Ở quê có những cái bể nước mưa sâu tới mức nói vào đó một câu, nó trả lại cho bạn chậm hơn nửa nhịp, và một đêm, nó trả lại một câu bạn chưa từng nói.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện hôm nay là truyện hư cấu do mình viết, ngôi làng, ngôi nhà và hai bà cháu đều là nhân vật mình đặt ra. Nếu bạn đang nghe lúc trời mưa, càng hợp.
Cái bể sau nhà bà nội
Nhà bà nội Khang là ngôi nhà ba gian mái ngói ở một làng đồng bằng Bắc Bộ. Sau nhà có cái bể nước mưa xây gạch, cao ngang ngực người lớn, thành bể phủ rêu dày như nhung. Cụ cố xây nó từ hồi làng chưa có giếng khoan, một máng tôn dẫn nước từ mái xuống, nắp bể đậy bằng tấm gỗ lim.
Hồi nhỏ, Khang hay nhón chân ghé miệng vào khe nắp, gọi tên mình. Bể trả lại tiếng gọi ấy, trầm hơn, chậm hơn, như có một thằng bé khác ngồi tận đáy. Bà nội bảo bể nhà mình biết nghe, nói gì với nó thì nói cho tử tế.
Khang lớn lên, lên thành phố học, rồi đi làm. Mỗi lần về, việc đầu tiên anh làm vẫn là ra bể gọi một câu, như chào một người quen. Bể vẫn trả lời, đều đặn như cái gật đầu.
Năm ấy bà nội đã ngoài tám mươi, mắt mờ nhưng tai còn thính. Bà không chịu lên thành phố, bảo bà ở với cái bể, cái bể ở với bà, thế là đủ.
Tin bão và một tiếng vọng lạ
Cuối tháng tám, đài báo một cơn bão lớn đổ bộ. Khang xin nghỉ, về quê chằng chống nhà cho bà. Anh buộc lại mái tôn chuồng gà, chặt bớt cành nhãn chìa ra mái, kê bao cát chặn cửa sổ gian trong, gian bà vẫn ngủ vì kín gió nhất nhà.
Chiều hôm ấy, trời vàng như nghệ, gió đứng im. Khang ra bể múc nước, tiện miệng gọi to như mọi lần: bà ơi, tối nay bão về đấy. Bể trả lại: bà ơi, tối nay bão về đấy.
Rồi, sau một nhịp im lặng, bể nói thêm, giọng trầm và khàn như giọng một ông già lâu không nói: đừng ngủ gian trong.
Khang đứng chết trân, gáo nước trong tay sóng sánh. Anh ghé sát khe nắp, hỏi lại ai đấy. Bể chỉ trả lại đúng câu anh hỏi, ai đấy, rồi im. Gió bắt đầu nổi, lá chuối sau vườn quật vào nhau phần phật.
Bà nội không chịu đổi chỗ
Anh vào kể với bà. Bà nghe xong không cười, cũng không sợ, chỉ hỏi giọng ấy nghe thế nào. Khang tả lại: trầm, khàn, cuối câu hơi kéo dài như người xứ khác.
Bà ngồi im. Một lúc lâu bà mới bảo, cụ cố nhà mình người dưới biển lên, nói câu nào cũng kéo dài cái đuôi. Nói xong bà lắc đầu, bảo chắc tại gió, bà ngủ gian trong năm mươi năm rồi, bão nào cũng qua.
Khang không cãi được bà, cũng không bỏ qua được câu ấy. Anh nói dối là gian trong dột, rồi bê chăn gối của bà ra gian giữa, kê chiếc giường xếp sát bàn thờ. Bà càu nhàu cả buổi, nhưng rồi cũng chịu, vì cháu đích tôn về có mấy hôm.
Đêm ấy, bão vào lúc gần mười một giờ. Mưa không rơi mà quất ngang. Mái ngói kêu lách cách như có người đi trên đó. Điện mất. Hai bà cháu ngồi bên ngọn đèn dầu, nghe căn nhà rên lên từng đợt.
