở chỗ cây cầu gỗ cũ, ông cụ dừng xe, đứng nhìn xuống mặt đường nhựa như nhìn xuống mặt nước. Ông móc trong túi ra một nắm gì đó, rắc xuống. Phong nheo mắt nhìn. Đó là mấy mẩu bánh mì vụn, như người ta cho cá ăn.
Phong bỗng nghe một âm thanh lạ. Tiếng nước chảy róc rách. Rồi tiếng mái chèo khua nước. Rồi tiếng rao văng vẳng, ai ăn chè không, giọng con gái, rất xa. Anh nhìn quanh. Chỉ có con phố nhựa, những ngôi nhà ống đóng cửa im lìm, và ông cụ đứng bên xe đạp.
Ông cụ lại đạp xe đi. Phong theo tiếp. Âm thanh nước chảy cứ văng vẳng theo, khi rõ khi mờ. Có lúc anh thấy mặt đường trước mũi xe loang loáng như có nước, rồi lại khô khốc. Anh lạnh sống lưng, nhưng không dừng lại được.
Bến sông cuối đường
Gần hai giờ sáng, con đường của ông cụ dẫn ra bờ sông, đúng chỗ ngày xưa con kênh đổ ra sông. Giờ ở đó là một bờ kè bê tông, có ghế đá, có cột đèn. Ông cụ dựng xe, ngồi xuống ghế đá, rót một ly cà phê, đặt bên cạnh.
Phong đậu xe, bước tới. Ông cụ không ngạc nhiên. Ông vỗ vỗ xuống ghế đá, bảo ngồi đi cháu, theo ông cả đêm chắc mệt. Phong ngồi xuống. Ông cụ rót cho anh một ly cà phê. Hai ông cháu ngồi nhìn sông.
Ông cụ kể, ngày xưa nhà ông ở ven con kênh. Ông chèo xuồng bán cà phê dọc kênh, từ đầu kênh ra tới sông, đêm nào cũng vậy. Cả xóm kênh là khách của ông. Ông quen từng bến nước, từng cây cầu, từng nhà sáng đèn.
Rồi người ta lấp kênh. Xóm kênh giải toả, người đi mỗi người một ngả. Chiếc xuồng của ông không còn nước để chèo. Ông chuyển sang đạp xe, nhưng ông vẫn đi theo con kênh. Ông bảo, đường thì đổi, chứ khách của ông vẫn ở đó, dưới những con đường này, vẫn chờ ly cà phê đêm.
Ly cà phê cho xóm kênh
Phong hỏi, khách nào hả ông. Ông cụ chỉ tay về phía con đường vừa đi. Phong nhìn theo. Dưới ánh đèn đường, trong một khoảnh khắc rất ngắn, anh thấy một con kênh nước lấp lánh, những chiếc xuồng nhỏ, những ngôi nhà sàn sáng đèn dầu, những bóng người ngồi bên bến nước, tay cầm ly cà phê.
Rồi mọi thứ biến mất. Chỉ còn con phố nhựa, cột đèn, những ngôi nhà ống. Phong quay lại. Chiếc ghế đá bên cạnh anh trống trơn. Chiếc xe đạp cũng không còn. Chỉ có một ly cà phê nhựa đặt trên ghế, còn ấm.
Phong ngồi đó tới sáng. Hôm sau, anh hỏi những người già trong khu phố. Một bà cụ bán xôi kể, ngày xưa có ông Tư bán cà phê xuồng trên con kênh, cả xóm ai cũng biết. Ông mất trước khi lấp kênh mấy năm, ngay trên chiếc xuồng của mình, một đêm đang bán hàng.
Từ đó, Phong không gặp lại ông cụ nữa. Nhưng đêm nào chạy xe qua những con phố uốn lượn ấy, anh cũng chạy chậm lại. Có những đêm mưa, mặt đường loang loáng, anh nghe văng vẳng tiếng mái chèo, và ngửi thấy mùi cà phê bơ rang kiểu xưa thoảng qua cửa kính xe.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nhiều kênh rạch trong đô thị bị lấp?
Khi đô thị phát triển, nhiều kênh rạch bị ô nhiễm, bồi lắng hoặc cần không gian cho đường sá, nhà ở. Nhiều con kênh đã được lấp hoặc cống hoá. Dấu vết của chúng vẫn còn qua những con đường uốn lượn hay tên đường, tên phường.
Làm sao biết một con đường từng là kênh?
Những con đường cong mềm mại bất thường, nằm thấp hơn khu vực xung quanh, hay ngập khi mưa lớn, hoặc mang tên gợi tới cầu, bến, rạch thường là dấu hiệu nơi đó từng có kênh. Bản đồ cũ là cách kiểm chứng chính xác nhất.
Cà phê bơ rang kiểu xưa là gì?
Đây là cách rang cà phê truyền thống, khi rang có thêm bơ, đôi khi thêm chút đường hoặc rượu, giúp hạt cà phê thơm béo, màu đậm. Hương vị này gắn với nhiều quán cà phê lâu đời ở miền Nam.
Vì sao truyện ma hay gắn với ký ức về những nơi đã mất?
Khi một nơi chốn biến mất, những người từng sống ở đó vẫn mang ký ức về nó. Truyện ma là cách để những ký ức ấy hiện ra, nhắc người hôm nay rằng dưới thành phố hiện đại còn có những lớp đời sống cũ.
Vì sao người lái xe ca đêm hay có những trải nghiệm lạ?
Lái xe đêm kéo dài gây mệt mỏi, buồn ngủ, khiến não dễ tạo ra những hình ảnh, âm thanh mơ hồ. Người lái xe cần nghỉ ngơi đủ, dừng lại khi quá mệt để đảm bảo an toàn.
