Cụ ông tám mươi tuổi chìa ngực áo ra, xin một bông hồng đỏ, rồi nói rất bình thản rằng mẹ cụ đang đứng ngay sau lưng, chờ xem con mình cài hoa.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, kể qua những trang nhật ký của một nhà sư trẻ ở một ngôi chùa nhỏ ven đô. Ngôi chùa và những người trong truyện đều do mình đặt ra, và mình kể với lòng kính trọng ngày lễ Vu Lan.
Ngày mười ba tháng bảy
Chùa đang chuẩn bị lễ Vu Lan. Sư phụ giao mình lo phần cài hoa hồng. Năm nay chùa đặt ba giỏ hồng đỏ và một giỏ hồng trắng, cắm trong những xô nước để dưới hiên. Mùi hoa lẫn mùi hương trầm, thơm cả sân.
Mình đã làm việc này ba năm. Người còn mẹ cài hoa đỏ, người mất mẹ cài hoa trắng. Mình luôn hỏi khẽ trước khi cài, vì có những người vừa mất mẹ, câu hỏi chạm vào chỗ đau.
Có một điều mình chưa ghi bao giờ. Mình vào chùa năm tám tuổi, mẹ mất trước đó một năm. Năm nào mình cũng tự cài cho mình một bông trắng. Ba năm nay, cài cho người khác xong, mình mới cài cho mình, lúc sân đã vắng.
Tối nay mình ngồi tỉa gai hồng tới khuya. Gai đâm vào tay mấy lần. Sư phụ đi ngang, bảo cẩn thận, hoa đẹp nhất là hoa có gai.
Đêm rằm, người xin hoa đỏ
Lễ đông hơn mọi năm. Sân chùa chật người, nến thắp thành những hàng dài. Mình đứng cạnh giỏ hoa, cài cho từng người. Có bà mẹ trẻ bế con xin hai bông đỏ, có anh thanh niên mắt đỏ hoe xin bông trắng, giọng run.
Gần cuối hàng là một cụ ông gầy, lưng hơi còng, áo sơ mi trắng cài kín cổ, tay chống gậy trúc. Mình đoán cụ ngoài tám mươi. Theo thói quen, mình cầm bông trắng lên. Cụ lắc đầu, cười, chìa ngực áo ra, xin bông đỏ.
Mình hỏi khẽ, thưa cụ, mẹ cụ còn khoẻ ạ. Cụ bảo mẹ cụ mất từ năm cụ mười hai tuổi. Mình lúng túng. Cụ đặt tay lên tay mình, nói rất bình thản rằng mẹ cụ đang đứng ngay sau lưng đây, năm nay bà về, nên cụ xin hoa đỏ.
Mình nhìn qua vai cụ. Sau lưng cụ là hàng người đang đứng chờ, nến lung linh, khói hương mờ mờ. Không có ai đứng sát sau cụ. Nhưng chỗ ấy, giữa hai người phía sau, có một khoảng trống nhỏ, như người ta vô thức chừa ra cho ai đó.
Lời hứa năm tám mươi
Mình cài bông đỏ cho cụ. Tay mình hơi run. Cụ cảm ơn, rồi kể, giọng như kể chuyện vui. Hồi cụ mười hai tuổi, mẹ ốm nặng, biết mình không qua được. Bà dặn cụ sống cho tử tế, sống thật lâu, tới năm tám mươi bà sẽ về đi lễ Vu Lan cùng con.
Cụ bảo cụ tưởng là lời mẹ nói để dỗ con. Năm nay cụ tròn tám mươi. Sáng nay, lúc cụ ngồi uống trà, cụ ngửi thấy mùi dầu dừa, mùi tóc mẹ cụ ngày xưa. Cả buổi chiều, cụ thấy bên cạnh mình như có ai đi cùng.
Cụ không cần mình tin. Cụ chỉ cần một bông hồng đỏ. Nói xong, cụ cúi đầu chào, chống gậy đi về phía chánh điện. Mình nhìn theo. Khoảng trống sau lưng cụ đi theo cụ, người ta cứ tự động dạt ra.
Mình cài hoa tiếp cho tới khi hết hàng người, rồi như mọi năm, mình cầm một bông trắng lên định cài cho mình. Không hiểu sao, mình đặt nó lại vào giỏ. Mình ngồi bệt xuống bậc hiên, nhìn nến cháy, rất lâu.
