Bậc thềm đá trước hiên căn nhà ấy có một chỗ lõm xuống, nhẵn như lòng bàn tay, và chiều nào, khi nắng vừa tắt, chỗ ấy lại ấm lên như có ai vừa đứng dậy đi vào nhà.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu do mình viết. Căn nhà, thị trấn và đôi vợ chồng đều là nhân vật mình đặt ra. Truyện này buồn, nhưng là thứ buồn hiền lành, như chiều muộn.
Căn nhà có bậc thềm đá
Thịnh và Hoa mua lại căn nhà cũ ở một thị trấn ven quốc lộ miền Bắc. Nhà cấp bốn, tường vàng, mái ngói, trước hiên có ba bậc thềm đá xanh, loại đá người ta khai ở núi gần đó từ rất lâu.
Bậc thềm trên cùng có một chỗ mòn lõm, rộng bằng hai bàn tay, sâu chừng đốt ngón tay, nhẵn bóng. Người bán nhà bảo nhà này của một bà cụ, bà ngồi đó mấy chục năm, nên đá mới mòn thế. Bà mất rồi, con cháu ở xa nên bán.
Hoa thích bậc thềm ấy. Chiều nào đi làm về, cô cũng ngồi xuống chỗ lõm, cởi giày, thở một hơi dài. Chỗ ngồi vừa khít, như được đẽo riêng cho người ta ngồi.
Một chiều tháng mười, trời đã se lạnh, Hoa ngồi xuống bậc thềm thì giật mình đứng bật lên. Mặt đá ấm. Không phải ấm vì nắng, nắng đã tắt từ lâu, mà ấm như vừa có người ngồi đó cả buổi, vừa mới đứng dậy.
Hơi ấm lúc chiều muộn
Hoa kể với chồng. Thịnh cười, bảo đá giữ nhiệt lâu, nắng chiều chiếu vào nên còn ấm. Hoa không cãi, nhưng cô để ý. Mấy bậc thềm khác lạnh tanh. Chỉ có chỗ lõm là ấm, đúng hình hai cái mông người ngồi, viền ra rõ ràng như in.
Cô thử đo bằng tay mỗi chiều. Hôm nắng cũng như hôm mưa, hôm nào cũng thế. Khoảng năm giờ chiều, chỗ lõm bắt đầu ấm dần lên. Tới sáu giờ, ấm nhất. Sáu rưỡi, khi đèn đường bật sáng, hơi ấm tắt đi rất nhanh, như người ta vừa đứng dậy, phủi áo đi vào.
Có hôm Hoa về sớm, ngồi trong nhà nhìn ra. Từ năm giờ tới sáu rưỡi, cô không thấy ai. Chỉ thấy một con mèo hàng xóm đi ngang qua, định nhảy lên bậc thềm, rồi bỗng dừng lại, nhìn chằm chằm vào chỗ lõm, cụp tai, đi vòng sang chỗ khác.
Thịnh vẫn không tin. Nhưng anh bắt đầu tránh ngồi vào chỗ ấy. Anh bảo không phải sợ, chỉ là thấy như mình đang ngồi vào chỗ của người khác.
Người mẹ ngồi chờ
Hoa đi hỏi bà cụ bán nước ở đầu thị trấn. Bà kể, chủ cũ căn nhà là bà Nghĩa. Bà Nghĩa có một cậu con trai, hồi trẻ đi làm ăn xa, theo người ta vào tận phương Nam, hứa vài năm về. Từ đó chiều nào bà cũng ra ngồi bậc thềm, từ năm giờ tới lúc đèn đường bật, nhìn ra quốc lộ, chờ xe khách.
Con trai bà gửi thư về vài lần, rồi thưa dần, rồi bặt tin. Có người bảo anh ta lập gia đình trong ấy, ngại về. Có người bảo anh ta làm ăn thất bát, xấu hổ không dám về. Bà Nghĩa không nghe ai cả. Chiều nào bà cũng ngồi. Ba mươi năm, đá mòn thành hình bà ngồi.
Bà mất một mùa đông, không đợi được con. Người trong họ lo đám, bán nhà. Không ai liên lạc được với cậu con trai.
