Năm thứ năm liên tiếp, sáng hôm sau rằm tháng bảy, ông Thịnh cúi xuống chiếc bàn nhựa ở sân chung cư và thấy đúng một bát cháo trắng vơi đi một nửa, mặt cháo phẳng lì như có ai múc bằng thìa rất cẩn thận.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, khu chung cư và những người trong truyện đều do mình đặt ra. Đây là một truyện ma vui, kể cho những ai mỗi năm vẫn bày mâm cháo trắng ngoài sân mà chưa bao giờ ngồi canh xem có ai ăn không.
Ông tổ trưởng và mâm cúng chung
Ông Thịnh sáu mươi tám tuổi, về hưu đã lâu, làm tổ trưởng dân phố ở một khu chung cư cũ năm tầng. Việc ông quan tâm nhất trong năm, sau chuyện họp tổ, là mâm cúng cô hồn chung của cả khu chiều rằm tháng bảy.
Mâm cúng bày trên hai chiếc bàn nhựa ở sân giữa. Có cháo trắng múc ra những bát nhỏ, bỏng ngô, khoai lang luộc, mía chặt khúc, bánh đa, muối gạo trộn chung trong đĩa, nước lọc rót những chén con. Nhà nào cũng góp một ít.
Cúng xong, theo lệ, người ta rải muối gạo ra ngõ, bỏng ngô chia cho bọn trẻ, còn cháo thì để lại trên bàn tới sáng mới đổ ra gốc cây. Ông Thịnh là người cuối cùng dọn bàn mỗi năm.
Năm năm liền, sáng nào ông cũng thấy một bát cháo vơi một nửa. Luôn là bát ở góc bàn gần gốc cây bàng. Các bát khác chỉ se mặt vì nguội, riêng bát ấy vơi rõ ràng, mặt cháo phẳng như có ai dùng thìa gạt.
Những giả thuyết của bà Liên
Bà Liên, vợ ông, bảo chắc con mèo mướp tầng ba. Ông bảo mèo liếm thì phải có vệt, đằng này phẳng phiu. Bà bảo chắc thằng cháu nhà tầng hai đói đêm xuống ăn vụng. Ông bảo thằng ấy mười tuổi, sợ ma nhất khu, tối không dám ra hành lang.
Bà lại bảo chắc cháo bay hơi. Ông bảo bay hơi thì bát nào cũng bay, sao chỉ bát ấy. Bà bực, bảo ông thích thì tự đi mà canh.
Thế là năm thứ sáu, ông Thịnh nhờ thằng cháu ngoại lắp một chiếc camera nhỏ ở hành lang tầng một, chĩa thẳng xuống bàn cúng. Camera loại rẻ, ban đêm tự chuyển sang hình đen trắng. Ông dặn cả khu đừng ai ra sân sau mười giờ.
Đêm ấy ông không ngủ được, cứ trở mình, tới hai giờ sáng còn dậy nhìn qua cửa sổ. Sân giữa chỉ có ánh đèn đường vàng vọt, chiếc bàn nhựa với những cái bát nhỏ, lá bàng thỉnh thoảng rơi.
Đoạn phim lúc ba giờ
Sáng ra, bát cháo góc bàn lại vơi một nửa. Ông Thịnh hồi hộp mở điện thoại xem lại. Cả khu nghe tin kéo tới đứng quanh ông, chụm đầu vào cái màn hình nhỏ.
Từ mười giờ tới ba giờ sáng không có gì. Lá bàng rơi, một con mèo đi ngang không thèm ngó tới bàn. Rồi đúng ba giờ mười phút, bát cháo góc bàn bắt đầu vơi. Không có ai, không có bóng, không có cái thìa nào. Mặt cháo cứ từ từ hạ xuống, từng chút, đều đặn như người ta ăn từ tốn.
Cả sân im phăng phắc. Thằng cháu tầng hai nắm chặt tay mẹ. Bà Liên làm dấu khấn vái liên hồi. Chừng mười phút, bát cháo vơi một nửa thì dừng. Một chiếc lá bàng khẽ lay rồi nằm yên.
Ông Thịnh xem đi xem lại mười lần. Ông là người không tin chuyện ma, nhưng hôm ấy ông ngồi rất lâu trên bậc cầu thang, cầm chiếc bát vơi trong tay. Rồi ông nói một câu làm cả khu bật cười. Ông bảo người ta ăn một mình năm năm rồi, buồn lắm.
