Nước lũ đã lên tới mái, cả làng ngồi trên nóc nhà trong đêm tối, và rồi người ta thấy một ngọn đèn bão trôi tới, chậm rãi, từ phía bến đò cũ.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu do mình viết, ngôi làng và mọi người trong truyện đều không có thật. Truyện có mưa, có nước lũ, nhưng không có ai bị bỏ lại, mình hứa với bạn như thế.
Đêm nước lên nhanh
Trận lũ năm ấy đến nhanh hơn mọi năm. Mưa liền ba ngày ba đêm, nước sông dâng lên, tràn qua đê, chảy vào làng lúc chập tối. Đến nửa đêm, nước đã ngập tới mái những ngôi nhà thấp.
Nhà chị Vân ở cuối làng, sát bờ sông. Chị cùng chồng và mẹ chồng leo lên mái ngói, mang theo được một túi gạo nếp, mấy chai nước và chiếc đèn pin sắp hết pin. Gió thổi lạnh buốt. Mưa vẫn rơi, đều đều, không ngớt.
Khắp làng, những mái nhà thành những hòn đảo nhỏ trong biển nước đen. Thỉnh thoảng có tiếng gọi nhau qua màn mưa, tiếng chó sủa, tiếng trẻ con khóc. Điện mất từ chiều, điện thoại không còn sóng.
Ca nô cứu hộ của xã chưa vào được vì dòng chảy quá xiết ở cửa làng. Mọi người chỉ biết ngồi chờ trời sáng.
Ngọn đèn từ phía bến đò cũ
Khoảng hai giờ sáng, mẹ chồng chị Vân, bà cụ Lài đã ngoài tám mươi, bỗng chỉ tay về phía bến đò cũ. Bà nói run run: thuyền ông Thịnh kìa.
Chị Vân nhìn theo. Giữa màn mưa, có một ngọn đèn bão vàng ấm, đung đưa, đang trôi về phía làng. Dần dần chị thấy một chiếc thuyền gỗ nhỏ, mũi cong, đèn treo trên một cây sào cắm ở mũi thuyền. Thuyền đi ngược dòng nước, chậm rãi, đều đặn, như có người chèo.
Nhưng trên thuyền không có ai. Mái chèo đặt ở mạn thuyền, tự khua nhẹ xuống nước, từng nhịp, từng nhịp. Không có tiếng máy. Chỉ có tiếng mái chèo khua nước, nghe trong đêm lũ như tiếng thở của ai đó.
Thuyền ghé vào mái nhà đầu làng. Đèn bão hắt ánh vàng lên mặt những người ngồi trên mái. Rồi thuyền rời đi, ghé sang mái nhà kế tiếp, cứ thế, không bỏ sót nhà nào.
Những gì thuyền để lại
Khi thuyền ghé vào mái nhà chị Vân, chị thấy trong khoang thuyền xếp ngay ngắn những chai nước sạch và những gói bánh chưng nhỏ bọc lá dong, buộc lạt tre. Chiếc thuyền nghiêng nhẹ, như mời.
Chị Vân run run đưa tay lấy hai chai nước, ba chiếc bánh. Bánh còn ấm. Nước mát lạnh. Chồng chị định với lấy mái chèo xem có ai nấp dưới khoang, nhưng bà cụ Lài nắm tay anh lại, lắc đầu.
Bà cụ chắp tay vái chiếc thuyền ba vái, nói khẽ: con cảm ơn ông. Chiếc thuyền khẽ chòng chành như gật đầu, rồi rời đi, ngọn đèn bão vàng lại đung đưa về phía mái nhà kế tiếp.
Cả đêm, chị Vân nhìn ngọn đèn đi khắp làng. Nó ghé từng mái nhà, kể cả những mái nhà xa nhất ở xóm trong, nơi có mấy ông bà già sống một mình. Gần sáng, đèn trôi về phía bến đò cũ, nhỏ dần, rồi tắt.
