Trên tấm bản đồ khu phố dán trong kho, căn nhà của Hiền mỗi tuần lại nhạt đi một chút, như nét mực bị ai đó dùng tẩy chà nhẹ, và ngoài đời, người ta bắt đầu đi ngang qua mà không nhìn thấy nó.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu do mình viết. Khu phố, căn nhà và cô Hiền đều là nhân vật mình đặt ra. Truyện này không có hồn ma nào hiện ra cả, chỉ có một thứ lặng lẽ biến mất.
Tấm bản đồ trong kho
Hiền làm nhân viên địa chính ở một quận nội thành, công việc là đo đạc, đối chiếu sổ sách, vẽ lại ranh giới nhà đất. Cô sống một mình trong căn nhà cũ của ông bà ngoại, ở một khu phố có từ rất lâu, nhà nào cũng mái ngói, ban công sắt uốn.
Một chủ nhật dọn kho, cô tìm thấy sau chồng thùng các tông một tấm bản đồ vẽ tay cả khu phố. Giấy dó dán trên vải, mực tàu, nét vẽ cẩn thận tới từng gốc cây, từng cái giếng. Có lẽ ông ngoại cô vẽ, ông từng làm thợ đo đạc thời trẻ.
Cô nhận ra ngay căn nhà mình trên bản đồ, căn nhà góc ngã ba, có cây khế ở sân sau. Nét vẽ căn nhà đậm hơn những nhà xung quanh, như người vẽ đã tô đi tô lại nhiều lần.
Hiền thích tấm bản đồ. Cô lau bụi, đóng đinh treo lên tường kho cho phẳng, định sau này đem ra đóng khung.
Nét mực nhạt dần
Một tuần sau, vào kho lấy đồ, Hiền thấy hình căn nhà mình trên bản đồ nhạt đi. Không rõ ràng lắm, chỉ là nét mực không còn đen bóng mà ngả sang xám. Cô nghĩ do kho ẩm, hoặc do mình nhớ nhầm.
Tuần sau nữa, nét xám thành nhạt hẳn. Cây khế ở sân sau gần như không còn thấy. Những căn nhà xung quanh vẫn đen nguyên, nét sắc như mới vẽ.
Hiền chụp lại tấm bản đồ mỗi tuần để so. Ảnh chụp không nói dối. Tuần thứ ba, căn nhà chỉ còn là đường viền mảnh như sợi tóc. Tuần thứ tư, phải soi đèn pin nghiêng mới thấy.
Cô đem chuyện đi hỏi một người bạn làm phục chế giấy cổ. Người bạn xem ảnh, bảo mực tàu tốt không phai kiểu ấy, nhất là chỉ phai đúng một chỗ. Anh ta hỏi đùa, nhà cô có bị ai tranh chấp không.
Người ta đi qua mà không thấy
Rồi những chuyện khác bắt đầu xảy ra. Người giao hàng gọi điện bảo tìm không thấy nhà, dù đang đứng đúng ngã ba. Cô phải ra tận cổng vẫy tay, anh ta mới giật mình như vừa thấy căn nhà mọc lên từ đất.
Bà bán xôi đầu ngõ, người đã bán cho cô gần chục năm, một sáng hỏi cô ở đâu mà đi qua đây. Cô chỉ tay về căn nhà góc ngã ba. Bà nhìn theo, nheo mắt mãi, rồi bảo ừ nhỉ, căn ấy có người ở à, bà cứ tưởng bỏ hoang.
Ở cơ quan, Hiền tra hồ sơ thửa đất của nhà mình trên hệ thống. Thửa đất vẫn ở đó, số hiệu, diện tích, tên chủ là tên mẹ cô. Nhưng ô hình ảnh, chỗ đáng lẽ có ảnh chụp mặt tiền, trống trơn. Cô nhớ rõ năm ngoái chính tay cô cập nhật ảnh ấy.
Tối hôm ấy, Hiền ngồi trong phòng khách, bật hết đèn, mở cửa sổ ra phố. Người đi qua đi lại dưới đường. Không ai ngẩng lên nhìn. Không một ai.
