Đêm trước ngày khai giảng, cô giáo trực ở trường nghe loa phát nhạc thể dục giữa giờ lúc mười hai giờ đêm, và khi cô bước ra hiên, sân trường đã kín người tập.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu mình viết, ngôi trường và những người trong truyện đều không có thật. Truyện có chút rợn ở đầu, và một cái kết ấm, hợp với những bạn từng mặc áo trắng xếp hàng tập thể dục dưới nắng.
Đêm trực trước khai giảng
Cô Ngọc mới về dạy văn ở trường cấp hai này được một năm. Trường cũ, xây từ rất lâu, dãy nhà chữ U bao quanh một sân rộng có cột cờ và hai cây phượng già. Đêm trước ngày khai giảng, theo lệ, mỗi năm có một giáo viên trực lại trường cùng bác bảo vệ, trông cờ hoa, bàn ghế đã kê sẵn cho buổi lễ sáng mai.
Năm ấy tới lượt cô Ngọc. Bác bảo vệ già đưa cô chùm chìa khoá, dặn: cô cứ ngủ ở phòng giáo viên, có gì gọi bác. À, mà nửa đêm có nghe thấy gì thì cô cũng đừng lo, trường cũ ấy mà.
Cô Ngọc cười, không hỏi thêm. Cô chấm nốt mấy bài khảo sát đầu năm, đi một vòng kiểm tra cửa lớp, rồi ngồi ở hiên tầng hai ngắm sân trường. Trăng gần rằm, sáng vằng vặc. Cờ hoa giăng từ cột cờ ra bốn góc sân, lay nhẹ trong gió.
Đúng mười hai giờ, hệ thống loa của trường, loa sắt cũ gắn ở bốn góc sân, rè lên một tiếng. Rồi một giọng nam đọc khẩu lệnh quen thuộc, giọng hô đều đặn của những năm xưa: một, hai, ba, bốn. Tiếng nhạc bài thể dục giữa giờ vang lên giữa đêm vắng.
Những hàng người dưới trăng
Cô Ngọc đứng bật dậy. Phòng phát thanh khoá cửa, chìa khoá đang nằm trong túi áo cô. Cô định chạy xuống tìm bác bảo vệ, nhưng vừa nhìn xuống sân thì đứng sững.
Sân trường kín người. Những hàng người đứng thẳng tắp, cách đều nhau một sải tay, đúng như đội hình tập thể dục của học sinh. Nhưng không phải học sinh. Dưới trăng, cô thấy họ đều đã có tuổi: những bà cụ tóc búi, những ông cụ lưng hơi còng, có người đeo kính, có người tóc bạc trắng. Ai cũng mặc áo trắng, như áo đồng phục ngày xưa.
Họ tập theo nhạc. Vươn thở, tay, chân, lườn, bụng, nhảy. Động tác hơi chậm, có người run tay, có người cúi không sâu được, nhưng tất cả đều nghiêm túc, đều tăm tắp, như những đứa trẻ sợ bị cô giáo ghi tên vào sổ đầu bài.
Không có tiếng chân, không có tiếng thở. Chỉ có tiếng nhạc, tiếng khẩu lệnh, và gió thổi lay cờ hoa. Cô Ngọc bám chặt lan can, lạnh từ gáy xuống lưng.
Người đứng trên bục
Ở bục chỉ huy trước cột cờ, có một người đứng quay mặt về phía các hàng, làm mẫu từng động tác. Một ông cụ cao gầy, đội mũ cối cũ, tay cầm chiếc còi. Ông làm động tác rất chuẩn, chuẩn hơn hẳn mọi người, và thỉnh thoảng lại đưa còi lên miệng thổi một tiếng không có âm thanh, chỉ tay về một hàng nào đó như nhắc nhở.
Bài thể dục kết thúc. Mọi người đứng nghiêm. Ông cụ trên bục nhìn khắp sân, rồi chậm rãi giơ tay chào. Cả sân giơ tay chào lại. Rồi họ quay người, từng hàng một, đi về phía các lớp học tối om, như mọi lần hết giờ ra chơi.
Khi họ đi ngang dưới hiên tầng hai, cô Ngọc thấy có một bà cụ ngước lên nhìn cô, mỉm cười rất hiền, khẽ gật đầu như chào cô giáo. Rồi bà khuất vào bóng tối của dãy lớp học.
Loa rè một tiếng nữa rồi im. Sân trường trống trơn dưới trăng. Chỉ có cờ hoa lay lay, và trên bục chỉ huy, một chiếc còi nhỏ nằm đó, ánh lên.
