Có một toà thành mà cứ ban ngày quân dân đắp lên bao nhiêu, thì đêm xuống lại sụp đổ bấy nhiêu, như có bàn tay vô hình nào đó gỡ từng lớp đất.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Tập này mình kể lại truyền thuyết xây thành Cổ Loa, truyền thuyết dân gian được chép lại trong sách cổ, không phải sử ký. Đây là một trong những truyện ma lâu đời nhất của người Việt, có yêu tinh, có rùa thần, và có một trận đánh giữa đêm.
Toà thành xây ngày nào đổ đêm ấy
Truyền thuyết kể rằng thời xa xưa, An Dương Vương lên ngôi, quyết định xây một toà thành lớn để giữ nước. Ngài chọn đất, sai quân dân đào hào, đắp đất thành luỹ.
Ban ngày, hàng nghìn người gánh đất, nện đất, luỹ thành lên cao dần. Nhưng sáng hôm sau ra xem, thành đã đổ sập, đất trôi tuột xuống hào như chưa từng có ai đắp. Ngày nào cũng vậy, tháng này qua tháng khác.
Người ta bắt đầu thì thầm. Đất không tự sụp nhanh như thế. Có kẻ đã đứng ngoài hào ban đêm và nghe tiếng cười rúc rích, tiếng đất lở ầm ầm trong bóng tối, rồi những bóng đen lẩn vào phía núi.
Nhà vua lo lắng, cho lập đàn, giữ mình trong sạch, cầu khấn trời đất giúp đỡ.
Cụ già phương đông và sứ Thanh Giang
Một hôm có một cụ già từ phía đông đi tới cổng thành. Cụ nói rằng xây thành thế này thì bao giờ cho xong, cứ chờ sứ Thanh Giang tới, sẽ cùng nhà vua xây được. Nói xong cụ đi mất, không ai kịp hỏi tên.
Sáng hôm sau, nhà vua ra bờ sông chờ. Mặt nước đang yên bỗng gợn sóng. Một con rùa vàng lớn nổi lên, mai lấp lánh dưới nắng, bơi vào bờ và cất tiếng nói như người. Rùa xưng là sứ Thanh Giang.
Nhà vua mời rùa về, kể hết chuyện thành xây không xong. Rùa thần nghe xong thì nói: thành đổ không phải vì đất, mà vì có yêu tinh trong vùng quấy phá.
Đó là lúc câu chuyện bắt đầu trở thành một truyện ma thật sự.
Tinh gà trắng và đám yêu quái trên núi
Theo lời rùa thần trong truyền thuyết, trên một ngọn núi gần đó có hồn ma của con cháu một triều vua trước, muốn báo thù, nên hợp với đám yêu quái phá thành. Kẻ cầm đầu lại là một con gà trắng đã sống cả nghìn năm, thành tinh.
Dưới chân núi có một quán trọ. Khách lỡ đường qua đêm ở đó thường bị yêu tinh hại, nên ai trong vùng cũng sợ, nhưng không ai biết phải làm gì.
Rùa thần cùng nhà vua tới quán trọ ấy, giả làm khách nghỉ chân. Đêm xuống, gió rít qua mái tranh, đèn lửa chao đảo. Đám yêu quái kéo tới, tiếng đập cửa, tiếng hú gọi vang lên ngoài sân.
Nhà vua ngồi yên, rùa thần thì đọc lời thần chú trấn giữ. Tới gần sáng, tiếng gà gáy vang lên, đám yêu ma tan tác bỏ chạy về núi.
Trận đánh trên núi và toà thành đứng vững
Nhà vua cùng rùa thần đuổi theo lên núi. Rùa thần chỉ cho nhà vua chỗ yêu tinh ẩn nấp. Con gà trắng nghìn năm bị diệt, đám yêu quái theo nó cũng tan biến, hồn ma muốn báo thù không còn nơi nương tựa.
