Ở làng quê, một gang tay bờ ruộng có thể làm hai nhà không nhìn mặt nhau ba đời, và có khi hơn ba đời.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Đêm nay mình kể một truyện ma vui, hư cấu, ở một làng ruộng miền Trung. Có hai ông cụ đã khuất, hai nhà hàng xóm và một bờ ruộng không chịu đứng yên. Làng và người trong truyện đều là đặt ra.
Hai ông cụ đầu làng
Ngày xưa, ở đầu làng có hai ông cụ ở cạnh nhau là cụ Nhàn và cụ Lạc. Hai cụ chơi với nhau từ tấm bé, đi học chung trường làng, đi làm thuê chung một chủ, rồi về chia nhau hai thửa ruộng liền bờ ngay sau nhà.
Hai cụ thân nhau lắm, nhưng cãi nhau cũng nhiều lắm. Cãi nhau về giờ tháo nước, về con trâu nhà ai gặm lúa nhà ai, và nhất là về cái bờ ruộng ở giữa. Cụ Nhàn bảo bờ lấn sang ruộng cụ một gang tay. Cụ Lạc bảo bờ lấn sang ruộng cụ một gang tay. Không ai chịu ai.
Mỗi lần cãi, hai cụ lại ra bờ ruộng, mỗi người cầm cái cuốc, người này đắp lấn sang bên kia một chút, người kia đắp lấn ngược lại. Cãi xong lại ngồi uống rượu với nhau.
Hai cụ mất cách nhau đúng một năm. Ruộng để lại cho con cháu, bờ ruộng thì vẫn vậy, không ai nhắc tới nữa.
Bờ ruộng xê dịch
Cháu nội hai cụ bây giờ là anh Hiển và anh Thông, đều ngoài bốn mươi, mỗi người một thửa. Hai anh không thân như ông, chỉ gật đầu chào nhau. Một vụ lúa nọ, anh Hiển ra đồng sáng sớm thì thấy bờ ruộng lấn sang ruộng mình, thẳng tắp, đất còn mới.
Anh Hiển đi đo. Đúng một gang tay. Anh nghĩ ngay thằng Thông đêm qua ra đắp lấn. Anh không nói gì, tối hôm ấy ra đắp lại về chỗ cũ, cẩn thận cắm mấy cái cọc tre đánh dấu.
Sáng hôm sau, anh Thông ra đồng thì thấy bờ ruộng lấn sang ruộng mình đúng một gang tay, mấy cái cọc tre bị nhổ lên xếp gọn bên bờ. Anh Thông nổi nóng, nghĩ thằng Hiển chơi xấu. Tối ấy anh ra đắp lại.
Cứ thế, sáng nào bờ ruộng cũng xê dịch, lúc sang bên này, lúc sang bên kia. Hai anh không nói chuyện với nhau nữa. Vợ hai anh đi chợ gặp nhau cũng quay mặt đi. Cả xóm bắt đầu bàn ra tán vào.
Đêm rình
Một đêm, anh Hiển quyết định ra rình cho bắt tận tay. Anh nấp sau đống rơm đầu bờ, cầm đèn pin, định chờ thằng Thông ra là bật đèn. Không ngờ ở đống rơm bên kia, anh Thông cũng đang nấp, cũng cầm đèn pin, cũng chờ bắt tận tay.
Nửa đêm, có tiếng cuốc đất. Hai anh cùng bật đèn rọi ra bờ ruộng. Trên bờ ruộng có hai ông cụ đang đứng, mỗi người cầm một cái cuốc. Một ông gầy cao, một ông thấp đậm. Hai ông đang chỉ tay vào nhau, cãi nhau rất to mà không nghe tiếng.
Ông gầy cao cuốc một nhát, đắp đất lấn sang. Ông thấp đậm cuốc một nhát, đắp đất lấn lại. Ông gầy cao giậm chân. Ông thấp đậm khoanh tay quay đi. Rồi cả hai cùng ngồi phịch xuống bờ ruộng, lấy đâu ra một cái chai và hai cái chén, rót rượu.
