Trên cột cái của căn nhà gỗ ấy có hàng chục vết khắc, mỗi vết kèm một cái tên và một năm, chỉ riêng một vết không có tên, và nó cao hơn đầu đứa con trai năm tuổi của Đức gần một mét.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu do mình viết. Căn nhà gỗ, ông nội, bố và con trai đều là nhân vật mình đặt ra. Truyện có chút rợn ở đầu, nhưng mình hứa cái kết sẽ làm bạn muốn gọi điện cho ai đó trong nhà.
Cái cột của dòng họ
Căn nhà ba gian của họ Đức ở một làng ven sông Lam, cột lim đen bóng, đã qua bốn đời. Ở gian giữa có một cây cột cái mà trẻ con trong họ đứa nào cũng biết. Tết nào ông bà cũng dựng tụi nhỏ dựa lưng vào cột, đặt quyển sách lên đỉnh đầu, rồi lấy con dao nhỏ khắc một vạch, kèm tên và năm.
Trên cột có vạch của ông cố, mờ gần như không đọc được. Có vạch của ông nội Đức hồi bảy tuổi. Có vạch của bố Đức, của Đức, của các cô chú. Cột lim như một cuốn gia phả viết bằng chiều cao.
Ông nội Đức là người khắc nhiều nhất. Ông khắc cho con, cho cháu, nét dao đều, chữ nhỏ mà sắc. Ông hay bảo, đứa nào lớn hơn vạch của ông thì ông cho tiền mừng gấp đôi.
Ông mất năm Đức hai mươi tám tuổi, chưa lấy vợ. Ông nằm viện lâu, lúc tỉnh lúc mê. Có lần ông nắm tay Đức hỏi, bao giờ thì ông có chắt để khắc. Đức chỉ cười, bảo ông cứ khoẻ đã.
Vết khắc không tên
Ba năm sau khi ông mất, Đức lấy vợ, có con trai, đặt tên là Bình. Tết năm Bình năm tuổi, Đức đưa con về quê, dựng con dựa vào cột cái, đặt quyển sách lên đầu, cầm con dao nhỏ của ông nội để khắc vạch đầu tiên cho con.
Đức khắc xong, lùi lại, rồi đứng sững. Phía trên vạch của Bình, cao hơn gần một mét, có một vạch khắc mới. Gỗ ở vết khắc còn sáng màu, chưa kịp đen như những vạch khác. Nét dao đều, sắc, rất quen. Bên cạnh không có tên, không có năm.
Đức hỏi khắp nhà. Không ai khắc. Bà nội Đức đã ngoài tám mươi, nhìn vạch ấy rất lâu, rồi chỉ nói: nét dao của ông nhà đấy.
Đức không tin. Nhưng cả đêm ấy anh không ngủ. Anh soi đèn pin vào vạch khắc. Nó nằm ở độ cao chừng một mét bảy mươi tám, cao hơn Đức một chút, cao hơn mọi vạch của mọi người trong họ.
Mười hai cái Tết
Năm nào về quê ăn Tết, Đức cũng khắc vạch cho Bình. Năm nào cũng nhìn lên vạch không tên ở trên kia. Nó không mờ đi như những vạch khác. Gỗ ở đó vẫn sáng màu như mới khắc hôm qua.
Bình lớn chậm. Bé hơn bạn bè, ăn uống kén, hay ốm vặt. Vợ Đức lo, đưa con đi khám, bác sĩ bảo cháu vẫn trong mức bình thường, có đứa lớn muộn. Bình thì buồn, vì cao không bằng ai trong lớp.
Năm Bình mười ba tuổi, vạch của con mới chạm tới ngang ngực vạch không tên. Bình hỏi bố, vạch kia của ai. Đức kể chuyện ông cố, cái nét dao, câu hỏi bao giờ ông có chắt. Bình nghe xong, im lặng, rồi bảo: thế thì con phải cao tới đấy.
Đức cười, bảo con cứ lớn theo sức con, không cần tới đấy. Nhưng từ hôm ấy Bình chịu khó ăn uống, chịu khó ra sân bóng, ngủ đúng giờ. Đức để ý, không phải vì muốn cao, mà vì con muốn giữ lời với một người nó chưa bao giờ gặp.