Sáng mười sáu
Sáng nay mình ra quét cổng chùa từ sớm. Trên bậc đá trước cổng có hai bông hồng đỏ, cuống buộc chung bằng một sợi chỉ đỏ, đặt ngay ngắn. Hoa còn đọng sương, tươi như vừa cắt.
Hai bông không phải hoa của chùa. Hoa chùa đặt là loại hồng nhung lớn. Hai bông này nhỏ hơn, cánh mỏng, màu đỏ tươi, hương rất nồng, loại hồng ta ngày xưa người ta trồng trước hiên nhà mà giờ ít gặp.
Mình mang vào cho sư phụ xem. Sư phụ nhìn lâu, rồi bảo cắm vào bình trên bàn thờ Phật, đừng hỏi của ai. Mình làm theo.
Trưa, cụ ông hôm qua quay lại chùa. Cụ đứng trước bình hoa, mắt rưng rưng, bảo đó là giống hồng mẹ cụ trồng ở hiên nhà khi cụ còn bé. Cụ bảo bà trả lễ đấy, bà xưa nay chưa bao giờ nhận gì của ai mà không trả.
Một bông cho mình
Chiều nay, dọn bàn thờ, mình thấy trong bình chỉ còn một bông hồng đỏ. Bông kia không rơi, không héo, không ai lấy. Nó chỉ không còn ở đó.
Tối, về phòng, mình mở tủ lấy áo. Trên vạt áo nâu gấp sẵn có một bông hồng đỏ cánh mỏng, đặt ngay chỗ ngực trái, chỗ người ta vẫn cài hoa. Mùi hương nồng lan khắp căn phòng nhỏ.
Mình đứng lặng rất lâu. Hai mươi năm nay mình chỉ cài hoa trắng. Mình không nhớ rõ mặt mẹ. Mình chỉ nhớ mẹ hát ru bằng một giọng khàn khàn, và nhớ ngoài hiên nhà có mấy gốc hồng ta.
Mình không biết bông hoa này ai đặt. Mình chỉ biết năm sau, đêm Vu Lan, cài hoa cho mọi người xong, mình sẽ cầm một bông đỏ. Ghi đến đây, ngoài sân chùa có gió, mùi hồng ta vẫn chưa tan.
Câu hỏi thường gặp
Lễ Vu Lan có nguồn gốc từ đâu?
Lễ Vu Lan bắt nguồn từ kinh Vu Lan Bồn của Phật giáo, kể chuyện tôn giả Mục Kiền Liên nhờ sức chú nguyện của chư tăng mà cứu được mẹ khỏi cảnh khổ. Lễ được tổ chức vào rằm tháng bảy âm lịch, là dịp báo hiếu cha mẹ, ông bà và tưởng nhớ người đã khuất.
Nghi thức bông hồng cài áo có ý nghĩa gì?
Trong mùa Vu Lan, người còn mẹ cài bông hồng đỏ để nhắc mình biết quý người mẹ đang còn, người đã mất mẹ cài bông hồng trắng để tưởng nhớ. Nghi thức này phổ biến ở Việt Nam từ bài văn Bông hồng cài áo của thiền sư Nhất Hạnh viết đầu những năm sáu mươi.
Lễ Vu Lan và cúng cô hồn khác nhau thế nào?
Cả hai cùng rơi vào rằm tháng bảy nhưng ý nghĩa khác nhau. Vu Lan là lễ báo hiếu cha mẹ, thường làm ở chùa và trong nhà. Cúng cô hồn là tục dân gian bố thí cho các vong linh không nơi nương tựa, thường cúng ngoài sân hay trước cửa.
Vì sao người già hay cảm thấy người thân đã khuất ở bên cạnh?
Cảm giác có người thân đã mất hiện diện bên cạnh khá phổ biến ở những người đang nhớ thương, nhất là người lớn tuổi. Đó thường là cách trí nhớ và tình cảm tự an ủi, không phải dấu hiệu bệnh nếu không kèm những rối loạn khác. Nếu cảm giác ấy làm người ta hoảng sợ hay mất ngủ kéo dài thì nên gặp bác sĩ.
Vì sao hoa hồng để ngoài trời qua đêm vẫn tươi?
Ban đêm nhiệt độ thấp và độ ẩm cao, hoa mất nước chậm hơn ban ngày, sương đọng trên cánh cũng giữ ẩm. Hoa hồng ta cánh mỏng nhưng hương đậm, buổi sớm khi không khí mát hương càng dễ ngửi thấy.
