Trên cuộn phim ông nội để lại có ba mươi sáu kiểu, và kiểu nào cũng chụp căn nhà của ông, đúng như nó bây giờ, kể cả người cháu gái đang đứng trong phòng tối, tay cầm khay rửa ảnh.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu do mình viết. Tiệm ảnh, thị trấn và cô cháu gái đều là nhân vật mình đặt ra. Đèn đỏ, mùi hoá chất, và một kiểu ảnh còn chưa rửa. Mình bắt đầu nhé.
Tiệm ảnh cũ của ông
Ông nội Thư mở tiệm ảnh ở một thị trấn trung du từ hồi còn trẻ. Cả thị trấn ai cũng có một tấm ảnh ông chụp, ảnh cưới, ảnh thẻ, ảnh đám giỗ, ảnh trường. Tầng trệt là tiệm, phía sau là phòng tối rửa ảnh, tầng trên là chỗ ở.
Ông mất đầu mùa đông. Thư học ngành nhiếp ảnh ở thành phố, là đứa cháu duy nhất còn mê máy phim. Cả nhà giao cho cô dọn tiệm, giữ lại những gì đáng giữ.
Trong ngăn kéo bàn làm việc của ông, cô tìm thấy chiếc máy ảnh phim cơ mà ông quý nhất, thân kim loại, da bọc đã sờn. Bộ đếm phim chỉ số ba mươi sáu. Một cuộn phim đã chụp hết, còn nằm trong máy, chưa tua lại.
Bố Thư bảo ông yếu từ năm ngoái, có ra khỏi nhà đâu mà chụp. Thư tò mò, quyết định tự tay rửa cuộn phim trong phòng tối của ông, bằng chính những khay, những chai hoá chất ông để lại.
Ba mươi sáu kiểu ảnh
Phòng tối nhỏ, không cửa sổ, chỉ có ngọn đèn đỏ treo trên trần. Mùi hoá chất chua chua quyện vào mùi gỗ ẩm. Thư làm từng bước như ông đã dạy cô hồi nhỏ, tráng phim, phơi khô, rồi phóng ra giấy.
Tấm đầu tiên hiện dần trong khay thuốc hiện hình. Đó là tiệm ảnh, chụp từ góc trong nhìn ra cửa, thấy quầy, thấy cái tủ kính bày khung ảnh. Thư nhận ra ngay, vì cái tủ kính trong ảnh đã dán tấm giấy thông báo nghỉ bán mà chính cô vừa dán hôm qua.
Tấm thứ hai là cầu thang, có một đôi dép hồng đặt ở chân. Dép của Thư. Tấm thứ ba là phòng ngủ tầng trên, chiếc va li của cô mở toang trên giường. Tấm thứ tư, Thư đang ngồi ở bàn làm việc của ông, lục ngăn kéo, lưng quay về phía ống kính.
Thư đứng lặng dưới ánh đèn đỏ, hai tay run. Những tấm ảnh này được chụp trong ba ngày cô về, mà chiếc máy nằm trong ngăn kéo khoá kín suốt thời gian ấy.
Góc máy không thể có
Cô phóng tiếp, từng tấm, như bị cuốn vào. Bếp, phòng khách, sân sau, cô đang phơi quần áo, cô đang ngủ trên giường của ông, chăn kéo ngang cằm.
Càng nhìn, cô càng nhận ra một điều lạ. Góc máy không đúng với bất kỳ chỗ đứng nào trong nhà. Có tấm chụp phòng ngủ từ chỗ đáng lẽ là bức tường giữa hai phòng. Có tấm chụp bếp từ bên trong tủ chè. Có tấm chụp chính căn phòng tối này, từ chỗ đáng lẽ là bức tường sau lưng ngọn đèn đỏ.
Thư quay lại nhìn bức tường ấy. Tường trát vữa, quét vôi đã ngả màu, treo mấy cái kẹp phơi ảnh trên dây. Không có lỗ, không có khe hở. Cô áp tai vào tường. Chỉ nghe tiếng máu chảy trong tai mình.
