Biển trả lên lưới đủ thứ, nhưng chưa ai kéo lên một mâm cơm còn nóng, cho tới ngày anh em nhà Lâm mở cánh cửa chiếc tủ gỗ vừa vớt được giữa khơi.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, hai anh em ngư dân, chiếc tủ gỗ và làng chài đều do mình đặt ra. Bạn ngồi xuống boong tàu, nghe tiếng tời lưới quay cùng mình nhé.
Mẻ lưới nặng bất thường
Lâm và Phong là hai anh em, chung nhau chiếc tàu cá nhỏ, đi lưới trong ngày ở vùng biển gần bờ. Lâm ba mươi, chín chắn, ít nói. Phong hai mươi lăm, nhanh nhảu, hay đùa. Hai anh em mồ côi cha mẹ sớm, sống với nhau trong căn nhà nhỏ đầu xóm chài.
Hôm ấy trời đẹp, biển êm, hai anh em thả lưới từ sáng sớm. Gần trưa kéo lên, tời quay ì ạch, lưới căng như sắp đứt. Phong reo lên, trúng mánh rồi anh ơi. Lâm thì nhíu mày, mẻ nặng mà lưới không quẫy, không phải cá.
Lưới lên khỏi mặt nước, giữa đám cá vụn và rong là một chiếc tủ gỗ. Tủ gỗ sẫm màu, cao ngang ngực người, hai cánh cửa có chạm hoa văn dây leo, tay nắm bằng đồng đã xỉn. Nước biển chảy ròng ròng từ các khe gỗ.
Hai anh em hì hục kéo tủ lên boong. Gỗ nặng trịch, không hà bám, không mục, như mới trôi ra biển chưa lâu. Phong vỗ vỗ cánh tủ, cười bảo đem về lau chùi, bán cho mấy ông chơi đồ cổ chắc được giá.
Mâm cơm khô ráo bên trong
Phong cạy cánh cửa tủ. Cửa mở ra nhẹ nhàng, bản lề không kêu một tiếng. Hai anh em cùng đứng sững.
Bên trong tủ khô ráo hoàn toàn, không một giọt nước. Có mùi nhang trầm thoang thoảng. Trên ngăn giữa bày một mâm cơm nhỏ, trải khăn trắng. Hai chén cơm trắng còn bốc khói, một đĩa cá kho, một bát canh rau, hai đôi đũa tre đặt ngay ngắn.
Phong lùi lại, va vào thành tàu. Lâm đứng nhìn mâm cơm rất lâu. Cá kho nước sánh màu cánh gián, thơm mùi tiêu, mùi nước mắm. Canh rau còn gợn mỡ nóng. Cái kiểu xếp đũa, kiểu kho cá ấy, Lâm thấy quen lắm mà không nhớ ra ở đâu.
Phong lắp bắp, đóng lại đi anh, quăng xuống biển đi. Lâm im lặng, rồi gật đầu. Anh đóng cánh tủ lại, hai anh em hợp sức đẩy chiếc tủ xuống biển. Tủ chìm rất nhanh, không nổi lên lần nào, như có ai bên dưới kéo xuống.
Cái chén dư trên mâm
Tối hôm đó về nhà, hai anh em nấu cơm như thường lệ. Phong dọn mâm ra giữa nhà. Lâm cầm nồi cơm lên định xới thì khựng lại. Trên mâm có ba cái chén.
Phong thề là nó chỉ lấy hai cái. Nhà chỉ có hai anh em, xưa nay chưa bao giờ dọn ba chén. Lâm cất cái chén thứ ba vào chạn. Ăn xong, rửa chén, úp lên giá, anh đếm, đủ năm cái chén nhà vẫn có.
Bữa sáng hôm sau, trên mâm lại có ba cái chén. Bữa trưa cũng vậy. Có hôm Lâm cố tình chỉ để đúng hai cái chén trong chạn, cất hết những cái còn lại vào thùng khoá. Tới bữa, trên mâm vẫn có ba cái chén, cái thứ ba ướt lạnh như vừa vớt từ dưới nước lên.
Phong bắt đầu mất ngủ. Nó nói đêm nào cũng nghe tiếng đũa gõ nhẹ vào chén trong gian nhà ngoài, tiếng ai đó ngồi ăn rất chậm, rất khẽ. Lâm cũng nghe, nhưng anh không nói gì. Anh chỉ thấy mùi cá kho tiêu bay khắp nhà, dù cả tuần nay không ai kho cá.
