Ông cụ chơi cờ tướng ở ghế đá ký túc xá có hai đặc điểm: đánh rất dở, và chưa bao giờ chịu thua.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu mình viết cho vui, sân ký túc xá, gốc bàng và ông cụ trong truyện đều không có thật. Bạn nào biết đánh cờ tướng sẽ cười nhiều hơn, bạn nào không biết thì cứ hình dung một ông già rất cay cú nhé.
Lời thách đấu dưới gốc bàng
Sân ký túc xá nam có một cây bàng già, dưới gốc là chiếc ghế đá mặt đã mòn nhẵn. Tối nào cũng vậy, khoảng chín giờ, lúc tụi sinh viên đi ăn khuya về, dưới gốc bàng đã có một ông cụ ngồi sẵn: áo may ô trắng, quần đùi kẻ, tay cầm quạt nan phe phẩy, trước mặt là bàn cờ tướng gỗ bày sẵn quân.
Ông gọi giật bất kỳ ai đi ngang: này cháu, làm một ván không. Giọng sang sảng, đầy thách thức. Ai từ chối ông cũng hừ một tiếng, bảo sinh viên bây giờ chỉ biết bấm điện thoại, chẳng ai biết chơi trò của người lớn.
Hưng, sinh viên năm hai, đánh cờ tướng khá từ hồi cấp hai, ngồi xuống thử. Mười lăm nước sau, ông cụ mất xe. Hai mươi nước, mất cả hai pháo. Ông cụ nheo mắt nhìn bàn cờ, rồi nói như đinh đóng cột: nước vừa rồi ông đi nhầm, cho ông đi lại.
Hưng cho đi lại. Ông lại mất xe, theo đúng một kiểu khác. Ông lại đòi đi lại. Ván cờ ấy kéo dài tới mười một giờ đêm mà không kết thúc, vì cứ sắp bị chiếu bí là ông cụ lại phát hiện ra nước trước đó mình đi nhầm.
Ông cụ không ai biết là ai
Hôm sau Hưng kể với cả phòng. Mấy đứa không tin, rủ nhau xuống xem. Đúng chín giờ, ông cụ ngồi đó, quạt phe phẩy. Lần lượt từng đứa vào đánh, đứa nào cũng thắng thế, và ván nào cũng không kết thúc được vì ông đòi đi lại.
Có đứa hỏi ông nhà ở đâu. Ông chỉ tay mơ hồ về phía dãy nhà cuối sân, bảo ông ở đây lâu lắm rồi, còn lâu hơn cả bố mẹ chúng mày. Có đứa định chụp ảnh ván cờ đăng lên mạng, ông gạt phắt đi, bảo đánh cờ thì đánh, chụp chiếc gì.
Rồi một tối, Hưng để ý thấy một điều. Đèn đường chiếu thẳng xuống ghế đá, bóng của Hưng, bóng bàn cờ, bóng cây bàng đổ rõ trên mặt đất. Riêng chỗ ông cụ ngồi, không có bóng.
Hưng cúi xuống nhặt một quân tốt rơi, nhân tiện liếc lại cho chắc. Không có bóng thật. Khi cậu ngẩng lên, ông cụ đang nhìn cậu, mắt nheo nheo, rồi nói: đến lượt cháu, nhìn gì mà nhìn.
Ông quản lý ký túc xá ngày xưa
Tụi sinh viên hỏi bác bảo vệ. Bác nghe tả áo may ô, quạt nan, bàn cờ gỗ thì bật cười, rồi lại im. Bác kể đó chắc là ông Hoà, quản lý ký túc xá từ ngày trường mới có dãy nhà này. Ông nghiêm với sinh viên lắm, nhưng tối nào cũng ngồi gốc bàng đánh cờ với tụi nó.
Ông mê cờ tướng nhất đời, mà đánh dở nhất đời. Ba mươi năm làm quản lý, đánh với không biết bao nhiêu lứa sinh viên, ông chưa thắng ván nào. Sinh viên ngày ấy cũng chẳng ai chịu nhường, vì ông nghiêm, hay bắt lỗi về muộn, tụi nó thắng ông để trả thù. Ông thua thì cay, mai lại ra ngồi.
Ông mất đã lâu, lúc tuổi đã cao. Bàn cờ gỗ của ông người nhà mang về quê. Bác bảo vệ bảo, có lẽ ông vẫn chưa đánh được ván nào cho đã.
Tối ấy, phòng của Hưng họp. Không ai còn sợ nữa. Chỉ có một câu hỏi duy nhất được đặt ra, nghiêm túc như một bài toán: làm sao để ông thắng một ván.