Tết năm mười bảy tuổi
Lên mười lăm, Bình bắt đầu vọt lên như cây tre mùa mưa. Mười sáu tuổi, con cao hơn mẹ. Tết năm Bình mười bảy tuổi, cũng là cái Tết cuối trước khi con thi đại học, ra thành phố học xa.
Sáng mồng một, cả nhà quây quanh cột cái. Bình đứng dựa lưng, thẳng người. Đức đặt quyển sách lên đầu con, và tay anh run lên. Mép quyển sách nằm đúng vào vạch khắc không tên. Không cao hơn, không thấp hơn, khít như đo sẵn.
Bà nội Đức năm ấy đã gần trăm tuổi, ngồi trên chiếc ghế tựa, nhìn chắt mình, bật khóc. Bà bảo ông nhà biết từ trước rồi, ông đứng chờ chắt ở đấy từ lâu rồi.
Đức đưa con dao cho Bình. Lần đầu tiên trong đời, Bình tự cầm dao khắc chữ. Nhưng con không khắc tên mình. Con khắc vào khoảng trống bên cạnh vạch không tên, chậm rãi, nắn nót: ông cố.
Người đứng chờ trên cột
Đêm mồng một, Đức ngủ ở gian bên, cửa mở ra gian giữa. Gần sáng, anh tỉnh giấc vì một tiếng động rất khẽ, như tiếng ai đặt quyển sách lên mặt bàn. Anh nhìn ra. Gian giữa chỉ có ánh đèn thờ đỏ. Không có ai.
Sáng ra, Đức đi qua cột cái, và anh thấy dưới hai chữ ông cố mà Bình khắc hôm qua có thêm một vạch nhỏ, nét dao đều, sắc, rất quen. Không phải vạch đo chiều cao. Nó ngắn, nằm ngang, giống hệt cái gạch chân ông nội vẫn hay kẻ dưới tên đứa cháu nào lớn vượt vạch của ông, để đánh dấu đứa ấy được tiền mừng gấp đôi.
Từ đó, gỗ ở vạch không tên bắt đầu đen dần, như mọi vạch khác. Chỉ mấy tháng sau, nó đã sẫm màu như đã có từ bao nhiêu năm.
Bình đỗ đại học, ra thành phố. Tết năm sau về, con cao thêm hai phân, vượt hẳn vạch của ông cố. Đức định khắc vạch mới, nhưng Bình lắc đầu. Con bảo cứ để đấy, để vạch của con với vạch của ông nằm sát nhau. Đức gật, cất con dao vào ngăn tủ. Rồi anh lấy ra một phong bao đỏ, nhét hai tờ tiền vào, bảo đây là tiền mừng gấp đôi, của ông cố gửi.
Câu hỏi thường gặp
Tục đánh dấu chiều cao trẻ em trên cột, khung cửa có từ đâu?
Nhiều gia đình ở nhiều nơi trên thế giới có thói quen vạch chiều cao của con lên khung cửa hay cột nhà theo năm. Đó là cách lưu lại kỷ niệm lớn lên của trẻ ngay trong ngôi nhà.
Vì sao có trẻ lớn chậm rồi bỗng cao vọt?
Tuổi dậy thì đến sớm hay muộn khác nhau ở mỗi người. Có trẻ lớn muộn nhưng sau đó tăng chiều cao nhanh. Nếu lo lắng, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để bác sĩ theo dõi.
Gỗ lim có gì đặc biệt trong nhà truyền thống?
Gỗ lim nặng, cứng, bền và chịu mối mọt tốt, nên thường được dùng làm cột, kèo nhà truyền thống ở miền Bắc và miền Trung. Theo thời gian gỗ sẫm màu và lên nước bóng.
Vì sao vết khắc mới trên gỗ có màu sáng hơn?
Lớp gỗ bên trong chưa tiếp xúc với không khí và ánh sáng nên còn màu tươi. Theo thời gian, gỗ bị ô xi hoá và bám bụi, màu sẽ sẫm dần như phần gỗ xung quanh.
Vì sao truyện ma về ông bà thường kết ấm?
Ông bà tượng trưng cho sự che chở và mối nối giữa các thế hệ. Khi hồn ma là ông bà, nỗi sợ nhường chỗ cho tình thương và cảm giác được dõi theo.