Thầy giáo thể dục năm xưa
Cô Ngọc chạy xuống phòng bảo vệ. Bác bảo vệ đang ngồi uống trà, như đã chờ sẵn. Nghe cô kể, bác chỉ gật gù, rót thêm cho cô một chén.
Bác kể: trường này ngày xưa có thầy Tâm dạy thể dục, nghiêm có tiếng, sáng nào cũng đứng trên bục hô bài thể dục giữa giờ, học trò lười tập là bị thầy thổi còi gọi tên. Ai học thời ấy cũng sợ thầy, mà cũng thương thầy, vì thầy dạy cả bơi, cả chạy, có đứa nghèo không có giày thầy mua giày cho. Thầy mất đã lâu, khi rất già.
Bác nói tiếp, giọng chậm lại: năm nào cũng vậy, đêm trước khai giảng, học trò cũ của thầy về. Những người đã đi xa, đã mất, đã già, về tập một bài thể dục với thầy, như hồi còn đi học. Bác trực ở đây hai mươi năm, năm nào cũng nghe nhạc, mà không năm nào dám ra hiên nhìn.
Cô Ngọc hỏi: thế sao bác không bảo trước. Bác cười: bảo trước thì cô có dám trực không. Mà cô ra nhìn được là cô có duyên với trường này đấy.
Sáng khai giảng
Sáng hôm sau, lễ khai giảng diễn ra như mọi năm. Học sinh áo trắng xếp hàng kín sân, trống trường vang lên, cờ hoa rực rỡ trong nắng. Cô Ngọc đứng cùng các thầy cô, nhìn những hàng học sinh, và trong đầu cô hiện lên những hàng người áo trắng tóc bạc của đêm qua, đứng đúng ở những chỗ ấy.
Sau lễ, cô Ngọc lên bục chỉ huy, nơi chiếc còi nhỏ vẫn nằm đó. Cô cầm lên. Còi đã cũ lắm, kim loại mòn nhẵn, sợi dây đeo đã sờn. Ở mặt sau có khắc một chữ Tâm rất nhỏ.
Cô không cất vào kho, cũng không đem đi đâu. Cô xin hiệu trưởng một hộp kính nhỏ, đặt chiếc còi vào, treo trong phòng truyền thống của trường, bên cạnh tấm ảnh đen trắng một thầy giáo cao gầy đội mũ cối đứng giữa học trò.
Năm sau, rồi năm sau nữa, cô Ngọc đều xin trực đêm trước khai giảng. Mười hai giờ, nhạc vang lên, cô ra hiên đứng nhìn. Có năm, cô còn xuống sân, đứng ở hàng cuối cùng, tập theo những bóng áo trắng. Lúc kết thúc, ông cụ trên bục nhìn về phía cô, và lần đầu tiên, cô thấy thầy mỉm cười.
Câu hỏi thường gặp
Thể dục giữa giờ có từ bao giờ ở trường học Việt Nam?
Thể dục giữa giờ là hoạt động quen thuộc ở nhiều trường học Việt Nam qua nhiều thế hệ, giúp học sinh vận động sau những tiết ngồi lâu. Mỗi thời kỳ có bài tập và nhạc khác nhau, nhưng tinh thần chung là rèn sức khoẻ.
Vì sao nhạc thể dục giữa giờ lại gợi ký ức mạnh?
Bài nhạc được nghe lặp lại hằng ngày trong nhiều năm học, gắn với sân trường, bạn bè, thầy cô. Vì vậy chỉ cần vài nốt đầu cũng có thể đưa người lớn về đúng tuổi học trò.
Ngày khai giảng có ý nghĩa gì với người Việt?
Khai giảng là ngày mở đầu năm học mới, thường có lễ chào cờ, đánh trống, phát biểu. Với nhiều người, đó là ngày đầy cảm xúc, gắn với áo mới, cặp sách mới và những bài văn tả ngày tựu trường.
Vì sao sân trường vắng ban đêm dễ gây cảm giác rợn?
Sân trường ban ngày đông vui, ban đêm im lặng và trống trải, sự tương phản ấy khiến não cảm thấy thiếu vắng điều quen thuộc. Bóng cây, cột cờ, dãy lớp tối dưới trăng dễ thành chỗ cho trí tưởng tượng.
Phòng truyền thống của trường học dùng để làm gì?
Phòng truyền thống lưu giữ hiện vật, ảnh, thành tích qua các thời kỳ của trường, giúp học sinh hiểu về lịch sử ngôi trường và những thế hệ thầy trò đi trước.
