Có một phiên chợ chỉ họp khi sương dày tới mức không nhìn thấy mũi bàn chân mình, và ở đó không ai trả giá bằng tiền.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu do mình viết. Chuyện chợ ma thì nhiều vùng quê có lời kể, nhưng con đê, ngôi làng và người đàn ông trong truyện đều do mình đặt ra. Bạn nghe kỹ cái giá mà anh ấy phải trả nhé, vì chính mình kể xong cũng còn thấy tiếc.
Bốn giờ sáng trên con đê phủ sương
Thành nhận tin vợ sinh lúc nửa đêm. Đứa con gái đầu lòng, ba cân hai, mẹ tròn con vuông, bà ngoại gọi điện từ bệnh viện huyện mà giọng cười nghe giòn tan. Chuyến xe khách đầu tiên chạy lúc năm giờ ở ngã ba ngoài đê. Thành không ngủ được, bốn giờ đã khoác áo ra đi.
Đêm cuối thu, sương xuống dày đặc. Đèn pin chỉ soi được một vòng tròn nhỏ trên mặt đất, quá đó là một bức tường trắng đục. Con đê anh đi từ bé, nhắm mắt cũng biết chỗ nào có ổ gà, vậy mà hôm ấy anh cứ có cảm giác nó dài ra.
Anh tiếc vì đi vội, không kịp mua gì cho con. Ở quê anh, đứa trẻ đầy tháng thường được bà nội tặng một chiếc vòng bạc nhỏ. Mẹ anh mất sớm. Anh định bụng lên tới huyện sẽ ghé hiệu bạc.
Rồi anh nghe thấy tiếng người. Rì rầm, nhiều giọng, như một phiên chợ ở rất xa. Lúc ấy chưa tới bốn rưỡi.
Phiên chợ không ai trả giá bằng tiền
Ở đoạn đê rộng nhất, nơi có cây đa và cái quán nước bỏ hoang, sương tách ra thành một khoảng sáng lờ mờ. Hai bên đê có những gánh hàng, mỗi gánh treo một ngọn đèn dầu nhỏ, ánh vàng ấm. Người bán ngồi xổm, đội nón, áo nâu áo the, nói chuyện khẽ khàng như sợ đánh thức ai.
Hàng hoá toàn đồ cũ. Một chiếc lược sừng. Một đôi guốc mộc mòn gót. Một ấm đất nung sứt vòi. Một cái đồng hồ quả quýt không kim. Mùi trầu cau, mùi khói rơm, mùi dầu hoả hoà vào hơi sương lạnh.
Thành đi chậm giữa hai dãy gánh, lòng vừa sợ vừa tò mò. Không ai mời chào. Không ai nhìn anh lâu. Rồi anh dừng lại trước một gánh hàng có bà cụ nhỏ thó ngồi sau. Trên mảnh vải đỏ trải trước mặt bà là một chiếc vòng bạc trẻ con, chạm hình hoa sen, sáng như vừa được đánh bóng.
Anh hỏi giá. Bà cụ ngẩng lên, dưới vành nón chỉ thấy cái cằm nhăn nheo và miệng nhai trầu đỏ quạch. Bà nói chợ này không lấy tiền. Muốn lấy chiếc vòng, phải để lại một kỷ niệm.
Một kỷ niệm đổi lấy chiếc vòng bạc
Thành bật cười, nghĩ bà cụ đùa. Anh bảo: kỷ niệm thì cháu có nhiều, bà lấy cái nào cũng được. Anh nghĩ tới những chuyện lặt vặt chẳng ai cần nhớ, một lần đi chăn trâu bị ngã, một buổi thi trượt môn toán.
Bà cụ lắc đầu. Bà bảo người bán mới được chọn, người mua chỉ được gật hay lắc. Bà chìa chiếc vòng ra. Dưới ánh đèn dầu, chiếc vòng như đang toả hơi ấm.
Thành nhìn đồng hồ. Gần năm giờ. Tiếng còi xe khách văng vẳng ở ngã ba. Anh nghĩ tới đứa con gái đỏ hỏn đang nằm trong bệnh viện, nghĩ tới việc mẹ anh không còn để tặng cháu chiếc vòng đầy tháng. Anh gật đầu.
Bà cụ đặt chiếc vòng vào lòng bàn tay anh. Lạnh buốt, rồi ấm dần. Bà khẽ chạm hai đầu ngón tay lên trán anh, nhẹ như hạt sương rơi. Và gió thổi. Sương cuộn đi. Thành đứng một mình ở ngã ba đê, chiếc xe khách đang mở cửa chờ, phía sau lưng anh chỉ có cây đa và cái quán bỏ hoang, không gánh hàng nào, không ngọn đèn nào.
