Đêm ấy cả làng đi tìm một ông cụ lạc đường, đuốc sáng khắp các ngả, vậy mà người tìm ra ông lại là đôi ngựa gỗ đứng im trong đình suốt mấy chục năm.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, đặt ở một làng đồng bằng thời ngày xưa, khi đường làng còn là đường đất và đêm chỉ có đèn dầu. Làng, đình và mọi người trong truyện đều là đặt ra.
Đôi ngựa trong đình
Đình làng ấy nằm trên một khoảnh đất cao ven sông, mái cong, cột lim đen bóng. Trong gian giữa, hai bên hương án có đôi ngựa gỗ thờ, một con sơn đỏ, một con sơn trắng, cao ngang ngực người, yên cương thếp vàng đã bạc màu. Người làng gọi là ngựa ông, tức ngựa của vị thành hoàng.
Người trông đình là anh Khoan, ba mươi tuổi, hiền lành, ít nói. Anh ngủ trong gian nhà nhỏ cạnh đình, sáng quét sân, tối thắp đèn, mùa nào thức nấy. Anh thuộc từng vết nứt trên cột, từng chỗ sơn tróc trên lưng đôi ngựa.
Các cụ trong làng hay kể rằng ngựa ông có những đêm đi tuần quanh làng. Ai thức khuya đôi khi nghe tiếng vó ngựa lộp cộp ngoài đường đất mà không thấy ngựa đâu. Anh Khoan nghe chuyện ấy từ bé, nhưng ở đình mười năm chưa thấy lần nào.
Cho tới cái đêm cuối thu năm ấy, đêm cả làng đi tìm cụ Đồ.
Cụ Đồ đi lạc
Cụ Đồ ngày trước dạy chữ cho cả làng, nay đã ngoài tám mươi, trí nhớ lúc tỏ lúc mờ. Có hôm cụ gọi con trai bằng tên người bạn học đã khuất. Có hôm cụ đòi đi sang đò lên huyện thi, dù kỳ thi ấy đã qua từ nửa đời người.
Chiều hôm ấy, con dâu cụ ra đồng một lúc, về đã không thấy cụ đâu. Cả nhà tỏa đi tìm, rồi cả xóm, rồi cả làng. Đến tối, đuốc sáng khắp các ngả. Người ta tìm ở ao, ở giếng, ở bãi tha ma, ở đường lên huyện, vì nghĩ cụ lại đòi đi thi.
Trời trở lạnh. Sương xuống dày. Người con trai cụ khản cả giọng gọi cha. Anh Khoan cũng cầm đuốc đi tìm tới nửa đêm, rồi các cụ bảo anh về trông đình, thắp hương khấn ông phù hộ.
Anh Khoan về, thắp ba nén hương, khấn xin ông chỉ đường cho người già lạc lối. Rồi anh ngồi ở bậc thềm đình, nhìn ra sân gạch tối om, nghe tiếng gọi xa xa của người làng vọng lại từ phía đường lên huyện.
Tiếng vó trên sân gạch
Gần canh ba, anh Khoan nghe một tiếng lộp cộp. Rồi một tiếng nữa. Rõ ràng là tiếng vó ngựa gõ trên sân gạch, chậm rãi, đi từ trong đình ra phía cổng. Anh đứng bật dậy, giơ đèn dầu lên. Sân gạch trống không.
Tiếng vó ra tới cổng thì rẽ trái, đi xuống con dốc đất dẫn ra bờ sông, nhỏ dần rồi tắt. Phía ấy không ai đi tìm, vì bãi sậy ven sông lầy lội, ban ngày người làng còn ngại xuống.
Anh Khoan quay vào đình. Đôi ngựa gỗ vẫn đứng yên hai bên hương án. Nhưng dưới ánh đèn dầu, anh thấy bốn vó con ngựa trắng ướt đẫm, bùn non đen bóng bám tới cổ chân, nhỏ xuống nền gạch thành những vệt dài.
Từ chân con ngựa trắng, một hàng dấu bùn hình móng ngựa kéo dài ra cửa đình, băng qua sân, ra tới cổng, rẽ trái, xuống dốc. Bùn còn ướt, còn tươi, như vừa mới được mang về từ một chỗ lầy rồi lại mang đi.
