Ông cụ lạ trên sân thượng ký túc xá chỉ tay vào một khoảng trời đen kịt, bảo cả câu lạc bộ thiên văn rằng ba đêm nữa, ở đó sẽ có một vị khách có đuôi.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu mình viết, câu lạc bộ, ký túc xá và ông cụ trong truyện đều không có thật, ngôi sao chổi trong truyện cũng là sao chổi tưởng tượng. Nếu bạn đang nghe ở chỗ nhìn thấy trời, thử ngẩng lên một chút nhé.
Câu lạc bộ trên sân thượng
Câu lạc bộ thiên văn của trường có chín thành viên, một chiếc kính thiên văn cũ mua lại, và một nơi duy nhất đủ tối để ngắm sao: sân thượng dãy ký túc xá số năm, giữa mấy bồn nước inox và những sợi dây phơi quần áo. Chủ nhiệm là Thu, sinh viên năm ba ngành vật lý, người thuộc vị trí các chòm sao hơn thuộc lịch học.
Tối thứ bảy nào họ cũng lên đó, trải chiếu, pha trà, chỉnh kính. Trời thành phố nhiều ánh đèn, may lắm thấy được vài chục ngôi sao sáng, nhưng với họ thế là đủ. Họ ghi chép vào một cuốn sổ, vẽ vị trí sao Mộc, các mặt trăng nhỏ xíu của nó, những đêm có mưa sao băng.
Tối hôm ấy trời trong hiếm thấy, sau một trận mưa lớn. Sao Hôm treo sáng rực phía tây. Thu đang giảng cho mấy em năm nhất rằng sao Hôm và sao Mai thật ra cùng là sao Kim, chỉ khác là nhìn thấy lúc chiều hay lúc sáng.
Một giọng già, ấm, vang lên từ phía bồn nước: đúng rồi, ngày trước các cụ không biết, cứ tưởng là hai ông sao khác nhau.
Người đàn ông mặc áo gió cũ
Đó là một ông cụ chừng bảy mươi, gầy, mặc chiếc áo gió màu ghi đã bạc, đeo cặp kính gọng đen dày. Không ai thấy ông lên từ lúc nào. Cửa sân thượng chỉ có một, mà mấy đứa ngồi chắn ngay đó.
Ông không giới thiệu mình là ai, cũng không ai kịp hỏi, vì ông cuốn họ ngay vào câu chuyện. Ông chỉ cho họ cách tìm sao Bắc Đẩu chỉ bằng bàn tay, cách ước lượng góc trên bầu trời bằng nắm đấm. Ông kể ngày xưa câu lạc bộ thiên văn của trường không có kính mua sẵn, phải tự mài thấu kính từ đáy chai, tự gò ống từ tôn.
Thu nghe say mê. Ông cụ nói chậm, mỗi câu như đã nói nhiều lần cho nhiều thế hệ. Ông biết cả những chuyện nhỏ của câu lạc bộ mà chỉ thành viên mới biết, như việc hay để trà trong cái phích nhựa đỏ.
Gần mười một giờ, ông chỉ tay về phía đông bắc, vào một khoảng trời đen thẫm giữa hai chòm sao, nói: ba đêm nữa, chỗ này sẽ có một vị khách có đuôi. Ông ấy đi một vòng lâu lắm mới về. Hồi ông còn trẻ, ông ngắm ông ấy ngay trên sân thượng này.
Khoảng trời trống trơn
Cả nhóm nhìn theo tay ông. Chỉ có bóng tối. Thu chỉnh kính về hướng ấy, thấy vài ngôi sao mờ, không có gì đặc biệt. Cô quay lại định hỏi ông cụ biết tin ấy ở đâu.
Chỗ ông cụ đứng chỉ còn chiếc phích nhựa đỏ, bên cạnh là một chén trà đã rót đầy, còn bốc khói. Cửa sân thượng vẫn đóng. Mấy đứa ngồi ở đó thề là không ai đi qua. Gió thổi những chiếc áo phơi bay phần phật.
Đêm ấy không ai ngủ được. Mấy đứa năm nhất bàn tán chuyện ma. Thu thì lên mạng tra tin thiên văn quốc tế, tìm xem có sao chổi nào được dự báo. Không có tin nào nhắc tới khoảng trời ấy.
Cô ghi vào sổ của câu lạc bộ: ông cụ lạ, áo gió ghi, dự đoán sao chổi ở hướng đông bắc sau ba đêm. Cô ghi cả tọa độ ước lượng bằng nắm đấm, đúng như ông vừa dạy.