Hoa về nhà, ngồi trước bậc thềm đá rất lâu. Chiều ấy, khi chỗ lõm ấm lên, cô không ngồi vào. Cô ngồi xuống bậc dưới, cạnh bên, như người ta ngồi cạnh một bà cụ hàng xóm để nghe chuyện.
Một người khách lúc chạng vạng
Mùa xuân năm sau, vào một chiều mưa phùn, có một người đàn ông đứng trước cổng nhà Thịnh và Hoa. Ông chừng sáu mươi, tóc bạc, đeo ba lô cũ, đứng nhìn căn nhà rất lâu mà không bấm chuông.
Hoa ra hỏi. Ông bảo xin lỗi, ông tìm nhà cũ của mẹ, nghe nói đã bán. Ông không định vào, chỉ muốn đứng nhìn một chút. Giọng ông pha giọng miền Nam, cuối câu run run.
Hoa mời ông vào. Ông không vào nhà. Ông đi thẳng tới bậc thềm đá, quỳ xuống, đặt hai bàn tay vào chỗ lõm. Đúng năm giờ chiều. Hoa đứng sau lưng ông, thấy ông run lên, rồi gục đầu xuống bậc đá, khóc không thành tiếng.
Ông kể ông đã định về từ hai mươi năm trước. Năm nào cũng định. Rồi lần lữa, rồi ngại, rồi sợ mẹ trách. Tới khi ông dám về thì mẹ không còn. Ông bảo, đá còn ấm, tức là mẹ vẫn ngồi chờ.
Lần cuối hơi ấm tắt
Người đàn ông ngồi trên bậc thềm tới khi đèn đường bật sáng. Ông ngồi bậc dưới, đặt một bàn tay lên chỗ lõm ở bậc trên, như ngày xưa có lẽ ông vẫn ngồi dưới chân mẹ như vậy.
Đúng lúc đèn đường sáng lên, Hoa thấy ông khẽ ngẩng đầu, mỉm cười với một khoảng không phía trên mình. Ông nói rất khẽ một câu gì đó. Hoa không nghe rõ, chỉ nghe được hai chữ con về.
Ông xin phép rồi đi, không để lại địa chỉ. Hoa tiễn ông ra cổng, nhìn ông đi bộ dưới mưa phùn về phía bến xe.
Tối ấy, Hoa ra sờ bậc thềm. Lạnh. Chiều hôm sau, năm giờ, cô lại ra sờ. Vẫn lạnh. Từ đó, chỗ lõm không bao giờ ấm lên nữa. Hoa đặt ở đó một chậu hoa cúc vàng nhỏ, loại hoa nở bền, để chỗ ngồi của bà cụ không phải trống, và để mỗi chiều đi làm về, cô có một chỗ để chào.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao đá có thể giữ hơi ấm sau khi nắng tắt?
Đá có khả năng tích nhiệt, hấp thụ nhiệt ban ngày rồi toả ra từ từ khi trời mát. Vì thế bậc thềm, tường đá có thể còn ấm một lúc sau khi mặt trời lặn.
Vì sao bậc thềm đá lâu năm bị mòn lõm?
Bước chân, việc ngồi và nước mưa qua nhiều năm mài mòn bề mặt đá từng chút một. Chỗ nào được dùng nhiều nhất sẽ mòn nhiều nhất, để lại dấu vết thói quen của người sống trong nhà.
Vì sao động vật như mèo hay phản ứng với những chỗ ta không thấy gì?
Mèo nghe được âm thanh tần số cao, ngửi được mùi rất nhẹ và nhạy với chuyển động nhỏ. Chúng có thể phản ứng với côn trùng, mùi lạ hay luồng khí mà con người không nhận ra.
Hình ảnh người mẹ chờ con có ý nghĩa gì trong văn hoá Việt?
Người mẹ ngồi chờ con đi xa là hình ảnh quen trong ca dao, thơ ca và đời sống, gắn với những thế hệ có người thân đi làm ăn, đi chiến trận. Nó nói về tình thương và sự nhẫn nại.
Vì sao truyện ma buồn lại hay kết bằng sự trở về?
Sự trở về khép lại nỗi chờ đợi, cho người ở lại lẫn người đã đi được bình yên. Truyện ma dùng cái kết ấy để giải toả cảm xúc, khiến người nghe vừa buồn vừa nhẹ lòng.