Bãi sậy ven sông
Anh Khoan không kịp nghĩ. Anh cầm đèn lần theo dấu bùn, xuống dốc, ra tới bờ sông. Dấu móng ngựa đi vào bãi sậy, sậy cao quá đầu người, lá sắc như dao. Anh vạch sậy đi theo, chân lún tới bắp chân.
Đi được một quãng, dấu móng ngựa dừng lại trước một gò đất nhỏ giữa bãi sậy. Trên gò, cụ Đồ đang ngồi co ro, áo the ướt sương, tay ôm một cái tráp gỗ, miệng lẩm bẩm như đang ôn bài.
Anh Khoan gọi khẽ. Cụ ngẩng lên, cười hiền, bảo anh đến đúng lúc lắm, cụ chờ đò sang sông đi thi mà đò mãi không tới, may có người dắt ngựa ra đây bảo cụ ngồi yên chờ, đừng đi đâu.
Anh Khoan cởi áo khoác cho cụ, cõng cụ lên lưng, lội ngược ra bờ. Lúc ngoảnh lại, anh không còn thấy dấu móng ngựa nào trên mặt bùn, chỉ có dấu chân của chính anh, lún sâu từng bước.
Ngựa ông đi tuần
Cụ Đồ được đưa về nhà lúc gà gáy, người lạnh nhưng không sao. Uống bát cháo gừng xong, cụ ngủ một giấc dài, tỉnh dậy thì nhớ ra con cháu, chỉ không nhớ gì về đêm qua, ngoài một con ngựa trắng đứng cạnh cụ ở bờ sông, thở ra hơi ấm.
Sáng ấy anh Khoan vào đình. Bốn vó con ngựa trắng đã khô, sạch như chưa từng dính bùn. Nền gạch cũng sạch trơn. Chỉ còn một thứ: trên bờm con ngựa trắng có vướng một chiếc lá sậy còn xanh, dài và sắc.
Anh Khoan để nguyên chiếc lá ấy. Các cụ trong làng vào đình xem, không ai nói gì nhiều, chỉ thắp hương, khấn tạ ơn ông.
Từ năm ấy, làng có thêm một lệ nhỏ: ai trong nhà có người già lẫn trí thì tối tối thắp một nén hương ở đình, xin ngựa ông đi tuần qua ngõ nhà mình. Và anh Khoan, đêm nào nghe tiếng vó ngựa lộp cộp trên sân gạch, cũng chỉ trở mình, lẩm bẩm chúc ông đi tuần bình an, rồi ngủ tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Ngựa thờ trong đình làng có ý nghĩa gì?
Ở nhiều đình làng Việt có đôi ngựa gỗ thờ, thường một đỏ một trắng, tượng trưng cho phương tiện của vị thần được thờ. Ngựa thờ thể hiện lòng tôn kính và mong thần đi tuần bảo vệ làng.
Vì sao người già lẫn trí hay đi lạc vào chiều tối?
Ở người suy giảm trí nhớ, cảm giác bồn chồn thường tăng vào chiều tối, họ dễ muốn đi về một nơi chốn cũ trong ký ức. Ánh sáng yếu càng làm họ khó nhận ra đường về.
Vì sao trong đêm yên tĩnh ta dễ nghe ra tiếng bước chân hay tiếng vó?
Đêm khuya ít tiếng ồn nên những âm thanh nhỏ như gỗ co lại khi trời lạnh, cành cây gõ vào mái, con vật đi qua đều nghe rõ hơn. Não dễ gán chúng cho thứ mình đang nghĩ tới.
Vì sao bãi sậy ven sông lại nguy hiểm vào ban đêm?
Bãi sậy thường có nền bùn lầy, nước đọng và lối đi khó nhận ra. Ban đêm lạnh và ẩm, người già hay người đi một mình dễ bị kẹt lại và nhiễm lạnh.
Truyện này có thật không?
Không, đây là truyện hư cấu do Chuyện Ma sáng tác. Ngôi làng, ngôi đình, anh Khoan và cụ Đồ đều là đặt ra.