Ở bệnh viện huyện, một ngày anh không nhớ nổi
Vợ anh khóc khi thấy chiếc vòng. Chị bảo đẹp quá, kiểu xưa, giờ ít hiệu đánh được. Anh không kể chuyện phiên chợ, chỉ bảo mua của một bà cụ ven đường. Đứa bé ngủ ngoan trong chiếc khăn bông, cổ tay bé xíu chưa đeo nổi vòng.
Buổi chiều, vợ anh nắm tay anh, mắt long lanh, nói rằng nhìn anh bế con mà chị nhớ hôm cưới, cái hôm anh say quá đứng hát cả bài dài trước họ nhà gái.
Thành mỉm cười, định nói tiếp, rồi khựng lại. Anh không nhớ. Không nhớ bài hát. Không nhớ chiếc áo vest anh mặc. Không nhớ mặt vợ dưới lớp voan, không nhớ trời hôm ấy nắng hay mưa. Có một khoảng trắng tinh trong đầu anh, đúng hình dạng của một ngày, sạch sẽ như mặt đê sau khi sương tan.
Anh lục điện thoại, mở album ảnh cưới. Anh thấy chính mình cười trong ảnh, thấy vợ, thấy họ hàng. Anh nhìn chúng như nhìn ảnh cưới của một người hàng xóm.
Mỗi năm một lần nghe kể lại ngày cưới
Thành không bao giờ kể với vợ. Nhưng chị dần nhận ra, theo cách những người vợ vẫn nhận ra mọi điều. Chị không hỏi. Chị chỉ bắt đầu một thói quen: mỗi năm, đúng ngày cưới, chị pha ấm trà, ngồi kể cho anh nghe lại từ đầu, chi tiết tới từng món cỗ.
Anh ngồi nghe, như nghe một câu chuyện hay lần đầu tiên. Có năm anh cười tới chảy nước mắt ở đoạn mình say hát. Có năm anh lặng đi ở đoạn bố vợ dặn dò. Chị kể năm nào cũng thêm một chút, bớt một chút, và anh tin hết.
Con gái họ lớn lên, đeo chiếc vòng bạc chạm hoa sen. Mấy bà cụ trong làng cầm cổ tay con bé lên ngắm, ai cũng xuýt xoa rằng kiểu vòng này xưa lắm rồi, từ thời các cụ, giờ không ai đánh nữa.
Chỉ có một bà, rất già, ngồi lâu nhất. Bà xoay chiếc vòng trong ngón tay, nhìn Thành bằng đôi mắt đục mờ, rồi nói nhỏ như nói với chính mình: lại có người đi chợ sương à. Rồi bà buông tay con bé ra, không nói thêm gì nữa.
Câu hỏi thường gặp
Truyền thuyết chợ ma ở làng quê Việt Nam kể gì?
Nhiều vùng quê có lời kể về những phiên chợ họp lúc nửa đêm hay tinh mơ ở bãi đất vắng, người mua về nhà mới thấy tiền nhận lại là giấy vàng mã hay lá cây. Các câu chuyện này thường mang lời răn đừng tham lam hay đi đêm một mình.
Vì sao trong sương mù âm thanh nghe lạ hơn bình thường?
Sương thường hình thành khi không khí sát mặt đất lạnh và lặng gió, điều kiện khiến âm thanh có thể truyền xa hơn và vọng lại theo kiểu khó đoán. Tầm nhìn lại bị che, nên ta nghe thấy tiếng người mà không biết từ đâu.
Trí nhớ về một ngày quan trọng có thể bị phai mất không?
Có. Trí nhớ không phải bản ghi cố định, mỗi lần nhớ lại ta dựng lại nó và có thể thêm bớt chi tiết. Căng thẳng, mệt mỏi, một số bệnh lý hay chấn thương cũng làm ký ức mờ đi. Nếu quên nhiều bất thường thì nên đi khám.
Tục tặng vòng bạc cho trẻ nhỏ có ý nghĩa gì?
Ở nhiều vùng, ông bà thường tặng cháu chiếc vòng bạc nhỏ dịp đầy tháng hay thôi nôi như một lời chúc bình an. Ngày nay nhiều gia đình vẫn giữ tục này như một món quà kỷ niệm, chú ý chọn vòng nhẵn, vừa tay để không cấn da bé.
Vì sao truyện ma hay để nhân vật trả giá bằng thứ không phải tiền?
Vì cái giá ấy khiến người nghe chạnh lòng hơn: tiền mất thì kiếm lại được, còn một ký ức, một giọng nói hay một năm tuổi trẻ thì không. Đó là cách truyện ma nói về những thứ ta tưởng rẻ cho tới khi mất.