Cái chén thứ ba của mẹ
Một đêm, Lâm không ngủ, ngồi trong bóng tối gian ngoài. Gần nửa đêm, anh nghe tiếng đũa chạm chén. Anh không bật đèn. Anh chỉ nói khẽ vào bóng tối, ai đó, ăn xong rồi thì về đi, nhà này chỉ có hai anh em thôi.
Tiếng đũa ngừng lại. Rồi có tiếng thở dài, rất quen. Lâm thấy tim mình thắt lại. Anh nhớ ra rồi. Cái kiểu kho cá tiêu, cái kiểu xếp đũa song song bên phải chén, đó là cách của mẹ. Mẹ mất năm anh mười hai tuổi, Phong mới bảy tuổi, chưa đủ lớn để nhớ.
Hồi đó mẹ hay dọn ba chén, một chén cho mẹ, hai chén cho hai anh em, còn ba thì đi biển xa, chén của ba úp sẵn trong chạn. Từ ngày mẹ mất, Lâm dọn hai chén, không bao giờ dọn chén thứ ba, vì anh sợ nhớ.
Lâm ngồi im rất lâu. Rồi anh đứng dậy, bật đèn. Trên mâm giữa nhà có ba cái chén, trong cái chén thứ ba là một ít cơm trắng đã nguội, bên cạnh đôi đũa tre xếp song song, đúng kiểu của mẹ.
Bữa cơm ba người
Sáng hôm sau, Lâm kể hết với Phong. Thằng em ngồi khóc như đứa trẻ. Nó nói nó không nhớ mặt mẹ, không nhớ giọng mẹ, chỉ nhớ mang máng mùi cá kho.
Từ hôm đó, bữa nào hai anh em cũng dọn ba chén. Chén thứ ba để ở đầu mâm, chỗ ngày xưa mẹ ngồi. Lâm học kho cá tiêu theo cách mẹ, nêm đi nêm lại cho tới khi Phong nếm rồi gật đầu, nói giống rồi anh.
Tiếng đũa ban đêm không còn nữa. Chén thứ ba không tự xuất hiện nữa, vì hai anh em đã tự dọn. Có điều, sau mỗi bữa, cơm trong chén thứ ba luôn vơi đi một chút, như có ai ăn một miếng cho vui lòng con.
Mùa biển năm sau, Phong kéo lưới lên một mảnh gỗ sẫm màu có chạm hoa văn dây leo, một mảnh cánh tủ. Nó nhìn lâu lắm rồi thả xuống nước. Tối đó, nó dọn bốn cái chén. Lâm hỏi sao bốn. Phong cười, bảo biết đâu ba cũng đang tìm đường về nhà, có chén sẵn thì ba đỡ lạc.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao đồ gỗ có thể trôi rất xa trên biển?
Gỗ nhẹ hơn nước nên nổi, những món đồ gỗ lớn có khoang rỗng bên trong còn nổi lâu hơn. Theo dòng hải lưu và gió, chúng có thể trôi rất xa trước khi bị sóng đánh vào bờ hoặc vướng lưới.
Khi ngư dân vớt được đồ vật lạ trên biển nên làm gì?
Nếu là vật có thể nguy hiểm như bom mìn cũ, thùng hoá chất, cần tránh xa và báo cơ quan chức năng. Đồ vật có thể là di vật hay tài sản của người khác cũng nên báo chính quyền địa phương thay vì tự ý xử lý.
Vì sao mùi đồ ăn quen thuộc gợi ký ức mạnh hơn hình ảnh?
Khứu giác nối khá trực tiếp với những vùng não xử lý cảm xúc và trí nhớ, nên một mùi hương có thể đưa người ta về quá khứ rất nhanh. Mùi món ăn của mẹ thường là một trong những ký ức bền nhất.
Tục để chén cơm cho người vắng mặt có ý nghĩa gì?
Ở nhiều gia đình Việt, dọn thêm chén cơm cho người đi xa hay người đã khuất là cách bày tỏ nỗi nhớ và mong người ấy vẫn có mặt trong bữa cơm gia đình. Đây là một nét văn hoá thể hiện sự gắn kết, không mang ý nghĩa mê tín.
Vì sao truyện ma về người thân đã mất thường ít đáng sợ hơn?
Khi biết người đứng sau những điều kỳ lạ là người thân, nỗi sợ chuyển thành thương nhớ, vì người thân trong ký ức là người che chở mình. Những truyện như vậy giúp người nghe nghĩ về sự mất mát một cách nhẹ nhàng hơn.
