Cả bọn đã bày xong mâm cỗ, đếm đi đếm lại mỗi người mang một món, sáu người sáu món, vậy mà giữa mâm vẫn có món thứ bảy, một chiếc bánh nướng tròn gói giấy dầu màu nâu, buộc dây lạt, cái kiểu gói mà cả bọn chỉ thấy hồi còn bé.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, khu phố, tiệm bánh và những người trong truyện đều do mình đặt ra. Người kể là một trong sáu người bạn có mặt trên sân thượng đêm hôm ấy.
Sáu người bạn
Bọn mình là sáu đứa lớn lên cùng một khu tập thể cũ, học cùng trường cấp một. Giờ đứa nào cũng ngoài ba mươi, mỗi đứa một nơi, nhưng Trung thu nào cũng cố về khu tập thể, lên sân thượng nhà Hùng phá cỗ như hồi nhỏ.
Hồi nhỏ, Trung thu của bọn mình gắn với một tiệm bánh ở đầu dãy nhà, tiệm của ông Thuận. Tiệm nhỏ, lò than, cả khu ngửi mùi bánh nướng từ đầu tháng tám. Ông Thuận làm bánh nướng nhân thập cẩm, gói giấy dầu nâu, buộc dây lạt, không in nhãn mác gì, chỉ có con dấu đỏ hình bông hoa đóng lên giấy.
Năm bọn mình học lớp ba, tiệm đóng cửa. Người lớn bảo ông Thuận già yếu, về quê với con. Ki ốt sau đó thành tiệm sửa điện thoại, rồi tiệm cắt tóc, rồi bây giờ là một cửa hàng tiện lợi.
Mỗi năm phá cỗ, bọn mình vẫn hay nhắc bánh ông Thuận. Đứa nào cũng bảo chưa từng ăn chiếc bánh nướng nào ngon như thế, dù có lẽ chỉ vì hồi ấy còn nhỏ.
Món thứ bảy
Năm ấy, bọn mình hẹn mỗi đứa mang một món. Hùng lo đèn, Mai mang bưởi, Tú mang hồng xiêm, Lan mang bánh dẻo, Bình mang nước, còn mình mang hộp bánh nướng mua ở tiệm bánh lớn ngoài phố.
Bày xong mâm, Mai đếm, bảo sao có bảy món. Ở giữa mâm có một chiếc bánh nướng tròn gói giấy dầu nâu, buộc dây lạt, trên giấy có con dấu đỏ hình bông hoa. Cả bọn im bặt.
Mình hỏi ai mang. Không ai nhận. Hùng bảo lúc lên sân thượng thấy nó đã nằm trên chiếu, tưởng của đứa nào để sẵn. Lan bảo cô lên cuối cùng, lúc ấy mâm đã bày.
Tú cầm chiếc bánh lên, lật đi lật lại. Giấy dầu còn mới, dây lạt còn xanh, bánh còn ấm, như vừa ra lò. Cả bọn ngửi thấy cái mùi ấy, mùi mỡ phần, mùi lá chanh, mùi vừng rang, cái mùi của đầu dãy nhà mỗi tháng tám ngày bé.
Không ai dám cắt
Hùng bảo chắc có tiệm nào làm bánh theo kiểu xưa, ai đó mua về trêu cả bọn. Mai gọi điện cho từng người nhà, không ai mang bánh lên sân thượng. Cửa sân thượng lại có khoá, chỉ Hùng giữ chìa.
Bình bảo thôi cắt ra ăn đi, sợ gì. Nhưng không ai dám cầm dao. Cả bọn ngồi nhìn chiếc bánh, rồi nhìn nhau, rồi phá lên cười, cái kiểu cười để đỡ sợ.
Mình ra mép sân thượng nhìn xuống đầu dãy. Cửa hàng tiện lợi sáng trưng, nhân viên đang xếp hàng lên kệ. Bên cạnh, cái góc ngày xưa đặt lò than của ông Thuận giờ là chỗ để xe. Trăng rằm tròn vằng vặc.
Mình nhìn lại mâm cỗ. Chiếc bánh vẫn nằm đó. Và trong ánh đèn lồng, mình thấy trên lớp giấy dầu, cạnh con dấu bông hoa, có một vết mực nhỏ, nét chữ nghiêng nghiêng, ghi đúng sáu chữ cái đầu tên của sáu đứa bọn mình.