Truyền thuyết kể rằng từ hôm ấy, đắp tới đâu thành vững tới đó. Chỉ trong thời gian ngắn, thành đã xây xong, rộng lớn, vòng trong vòng ngoài cuộn lại như hình con ốc. Vì thế người đời sau gọi là Loa thành, nghĩa là thành hình xoắn ốc.
Rùa thần ở lại giúp nhà vua một thời gian rồi từ biệt về biển. Trước khi đi, rùa tháo một chiếc móng tặng nhà vua, dặn làm lẫy nỏ, có giặc thì đem ra dùng.
Chiếc nỏ thần ấy, và chuyện nàng Mỵ Châu với Trọng Thuỷ sau này, là phần truyền thuyết mà gần như người Việt nào cũng thuộc. Nhưng ít ai nhớ rằng câu chuyện bắt đầu bằng một toà thành bị yêu ma phá đổ mỗi đêm.
Vì sao truyện ma này sống mãi
Nếu đứng trên bờ luỹ đất phủ cỏ xanh vào một sáng sương mù, bạn sẽ hiểu vì sao người xưa nghĩ tới yêu ma. Đắp một toà thành bằng đất trên vùng đất bồi ven sông là việc vô cùng khó, đất yếu, mưa lũ dễ làm sạt.
Khi một công trình lớn cứ đổ mãi, người ta cần một câu chuyện để giải thích, và cần một niềm tin để tiếp tục. Rùa thần là niềm tin ấy. Tinh gà trắng là tên gọi cho mọi khó khăn vô hình.
Truyền thuyết cũng cho thấy một điều đáng yêu. Trong trận đánh đêm ấy, thứ báo hiệu yêu ma tan tác lại là tiếng gà gáy, tiếng của buổi sáng và của làng xóm bình yên.
Lần tới, nếu nghe gà gáy lúc tờ mờ sáng, bạn thử nhớ tới quán trọ dưới chân núi, nơi một nhà vua và một con rùa vàng đã ngồi canh trọn một đêm dài.
Câu hỏi thường gặp
Truyền thuyết xây thành Cổ Loa được chép ở đâu?
Truyền thuyết này được chép trong các tập truyện dân gian cổ, nổi tiếng nhất là truyện Rùa Vàng trong sách Lĩnh Nam chích quái. Đây là sách sưu tầm truyền thuyết, nên được đọc như văn học dân gian chứ không phải ghi chép lịch sử chính xác.
Vì sao thành Cổ Loa còn gọi là thành Ốc?
Vì theo mô tả trong truyền thuyết và theo dấu vết còn lại, thành có nhiều vòng thành đất nối tiếp nhau, uốn lượn như hình xoắn ốc. Chữ loa trong Loa thành cũng mang nghĩa con ốc.
Thần Kim Quy có vai trò gì trong văn hoá Việt?
Rùa vàng xuất hiện trong nhiều truyền thuyết lớn của người Việt như một vị thần giúp người giữ nước, từ chuyện xây thành Cổ Loa tới chuyện trả gươm ở hồ nước sau này. Rùa tượng trưng cho sự bền bỉ, trường tồn và che chở.
Vì sao truyền thuyết hay gắn yêu quái với công trình lớn?
Công trình lớn thời xưa dễ thất bại vì đất yếu, thời tiết, thiếu kỹ thuật, và người xưa giải thích những thất bại khó hiểu bằng thế lực vô hình. Khi công trình hoàn thành, câu chuyện thần linh giúp sức cũng làm tăng uy tín cho người đứng ra xây dựng.
Tiếng gà gáy có ý nghĩa gì trong truyện ma dân gian?
Trong rất nhiều truyện ma của Việt Nam và châu Á, gà gáy báo hiệu trời sáng và là lúc ma quỷ phải lui. Hình ảnh này gắn với nỗi sợ bóng tối rất tự nhiên của con người: đêm là lúc nguy hiểm, sáng là lúc an toàn trở lại.