Kế hoạch thua có tổ chức
Nghe thì dễ, mà hoá ra khó vô cùng. Ông cụ đánh dở tới mức muốn thua ông cũng phải tính toán. Ông không bao giờ nhìn thấy nước ăn quân, kể cả khi con xe của đối thủ đứng sờ sờ trước mũi pháo của ông.
Tụi sinh viên lập cả một nhóm chat tên là kế hoạch thua. Hưng, người đánh giỏi nhất, vẽ sẵn những thế cờ trong đó quân mình tự đi vào chỗ chết một cách tự nhiên nhất có thể. Mấy đứa khác tập đánh hỏng cho thật giống, không lộ liễu. Có đứa còn tập cả biểu cảm tiếc rẻ, vỗ đùi kêu thôi chết rồi.
Đêm đầu tiên thực hiện, Hưng đưa con xe vào ngay trước họng pháo của ông. Ông cụ không ăn. Ông đi một nước tốt chẳng liên quan. Hưng đưa con mã vào chỗ chết. Ông cũng không ăn. Cả bọn đứng xung quanh phải nhịn cười tới đỏ mặt. Ván ấy, mặc dù cố hết sức, Hưng vẫn lỡ chiếu bí ông, và ông lại đòi đi lại.
Đêm thứ hai, thứ ba, thứ tư, vẫn thế. Có đêm cả bọn phải đứng sau lưng ông, ho hắng, khều khều tay áo nhau, chỉ trỏ ra hiệu nước ăn quân. Ông cụ quay lại quát: đánh cờ không được nói leo.
Chiếu tướng, và một tiếng cười to
Đêm thứ chín, cả dãy nhà xuống xem, đứng thành vòng tròn quanh ghế đá. Hưng gần như bày sẵn đường cho ông, mở toang cung tướng của mình, rút hết sĩ tượng ra ngoài. Ông cụ nhìn bàn cờ rất lâu. Rồi ông nhấc con xe lên, đặt xuống, giọng run run: chiếu tướng.
Hưng giả vờ tìm đường chạy, không có đường nào. Cậu ngửa tay, nói to: cháu thua rồi ông ơi. Cả vòng người vỗ tay rầm rộ. Ông cụ ngả người ra sau, cười một tràng to tới mức mấy phòng trên tầng ba bật đèn, rồi đập quạt nan xuống đùi: thấy chưa, ông bảo rồi mà.
Cười xong, ông nhìn Hưng một lúc, ánh mắt bỗng hiền hẳn. Ông nói khẽ: đánh cờ ba mươi năm, ông biết chứ. Nhưng cảm ơn cả bọn. Thắng một lần cho biết, thế là đủ rồi.
Ông đứng dậy, đi về phía dãy nhà cuối sân, khuất sau bóng bàng. Từ đó không ai thấy ông ngồi ghế đá nữa. Chỉ có bàn cờ gỗ ông để lại trên ghế, quân bày ngay ngắn. Tụi sinh viên giữ nó, tối nào cũng đánh vài ván dưới gốc bàng. Ai thắng cũng được, nhưng theo luật mới của dãy nhà, người thua bao giờ cũng được quyền đòi đi lại một nước.
Câu hỏi thường gặp
Cờ tướng có những quân nào và thắng thua ra sao?
Mỗi bên có tướng, sĩ, tượng, xe, pháo, mã và tốt, đi theo luật riêng trên bàn cờ chín cột mười hàng có sông ở giữa. Người chơi thắng khi chiếu bí, tức là tướng đối phương bị chiếu mà không còn nước nào để thoát.
Vì sao người lớn tuổi hay thích chơi cờ?
Cờ là trò chơi cần suy tính, giúp đầu óc làm việc đều đặn, lại là dịp để gặp gỡ, trò chuyện. Ở nhiều khu phố Việt Nam, góc đánh cờ dưới gốc cây là nơi tụ họp quen thuộc của các cụ.
Cố tình nhường người khác thắng có nên không?
Tuỳ hoàn cảnh. Với người cần được khích lệ, một lần nhường có thể là món quà, nhưng nhường mãi thì người kia mất cơ hội tiến bộ. Nhiều người thích đối thủ nghiêm túc hơn là được nhường.
Vì sao truyện ma hay có chi tiết hồn ma không có bóng?
Trong nhiều truyện dân gian, cái bóng gắn với thân xác người sống, nên không có bóng là dấu hiệu nhận biết một thứ không thuộc về thế giới này. Đó là chi tiết nhỏ mà rợn, dễ đưa vào truyện.
Đòi đi lại khi đánh cờ có hợp luật không?
Theo luật thi đấu, quân đã đặt xuống là không được đi lại. Trong những ván cờ vui ngoài gốc cây, người chơi thường dễ dãi hơn, và chuyện xin đi lại trở thành nét duyên quen thuộc.