Tấm thứ ba mươi lăm, cô đang đứng trong phòng tối, đúng tư thế này, tay cầm kẹp gắp ảnh, khay rửa ảnh trước mặt, ánh đèn đỏ hắt lên má. Ảnh chụp từ phía sau lưng cô.
Lời ông dặn ngày xưa
Thư bỏ dở, chạy ra khỏi phòng tối, bật hết đèn trong nhà. Cô ngồi ở bậc cầu thang tới gần sáng, điện thoại cầm trong tay mà không biết gọi cho ai, nói gì.
Cô nhớ lại một chuyện cũ. Hồi cô mười tuổi, ông cho cô vào phòng tối xem rửa ảnh. Ông dặn hai điều. Một là đừng mở cửa khi đèn đỏ đang sáng. Hai là ảnh nào chưa rửa thì đừng rửa vội, cứ để đó, ảnh nó biết khi nào nó muốn hiện.
Hồi ấy cô tưởng ông nói đùa. Giờ cô nghĩ khác. Cô nghĩ tới ông, cả đời đứng sau ống kính, nhìn người khác qua một khung hình. Có lẽ ông không muốn đi. Có lẽ ông chỉ muốn đứng ở một góc nào đó trong căn nhà, nhìn cháu gái thêm một chút, như ông vẫn nhìn mọi người, qua ống kính.
Ý nghĩ ấy làm cô bớt sợ. Nhưng chỉ bớt thôi.
Kiểu cuối cùng chưa rửa
Sáng ra, Thư quay lại phòng tối. Ba mươi lăm tấm ảnh phơi trên dây, khô cong. Cô gỡ xuống từng tấm, xếp vào phong bì. Cô sẽ giữ chúng, không cho ai xem.
Trên cuộn phim âm bản, kiểu thứ ba mươi sáu vẫn còn đó, chưa phóng. Cô soi nó lên đèn. Âm bản đảo màu, sáng thành tối, tối thành sáng, cô chỉ lờ mờ thấy hình một căn phòng và một bóng người đứng giữa.
Cô không đoán được là phòng nào, người nào. Cô cũng không biết ảnh được chụp hôm nào, hay là ảnh của một ngày chưa tới.
Thư cuộn phim lại, cất vào hộp sắt, đặt lại vào ngăn kéo bàn của ông, cạnh chiếc máy ảnh. Cô khoá ngăn kéo. Lúc quay đi, cô nghe sau lưng, từ trong ngăn kéo khoá kín, một tiếng tách rất khẽ, tiếng màn trập vừa nhả, và tiếng lên phim kêu ro ro, chậm rãi, sang kiểu thứ ba mươi bảy.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao phòng rửa ảnh phim dùng đèn đỏ?
Nhiều loại giấy ảnh đen trắng gần như không nhạy với ánh sáng đỏ, nên đèn đỏ cho phép người thợ nhìn thấy mà không làm hỏng giấy. Phim âm bản thì thường phải xử lý trong bóng tối hoàn toàn.
Âm bản là gì?
Âm bản là tấm phim sau khi tráng, trên đó vùng sáng của cảnh hiện thành tối và vùng tối hiện thành sáng. Từ âm bản, người thợ phóng ra giấy để có ảnh dương bản bình thường.
Vì sao ảnh chụp lén lại gợi cảm giác sợ hãi mạnh?
Bị chụp mà không biết nghĩa là bị nhìn khi mình không phòng bị. Cảm giác mất quyền riêng tư trong chính nhà mình đánh vào nhu cầu an toàn rất cơ bản của con người.
Nghề thợ ảnh ở thị trấn xưa gắn với đời sống thế nào?
Trước khi điện thoại có máy ảnh, tiệm ảnh giữ những khoảnh khắc quan trọng như cưới hỏi, giỗ chạp, ngày tựu trường. Người thợ ảnh vì thế gắn với ký ức của cả một cộng đồng.
Làm việc với hoá chất rửa ảnh cần lưu ý gì?
Nên làm ở nơi thông gió, đeo găng tay, không ăn uống trong phòng và cất hoá chất xa tầm tay trẻ nhỏ. Đọc kỹ hướng dẫn trên từng loại hoá chất trước khi dùng.
