Ở ngôi trường cấp ba ven biển ấy, chiếc trống da ngoài hiên không cần ai đánh: cứ trước mỗi cơn bão một đêm, nó tự vang lên lúc nửa đêm.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu mình viết, ngôi trường, huyện ven biển và bác bảo vệ trong truyện đều không có thật. Phần lớn là lời bác Sáu kể lại những năm chín mươi, khi tin bão chưa về tới từng nhà nhanh như bây giờ.
Chiếc trống dưới hiên trường
Bác Sáu nhận gác trường cấp ba của huyện vào một mùa khô đầu những năm chín mươi. Trường có ba dãy nhà mái ngói, một sân đất nện trồng phi lao, và một dãy nhà tập thể cấp bốn phía sau cho mấy thầy cô ở xa về dạy. Cách trường một cánh đồng muối là biển.
Dưới hiên dãy giữa có một chiếc trống da to bằng cái nong, tang gỗ mít đen bóng. Trống dùng để báo giờ vào lớp, ra chơi, tan trường. Người gác trước bác là ông Bảy, đã đánh trống cho trường gần bốn mươi năm, nghỉ thì về quê ngoài cồn, không lâu sau thì mất vì tuổi già.
Ngày bàn giao, ông Bảy dặn bác đúng một câu mà bác nhớ mãi: đêm nào trống tự kêu thì đừng ngủ nữa, đi gọi mọi người dậy. Bác Sáu tưởng ông đùa, cười cười gật đầu.
Theo lời bác kể lại, bác chỉ thôi cười vào cái đêm đầu tiên của tháng chín năm ấy.
Đêm đầu tiên trống tự kêu
Đêm ấy trời lặng, không trăng, ếch nhái kêu ran ngoài ruộng muối. Bác Sáu nằm trên chiếc giường tre trong phòng trực. Đúng nửa đêm, bác nghe tiếng trống. Không phải một tiếng thùng do gió đẩy cành phi lao quẹt vào, mà là từng hồi, dồn dập, như người đánh trống báo động.
Bác cầm đèn pin chạy ra. Dưới hiên trống vẫn rung, mặt da còn ngân, nhưng chiếc dùi gác nguyên trên giá, không có ai. Sân trường tối om. Hàng phi lao đứng im phăng phắc, không một chiếc lá nào động.
Bác đứng nhìn chiếc trống tới khi nó im hẳn. Rồi bác nhớ câu ông Bảy dặn. Bác đắn đo mãi, cuối cùng vẫn đi gõ cửa từng phòng tập thể, nói có tin bão, mọi người dọn đồ lên dãy lớp học xây gạch cho chắc. Mấy thầy cô trẻ càu nhàu, nhưng vẫn làm theo.
Gần sáng, gió nổi lên từ phía biển. Tới trưa thì bão vào. Đài phát thanh huyện lúc ấy mới kịp báo. Dãy nhà tập thể bị tốc mất nửa mái, nhưng không ai sao cả.
Những đêm trống đánh trước bão
Mấy năm sau đó, bác Sáu đếm được sáu lần. Lần nào cũng vậy: một đêm trời lặng, đúng nửa đêm trống tự đánh, rồi hôm sau hoặc hôm sau nữa là bão hay áp thấp vào. Có lần bão nhỏ, chỉ mưa to, có lần lớn, làm đổ cả cột cờ.
Bác thành thói quen. Trống kêu là bác dậy, đi gọi người, buộc lại cửa sổ, chèn bao cát chân tường. Các thầy cô trong tập thể dần dần cũng quen. Có cô giáo dạy văn còn nói đùa, trường mình có đài khí tượng riêng, chạy bằng da trâu.
Bác không bao giờ kể chuyện ấy ra ngoài. Một phần vì sợ người ta cười, phần vì bác nghĩ nếu chiếc trống là của ông Bảy, thì nó là chuyện riêng của ông với ngôi trường, người ngoài biết làm gì.
Mỗi lần bão qua, bác đem một chén rượu đặt dưới chân giá trống, đứng một lát rồi mới cất. Bác bảo không phải cúng, chỉ là mời một người đồng nghiệp.