Chuyện ông lái đò ngày xưa
Sáng hôm sau mưa tạnh. Ca nô cứu hộ vào được làng, đưa mọi người lên chỗ cao. Ai cũng kể cùng một chuyện về chiếc thuyền đèn bão. Có nhà nhận nước, có nhà nhận bánh, có nhà nhận cả áo mưa và chăn.
Bà cụ Lài kể lại chuyện ông Thịnh. Ngày bà còn con gái, làng chưa có cầu, muốn sang sông phải đi đò ông Thịnh. Ông chèo đò cả đời, không lấy tiền của người nghèo, người ốm. Năm lũ lớn ngày xưa, ông chèo thuyền cả đêm đi khắp làng chở người lên đê, chuyến nào cũng đầy.
Sau trận lũ ấy, ông Thịnh già yếu dần rồi mất. Chiếc thuyền của ông được con cháu kéo lên bờ, để trong miếu nhỏ cạnh bến đò. Mái chèo khắc tên ông, treo trên vách miếu.
Khi nước rút, chị Vân cùng mấy người trong làng ra miếu. Chiếc thuyền vẫn nằm đó, khô ráo. Nhưng mái chèo treo trên vách thì ướt sũng, chỗ tay cầm còn vương mấy cọng lục bình, và cái tên khắc trên đó đã được ai lau sạch, sáng lên như mới.
Ngọn đèn bão trong miếu
Người làng góp tiền tu sửa lại ngôi miếu nhỏ. Họ treo một chiếc đèn bão mới cạnh chiếc thuyền cũ, mỗi tối có người thắp. Không ai bàn ra bàn vào. Ai cũng chỉ nói một câu: ông Thịnh vẫn lo cho làng.
Mấy năm sau, làng có đê mới, có cầu bê tông, có nhà tầng. Lũ vẫn về, nhưng không ai phải ngồi trên mái cả đêm nữa. Chiếc thuyền trong miếu vẫn nằm yên.
Bà cụ Lài mất vào một mùa thu. Đêm đưa tang bà, trời mưa nhỏ. Người trong làng kể, gần sáng, họ thấy trên mặt sông trước bến đò cũ có một ngọn đèn bão vàng đung đưa, trôi chậm về phía bên kia sông, như đang chở ai đó sang.
Chị Vân đứng trên bờ nhìn theo. Chị không khóc. Chị chỉ chắp tay, nói khẽ như mẹ chồng mình năm nào: con cảm ơn ông.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao lũ ở các làng ven sông có thể lên rất nhanh?
Khi mưa lớn kéo dài trên diện rộng, nước từ thượng nguồn đổ về cùng lúc, sông không thoát kịp sẽ tràn bờ. Vùng trũng gần sông vì vậy có thể ngập sâu chỉ trong vài giờ.
Đèn bão là loại đèn gì?
Đèn bão là đèn dầu có bóng thuỷ tinh và khung kim loại chắn gió, giữ được lửa khi trời mưa gió. Nó từng rất quen thuộc ở nông thôn và trên thuyền ghe.
Tâm lý con người trong thiên tai thường diễn biến ra sao?
Khi gặp thiên tai, người ta thường lo sợ, mất phương hướng, nhưng cũng có xu hướng gắn kết, chia sẻ với nhau. Những câu chuyện về sự giúp đỡ kỳ diệu thường lan truyền sau thiên tai vì chúng đem lại hy vọng.
Vì sao hình ảnh người lái đò hay xuất hiện trong truyện kể Việt?
Người lái đò từng là nhịp cầu nối giữa hai bờ sông, gắn với đời sống làng quê. Trong văn hoá dân gian, con đò cũng là hình ảnh tượng trưng cho sự đưa tiễn và chuyển giao.
Khi có lũ, người dân được khuyên làm gì để an toàn?
Theo dõi thông tin cảnh báo, chuẩn bị sẵn nước uống, đồ ăn khô, đèn pin, áo phao, và di chuyển lên chỗ cao trước khi nước dâng. Không nên lội qua dòng nước chảy xiết.