Anh Hiển nhận ra ông nội mình, cụ Nhàn, ông gầy cao. Anh Thông nhận ra ông nội mình, cụ Lạc, ông thấp đậm. Hai anh đứng sững hai đầu bờ ruộng, đèn pin run run.
Hai người cháu
Hai ông cụ uống cạn chén rượu, cùng quay lại nhìn về phía hai cái đèn pin. Cụ Nhàn chỉ tay về phía anh Thông, cụ Lạc chỉ tay về phía anh Hiển, rồi hai cụ cùng phá lên cười, cười không ra tiếng mà vai rung bần bật. Rồi hai cụ tan vào đêm như hai làn khói rơm.
Trên bờ ruộng còn lại hai cái lỗ nhỏ như hai chén rượu vừa đặt xuống. Anh Hiển và anh Thông đi tới giữa bờ, gặp nhau, đứng nhìn nhau rất lâu.
Anh Thông nói trước: hoá ra không phải anh. Anh Hiển gãi đầu: hoá ra cũng không phải chú. Hai anh cùng bật cười. Cười một hồi thì nhớ ra từ bé tới giờ, hai anh chưa từng ngồi với nhau một lần nào.
Đêm ấy hai anh ngồi luôn trên bờ ruộng, anh Thông chạy về lấy chai rượu, anh Hiển mang ra đĩa lạc rang. Hai anh kể chuyện ông nội. Hoá ra hai ông cụ kể cho cháu những chuyện y hệt nhau, chỉ khác là trong chuyện của ai thì người kia là người đắp lấn.
Bờ ruộng chung
Hôm sau, hai anh bàn nhau làm một việc. Hai nhà cùng bỏ ra mỗi bên một gang tay, đắp cái bờ ruộng to gấp đôi, đủ rộng để đặt một cái chiếu nhỏ. Hai bên mép bờ, mỗi nhà trồng một hàng cúc dại.
Ngày giỗ cụ Nhàn, nhà anh Hiển mời nhà anh Thông sang. Ngày giỗ cụ Lạc, nhà anh Thông mời nhà anh Hiển sang. Hai mâm cỗ, mỗi mâm đều có thêm một chén rượu cho cụ bên kia.
Từ đó bờ ruộng không xê dịch nữa. Nó đứng yên, to và chắc, cỏ mọc xanh. Người làng hay gọi nó là cái bờ hai cụ.
Chỉ có điều, sáng rằm nào, ra đồng sớm, người ta vẫn thấy giữa bờ ruộng có hai cái lỗ nhỏ tròn tròn, như ai vừa đặt hai cái chén xuống. Và mùi rượu nếp thoang thoảng, lẫn trong mùi lúa con gái.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao tranh chấp bờ ruộng hay xảy ra ở làng quê?
Ruộng là tài sản lớn của nhà nông, bờ ruộng đắp bằng tay qua nhiều mùa nên dễ xê dịch và khó xác định chính xác. Một chút đất cũng có thể thành chuyện lớn nếu hai bên không nói chuyện với nhau.
Bờ ruộng có vai trò gì trong canh tác lúa?
Bờ ruộng giữ nước trong thửa, phân ranh giới và làm lối đi lại. Bờ chắc giúp điều tiết nước tốt, còn bờ yếu dễ bị vỡ khi mưa lớn.
Vì sao truyện ma vui thường kết bằng hoà giải?
Truyện ma vui dùng tình huống lạ để gỡ nút thắt giữa những người còn sống. Hồn người xưa xuất hiện không để doạ, mà để nhắc con cháu nhìn lại chuyện của mình bằng con mắt nhẹ nhàng hơn.
Vì sao người ta hay kể chuyện ông bà theo cách khác nhau?
Mỗi gia đình nhớ và kể lại sự việc từ góc nhìn của mình, nên qua nhiều đời, câu chuyện có thể lệch đi. Nghe chuyện của nhà bên kia thường giúp ta thấy toàn cảnh hơn.
Truyện này có thật không?
Không, đây là truyện hư cấu, vui nhẹ do Chuyện Ma sáng tác. Hai cụ, hai anh cháu và làng trong truyện đều là nhân vật đặt ra.