Đêm bác không tin chiếc trống
Rồi tới một đêm cuối tháng mười. Chiều hôm ấy đài vừa báo bão đã đổi hướng, đi lên phía bắc, vùng biển này chỉ có gió cấp nhẹ. Trời quang, trăng sáng vằng vặc. Đúng nửa đêm, trống lại kêu.
Bác ra hiên, nhìn chiếc trống rung trong ánh trăng, rồi lắc đầu. Bác nghĩ lần này nó sai, đài đã nói rồi. Bác về giường nằm. Trống vẫn đánh. Một hồi, hai hồi, mười hồi, không ngừng, mỗi lúc một gấp, mặt da kêu căng như sắp rách.
Bác kể lại rằng đó là lần duy nhất bác thấy sợ chiếc trống ấy. Không phải sợ ma, mà sợ cái giọng ấy, giọng của một người già đã hết kiên nhẫn. Gần một giờ, bác bật dậy, chạy đi gọi cửa từng phòng tập thể, giục mọi người ôm chăn chiếu sang dãy lớp học.
Người cuối cùng vừa ra khỏi dãy tập thể thì một cơn gió giật quật ngang từ phía biển, không ai báo trước. Cây phi lao già nhất ở góc sân bật gốc, đổ ập lên mái dãy nhà tập thể, đúng chỗ phòng của hai cô giáo trẻ. Sáng ra, chiếc trống đứng im dưới hiên, mặt da bị nứt một đường dài.
Trường có chuông điện
Vài năm sau trường được xây lại, nhà cao tầng, có chuông điện reo bằng nút bấm. Chiếc trống với mặt da nứt được khiêng vào phòng truyền thống, đặt ở góc, ít ai để ý. Đài báo bão giờ về tới từng chiếc điện thoại.
Bác Sáu nghỉ hưu, ở trong một căn nhà nhỏ cạnh trường. Mùa bão, bác vẫn ngủ không sâu. Bác bảo không phải vì lo, mà vì quen nghe.
Có một lần, theo lời mấy em học sinh lớp trực nhật, trước một cơn áp thấp vào ban đêm, người ta nghe từ phòng truyền thống khoá kín vọng ra một tiếng thùng duy nhất, trầm và khàn, như tiếng một ông già hắng giọng.
Sáng hôm sau, ông bảo vệ trẻ của trường tìm thấy dưới chân chiếc trống một chén rượu cạn, không biết ai đặt. Bác Sáu nghe kể thì cười, bảo không phải bác. Rồi bác lấy chai rượu ra, rót thêm một chén.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao trống có thể tự phát ra tiếng khi có gió?
Mặt trống da căng như một màng cộng hưởng, gió giật mạnh hay luồng không khí thay đổi áp suất đột ngột có thể làm nó rung và phát ra tiếng thùng thùng. Cành cây, sợi dây hay vật gì quẹt vào mặt trống cũng làm nó kêu.
Trước khi bão tới thường có những dấu hiệu tự nhiên nào?
Người vùng biển hay để ý trời oi, lặng gió bất thường, sóng lừng đến từ xa, mây ti như lông chim kéo thành dải. Tuy vậy dấu hiệu tự nhiên chỉ để tham khảo, cần theo dõi bản tin dự báo chính thức và hướng dẫn của địa phương.
Vì sao gió giật trong bão nguy hiểm hơn gió đều?
Gió giật là những cú tăng tốc đột ngột, tạo lực đẩy mạnh trong thời gian ngắn, dễ làm gãy cây, tốc mái hơn một luồng gió thổi đều cùng tốc độ trung bình. Vì thế khi có bão, người dân được khuyên tránh xa cây lớn và nhà mái nhẹ.
Trống trường ngày xưa được dùng thế nào?
Trước khi có chuông điện, nhiều trường dùng trống để báo giờ vào lớp, ra chơi và tan học, mỗi hiệu lệnh một cách đánh. Tiếng trống trường vì thế gắn với ký ức tuổi học trò của nhiều thế hệ.
Vì sao những đồ vật cũ trong truyện ma hay mang tính người?
Đồ vật dùng lâu năm gắn với thói quen và kỷ niệm của người sử dụng, nên người ở lại dễ cảm thấy trong đó còn hơi hướng của người cũ. Truyện ma tận dụng cảm giác ấy để kể về sự gắn bó, mất mát và lòng biết ơn.