Năm sau, hai bát
Rằm tháng bảy năm sau, ông Thịnh tự tay múc thêm một bát cháo, đặt sát cạnh bát góc bàn. Lần này ông đặt cả hai cái thìa nhôm nhỏ, mỗi bát một cái, cùng một đĩa muối vừng. Bà Liên hỏi ông làm gì thế. Ông bảo cho có bạn.
Ông không lắp camera nữa. Ông bảo xem rồi thì biết rồi, xem thêm là tò mò quá, mất lịch sự. Đêm ấy ông ngủ một mạch tới sáng, lần đầu tiên sau nhiều năm.
Sáng ra, ông xuống sân. Hai bát cháo góc bàn sạch trơn, không còn một hạt. Hai cái thìa nhôm được rửa sạch, lau khô, úp ngay ngắn trên một tờ giấy ăn gấp vuông. Đĩa muối vừng vơi một nửa.
Và bên cạnh hai cái thìa là cặp kính lão gọng nâu của ông Thịnh, cặp kính ông đánh rơi đâu đó từ tháng trước, tìm khắp nhà không thấy. Mắt kính được lau bóng loáng.
Lệ mới của khu chung cư
Từ đó, khu chung cư có thêm một lệ mới. Rằm tháng bảy nào, góc bàn cạnh gốc bàng cũng có hai bát cháo, hai cái thìa, một đĩa muối vừng. Không ai được động vào.
Bà Liên thôi không đưa ra giả thuyết nữa. Thằng cháu tầng hai lớn lên, vẫn sợ ma, nhưng năm nào cũng xung phong mang đĩa muối vừng xuống. Nó bảo ma ăn muối vừng thì chắc là ma hiền.
Ông Thịnh già đi, chân yếu, nhưng chiều rằm vẫn xuống sân xếp bàn. Thỉnh thoảng có người mới chuyển đến hỏi sao góc bàn lại có hai bát riêng. Ông chỉ cười, bảo khách quen.
Có một năm trời mưa to, mâm cúng phải dời vào sảnh. Sáng ra, ở góc sảnh, dưới hai cái thìa úp ngay ngắn, có một chiếc lá bàng đỏ còn đọng nước mưa, đặt thẳng thớm như một tấm danh thiếp.
Câu hỏi thường gặp
Cúng cô hồn rằm tháng bảy là gì?
Theo tín ngưỡng dân gian, tháng bảy âm lịch là tháng vong linh không nơi nương tựa được về dương gian, nên nhiều nhà, nhiều khu phố bày mâm cúng ngoài trời để bố thí cho các vong ấy. Lễ thường làm vào chiều, ngoài sân hoặc trước cửa, tách biệt với mâm cúng gia tiên.
Vì sao mâm cúng cô hồn có cháo trắng, bỏng ngô và muối gạo?
Dân gian quan niệm các vong lang thang đói khát lâu ngày, nên cúng những món dễ ăn như cháo loãng, bỏng ngô, khoai, mía, bánh đa, cùng muối gạo và nước. Sau lễ, muối gạo thường được rải ra đường. Các món cụ thể khác nhau theo từng vùng miền.
Vì sao cháo để qua đêm trông như bị vơi đi?
Cháo nguội thì nước bốc hơi dần và tinh bột co lại, đặc se, làm mặt cháo hạ xuống và lõm ở giữa. Bát để ở chỗ có gió hay gần nguồn nóng sẽ bay hơi nhanh hơn bát khác. Ngoài trời, kiến và côn trùng cũng có thể ăn bớt.
Camera ban đêm có hay ghi được hình ảnh lạ không?
Camera hồng ngoại ban đêm dễ ghi lại những đốm sáng là bụi, côn trùng hay hạt mưa bay sát ống kính, cùng hình nhiễu khi ánh sáng yếu. Những hình ảnh ấy rất hay bị hiểu nhầm là bóng ma. Trong truyện, chi tiết bát cháo tự vơi là phần hư cấu.
Vì sao người ta thích những truyện ma có ma hiền?
Truyện ma hiền biến nỗi sợ thành sự gần gũi, cho thấy người với người, kể cả người đã khuất, vẫn có thể đối xử tử tế với nhau. Người nghe được hồi hộp mà không bị ám ảnh, nên kiểu truyện này hợp với cả gia đình.