Tiếng đổ trong đêm
Khoảng hai giờ sáng, một tiếng động dài và nặng vang lên phía gian trong, như ai đó đổ cả một xe gạch. Ngọn đèn dầu chao đi. Bà nội nắm chặt tay Khang, bàn tay khô và lạnh.
Sáng ra, gió lặng. Khang soi đèn pin vào gian trong. Bức tường hồi phía tây, bức tường đã ngấm nước mấy mùa mưa mà không ai để ý, đã đổ sập vào trong. Gạch vữa phủ kín chỗ chiếc giường cũ của bà. Cái gối mây bẹp dí dưới một mảng tường.
Bà nội đứng ở ngưỡng cửa, không nói gì. Rồi bà quay ra, đi chầm chậm ra sau nhà, tới bên cái bể nước mưa. Bà đặt bàn tay lên thành bể phủ rêu, vuốt nhẹ như vuốt lưng một con trâu già.
Khang đứng phía sau, nghe bà nói khẽ vào khe nắp: con cảm ơn thầy. Lần đầu tiên trong đời, anh thấy cái bể không trả lại tiếng nào.
Câu cuối cùng của cái bể
Bức tường được xây lại vào tháng sau. Khang ở lại thêm mấy hôm, ngày nào cũng ra bể gọi. Bể vẫn vọng lại tiếng anh, chậm nửa nhịp, đều đặn, không thêm chữ nào.
Hôm anh đi, bà nội ra tận cổng tiễn. Bà dặn sau này có sửa nhà thì sửa gì cũng được, đừng lấp cái bể. Khang hứa. Anh không hỏi vì sao, vì anh biết.
Ra tới đầu ngõ, anh quay lại nhìn. Bà nội đã vào trong, chỉ còn cái bể đứng sau nhà, nắp gỗ đậy hờ, một vệt nắng sớm nằm trên lớp rêu xanh.
Gió từ cánh đồng thổi vào, luồn qua khe nắp. Khang nghe rất khẽ, khẽ tới mức có thể chỉ là gió, một tiếng ngân dài trầm trầm, cuối tiếng hơi kéo ra, như ai đó vừa nói đi đường cẩn thận theo giọng người dưới biển.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao bể nước có tiếng vọng?
Thành bể cứng và mặt nước phẳng phản xạ âm thanh, còn khoang không khí phía trên nước cộng hưởng ở một số tần số. Vì thế tiếng nói vào bể nghe trầm hơn, ngân hơn và như chậm lại một chút.
Bể nước mưa từng có vai trò gì ở nông thôn Bắc Bộ?
Trước khi có giếng khoan và nước máy, nhiều nhà xây bể hứng nước mưa từ mái để ăn uống. Cái bể thường gắn với cả đời một gia đình nên hay đi vào ký ức và truyện kể.
Vì sao trong gió bão ta dễ nghe ra tiếng người?
Gió lùa qua khe hở tạo ra những âm có cao độ thay đổi giống ngữ điệu. Não người vốn được rèn để bắt giọng nói nên dễ ghép những âm ấy thành câu chữ, nhất là khi đang lo lắng.
Vì sao tường nhà cũ dễ đổ trong bão?
Tường gạch xây vữa cũ ngấm nước nhiều mùa sẽ yếu dần ở chân và mạch vữa. Khi gió mạnh tác động cùng nước mưa, những bức tường như vậy có thể sập. Gặp vết nứt, tường ẩm lâu ngày thì nên nhờ thợ có chuyên môn xem.
Truyện ma có lời cảnh báo cứu người bắt nguồn từ đâu?
Kiểu truyện người khuất báo mộng hay lên tiếng để cứu con cháu có ở nhiều vùng. Nó phản ánh mong muốn được che chở, và cũng là cách người xưa nhắc nhau để ý những dấu hiệu nguy hiểm.