Lời ông ngoại trên mép bản đồ
Hiền tháo tấm bản đồ xuống, trải ra sàn, soi từng góc. Ở mép dưới, chỗ giấy dó dán lên vải, cô thấy một dòng chữ nhỏ viết bằng bút sắt, nét nghiêng của ông ngoại.
Dòng chữ viết: nhà nào không ai nhớ thì nhà ấy mất, bản đồ chỉ ghi lại thôi.
Cô ngồi im rất lâu. Cô nghĩ tới mấy năm nay. Bố mẹ cô ở xa, ít về. Bạn bè cô đã lâu không ghé chơi. Cô đi làm sáng sớm về tối muộn, không chào ai, không sang ai. Cây khế sau nhà mấy mùa không ai hái, quả rụng thối gốc. Căn nhà của ông bà, nơi ngày xưa cả khu phố ra vào, lâu rồi chỉ còn một người ở, mà người ấy cũng gần như không ở.
Có thể ông ngoại vẽ tấm bản đồ để ghi nhớ khu phố. Hoặc có thể, ông vẽ để biết nhà nào đang bị quên.
Một nét mực mới
Sáng hôm sau, Hiền nghỉ làm. Cô hái hết khế chín sau nhà, cho vào mấy cái rổ, mang đi biếu từng nhà trong ngõ. Cô đứng nói chuyện với bà bán xôi cả tiếng, nghe bà kể chuyện ông ngoại cô ngày trước. Cô gọi điện cho mẹ, bảo mẹ về chơi. Cô mời mấy người bạn cũ cuối tuần tới ăn lẩu.
Người ta tới. Người ta đứng ở ngã ba, nhìn căn nhà góc, ngạc nhiên như vừa phát hiện ra một chỗ quen bị bỏ quên. Có người bảo, nhà này đẹp thế mà sao trước giờ không để ý.
Tối chủ nhật, khách về hết, Hiền vào kho, trải tấm bản đồ ra. Hình căn nhà vẫn còn rất mờ, nhưng cây khế ở sân sau đã hiện lại, nét mực đen bóng, như mới vẽ sáng nay.
Cô cầm tấm bản đồ, treo lại lên tường, ở phòng khách lần này, chỗ ai vào cũng thấy. Và ở khu phố ngoài kia, cô biết, ở đâu đó trên tấm bản đồ, đã có một căn nhà khác vừa bắt đầu nhạt đi một chút, lặng lẽ, trong khi người ở trong đó còn chưa hay biết.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao giấy và mực cũ có thể phai màu?
Ánh sáng, độ ẩm, nấm mốc và chất lượng mực đều làm nét vẽ trên giấy phai dần theo thời gian. Mực tàu tốt bền màu hơn, nhưng giấy để nơi ẩm vẫn dễ hư hại.
Bản đồ vẽ tay ngày xưa được làm thế nào?
Trước khi có công nghệ số, người đo đạc dùng thước, dây đo, la bàn và ghi chép tại chỗ, rồi vẽ lại bằng tay theo tỉ lệ. Những tấm bản đồ khu phố cũ vì thế còn mang dấu tay người vẽ.
Vì sao nỗi sợ bị lãng quên lại ám ảnh?
Con người cần cảm giác được nhìn thấy và thuộc về cộng đồng. Ý nghĩ mình hoặc nơi mình sống biến mất khỏi trí nhớ người khác chạm vào nỗi cô đơn rất sâu.
Vì sao ta hay đi ngang những thứ quen mà không để ý?
Não tiết kiệm sức bằng cách bỏ qua những gì quen thuộc và không thay đổi. Vì vậy một căn nhà, một gốc cây ngày nào cũng thấy dần trở nên vô hình với ta.
Bảo quản bản đồ và giấy tờ cũ trong nhà thế nào?
Nên để nơi khô ráo, tránh nắng trực tiếp, không dán băng keo lên giấy và dùng túi hoặc hộp không axit nếu có. Giấy tờ quý nên hỏi người làm phục chế có chuyên môn.