Sáu chữ cái
Hồi nhỏ, mỗi năm bố mẹ bọn mình góp tiền mua một chiếc bánh nướng to nhất của ông Thuận cho cả bọn chia nhau. Ông Thuận hay đùa, lấy bút mực viết chữ cái đầu tên từng đứa lên giấy gói, bảo để đứa nào cũng có phần, không đứa nào tranh.
Năm cuối cùng tiệm mở, năm lớp ba, bọn mình hẹn ông Trung thu sẽ ra lấy bánh. Đúng hôm ấy cả khu mất điện, mưa to, bố mẹ không cho đi. Hôm sau ra thì tiệm đã đóng cửa, ông Thuận đã về quê.
Không đứa nào nhớ chuyện ấy cho tới đêm hôm đó. Mai nhớ ra trước, rồi cả bọn lần lượt nhớ. Lan khóc. Hùng lặng đi. Mình thì thấy da gà nổi khắp cánh tay, dù đêm tháng tám không lạnh.
Cuối cùng Tú cầm dao, cắt chiếc bánh thành sáu miếng bằng nhau, như ngày bé. Nhân thập cẩm, có lạp xưởng, mỡ phần, hạt dưa, lá chanh thái chỉ, đúng như ký ức. Bọn mình ăn trong im lặng. Ngon tới mức không đứa nào nói được câu nào.
Năm sau
Mấy tuần sau, Mai tìm được người cháu của ông Thuận qua một nhóm cư dân cũ trên mạng. Người ấy bảo ông Thuận mất đã lâu, ở quê, trước khi mất vẫn hay nhắc tới bọn trẻ khu tập thể, bảo còn nợ chúng nó một cái bánh.
Không ai trong bọn mình giải thích được chiếc bánh ấy. Có thể ai đó trong khu biết chuyện xưa, làm bánh theo kiểu cũ, lẻn lên đặt. Bọn mình đã nghĩ tới mọi khả năng, cả chuyện cửa khoá lẫn chuyện bánh còn ấm.
Giấy gói chiếc bánh, Mai giữ lại, ép trong khung kính, treo ở nhà Hùng. Con dấu đỏ hình bông hoa đã phai, nhưng sáu chữ cái nghiêng nghiêng vẫn còn rõ.
Trung thu năm sau, bọn mình lên sân thượng, bày mâm cỗ, và để trống một chỗ ở giữa. Đếm đi đếm lại vẫn là sáu món. Nhưng lúc trăng lên cao nhất, cả bọn ngửi thấy thoang thoảng mùi bánh nướng lò than từ đầu dãy nhà bay lên, mùi mỡ phần, mùi lá chanh, và cửa hàng tiện lợi phía dưới thì không bán bánh nướng.
Câu hỏi thường gặp
Bánh nướng Trung thu truyền thống làm như thế nào?
Bánh nướng truyền thống có vỏ bột mì quét trứng, nướng vàng, nhân thập cẩm gồm mỡ phần, lạp xưởng, hạt dưa, vừng, lá chanh, mứt bí. Ngày trước nhiều tiệm nhỏ làm bánh thủ công, gói giấy dầu, đóng dấu riêng của tiệm.
Phá cỗ Trung thu là gì?
Phá cỗ là phần vui nhất đêm rằm tháng tám, sau khi bày mâm cỗ trông trăng với bánh, hoa quả, trẻ em và cả nhà cùng ăn bánh, chia quà. Mâm cỗ thường có bưởi, hồng, chuối, bánh nướng, bánh dẻo.
Vì sao mùi bánh nướng gợi nhớ tuổi thơ mạnh như vậy?
Mùi hương đi thẳng tới những vùng não gắn với cảm xúc và ký ức, nên một mùi đặc trưng như bánh nướng lò than có thể đưa người ta về ngay một con phố, một mùa lễ thời nhỏ. Hiện tượng này rất phổ biến và được nhiều người mô tả.
Vì sao người ta thường nhớ món ăn tuổi thơ ngon hơn thực tế?
Ký ức về món ăn gắn với cảm xúc, người thân, không khí lễ hội, nên khi nhớ lại, người ta nhớ cả niềm vui ấy chứ không chỉ vị bánh. Vì vậy món ăn tuổi thơ thường được nhớ là ngon hơn mọi món về sau.
Vì sao truyện ma hay gắn với lời hứa dang dở?
Lời hứa chưa giữ được là thứ dễ để lại day dứt trong lòng người. Truyện ma dùng hình ảnh người xưa trở lại để hoàn thành lời hứa như một cách khép lại nỗi day dứt ấy, khiến người nghe vừa rợn vừa ấm lòng.