Đêm thứ ba
Hai ngày sau, các diễn đàn thiên văn nghiệp dư bắt đầu xôn xao. Một nhà thiên văn nghiệp dư ở nước ngoài báo cáo một vệt mờ mới, sau được xác nhận là một sao chổi chu kỳ dài đang quay lại gần mặt trời, sáng lên nhanh hơn dự kiến. Vị trí của nó, Thu so lại, nằm đúng khoảng trời mà ông cụ đã chỉ.
Đêm thứ ba, cả câu lạc bộ kéo lên sân thượng, thêm mấy chục sinh viên tò mò. Gần mười một giờ, qua kính thiên văn, một chấm sáng mờ hiện ra, kèm theo một vệt mảnh như sợi tóc bạc kéo dài về một phía. Ai được nhìn qua kính cũng lặng đi.
Thu đứng ở chỗ bồn nước, nơi ông cụ đứng hôm trước. Cô không thấy ai. Nhưng cô nghe, rất rõ, một tiếng cười khẽ đầy thoả mãn, kiểu tiếng cười của người chờ một cuộc hẹn lâu lắm rồi.
Rồi có người hỏi chiếc phích nhựa đỏ của ai mà để đây, trà còn nóng. Câu lạc bộ không mang phích tối hôm ấy.
Cuốn sổ quan sát đầu tiên
Tuần sau, Thu lục tủ đồ cũ của câu lạc bộ ở phòng đoàn trường. Dưới đáy tủ có một cuốn sổ bìa cứng, giấy ố vàng, ghi chép bằng mực xanh từ những ngày câu lạc bộ mới thành lập. Trang đầu là ảnh đen trắng chín chàng trai cô gái đứng bên một chiếc kính tự chế. Người đứng giữa đeo cặp kính gọng đen dày.
Thu lật tới một trang ở giữa. Có một bức vẽ chì một ngôi sao chổi mờ, đuôi mảnh, vị trí ghi bằng nắm đấm, ngay hướng đông bắc. Bên dưới, cùng nét chữ ấy: hẹn gặp lại khi ông ấy quay về. Lúc đó mình sẽ già lắm rồi.
Cô thầy cố vấn của câu lạc bộ xem ảnh, nhận ra người đeo kính là thầy giáo vật lý đã nghỉ hưu từ lâu, người sáng lập câu lạc bộ, mất mấy năm trước. Thầy hay nói với học trò rằng thầy chỉ còn một ước muốn: được nhìn lại ngôi sao chổi năm mình hai mươi tuổi.
Thu lật sang trang trắng cuối cùng của cuốn sổ cũ, định dán tấm ảnh sao chổi câu lạc bộ vừa chụp. Trang giấy không trắng. Có một dòng mực xanh, mới như vừa viết đêm qua: đã thấy lại rồi. Cảm ơn các cháu đã trông trời giúp ông.
Câu hỏi thường gặp
Sao chổi là gì và vì sao có đuôi?
Sao chổi là những khối băng lẫn bụi đá quay quanh mặt trời. Khi tới gần mặt trời, băng bốc hơi, cuốn theo bụi và khí, bị gió mặt trời đẩy ra thành cái đuôi luôn hướng ra xa mặt trời.
Sao Hôm và sao Mai có phải là một không?
Đúng vậy, cả hai đều là sao Kim. Vì sao Kim ở gần mặt trời hơn Trái Đất, ta chỉ thấy nó sau hoàng hôn ở phía tây hoặc trước bình minh ở phía đông, nên người xưa tưởng là hai ngôi sao khác nhau.
Ngắm sao ở thành phố nhiều ánh đèn có được không?
Vẫn được, dù chỉ thấy những sao sáng, các hành tinh và mặt trăng. Lên chỗ cao, tránh đèn chiếu trực tiếp và để mắt quen bóng tối chừng hai mươi phút sẽ thấy được nhiều hơn.
Vì sao có những sao chổi rất lâu mới quay lại?
Quỹ đạo của chúng là những hình elip rất dài, có khi kéo ra tận rìa hệ mặt trời. Những sao chổi chu kỳ dài có thể mất hàng chục, hàng trăm năm hay lâu hơn nữa mới trở lại gần mặt trời một lần.
Ước lượng góc trên bầu trời bằng bàn tay như thế nào?
Duỗi thẳng tay, một nắm đấm che chừng mười độ trên bầu trời, một ngón tay út chừng một độ. Cách này không chính xác tuyệt đối nhưng đủ để người mới chỉ cho nhau vị trí các ngôi sao.
