Có một chàng trai trẻ đi đêm gặp ma mà không chạy, còn nói dối rằng mình cũng là ma, rồi trên đường hai bên cõng nhau đi chợ, đến sáng thì chàng bán được con ma lấy tiền.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Tập này vui hơn mọi khi. Mình kể lại truyện Tống Định Bá bán ma, một trong những truyện ma cổ nhất còn lưu lại của Trung Hoa, được chép trong các tập truyện chí quái thời Ngụy Tấn, nổi tiếng nhất là Sưu Thần Ký và Liệt Dị Truyện. Đây là truyện cổ, mình kể lại bằng lời mình.
Gặp ma giữa đường
Ngày xưa ở đất Nam Dương, có một chàng trai trẻ tên là Tống Định Bá. Một đêm chàng đi đường một mình về phía chợ Uyển. Đường vắng, trăng mờ, gió hiu hiu.
Đi được một đoạn, chàng thấy có một bóng người đi phía trước. Chàng hỏi: ai đấy. Bóng ấy đáp, giọng lạnh tanh: ta là ma. Rồi nó hỏi lại: còn ngươi là ai.
Bình thường nghe vậy ai cũng chạy. Nhưng Tống Định Bá nghĩ nhanh. Chạy thì chưa chắc thoát. Chàng bình thản đáp: ta cũng là ma.
Con ma nghe vậy thì vui vẻ hẳn. Nó hỏi chàng định đi đâu. Chàng bảo đi chợ Uyển. Con ma bảo: thế thì đúng đường ta rồi, đi chung cho vui.
Thế là trên con đường đất vắng tanh, một người sống và một con ma sóng bước bên nhau. Gió lùa qua những ruộng lúa hai bên, côn trùng kêu rả rích. Định Bá giữ bước chân thật đều, giọng thật bình thản, dù tim đập như trống trận. Chàng biết chỉ cần lộ ra một chút sợ hãi, con ma sẽ nhận ra ngay chàng là người.
Cõng nhau đi đường
Hai bên đi được một quãng thì con ma nói: đi bộ mệt quá, hay là thay phiên nhau cõng. Tống Định Bá đồng ý ngay.
Con ma cõng chàng trước. Được vài bước, nó nghi ngờ: sao ngươi nặng thế, có phải ma thật không. Định Bá cười xòa: ta là ma mới chết, nên người còn nặng. Con ma gật gù, tin là thật.
Tới lượt Định Bá cõng ma. Con ma nhẹ hều, gần như không có trọng lượng. Cứ thế hai bên đổi lượt mấy lần.
Đi một đoạn, Định Bá giả vờ hỏi: ta mới chết nên chưa biết gì, không rõ ma chúng ta sợ nhất thứ gì. Con ma thật thà đáp: ma chỉ sợ một thứ, là nước bọt của người. Định Bá ghi nhớ trong lòng.
Qua sông
Đi một lúc nữa thì gặp một con sông nhỏ. Định Bá bảo con ma lội qua trước. Con ma đi qua nước, không phát ra một tiếng động nào, như làn khói lướt trên mặt sông.
Tới lượt Định Bá. Chàng lội xuống, nước khua lõm bõm, tiếng vang cả một khúc sông. Con ma lại nghi ngờ: sao ngươi đi qua sông lại có tiếng.
Định Bá đáp ngay: ta mới chết, chưa quen đi qua nước, nên mới vụng về thế. Ngươi đừng chê. Con ma lại tin.
Bạn có thấy không, cả câu chuyện là một trò đối đáp. Lần nào con ma nghi ngờ, Định Bá cũng có câu trả lời nhanh và hợp lý tới mức con ma không thể bắt bẻ.
Con dê ở chợ Uyển
Gần tới chợ Uyển thì trời bắt đầu hửng sáng. Đến lượt Định Bá cõng ma. Chàng bỗng ôm chặt lấy con ma, giữ cứng không buông. Con ma hoảng hốt, kêu ré lên, giãy giụa, đòi xuống.
Định Bá không nghe. Chàng cứ thế cõng nó đi thẳng vào chợ. Tới giữa chợ, chàng đặt nó xuống. Con ma biến thành một con dê. Định Bá sợ nó biến hình chạy mất, bèn nhổ nước bọt lên mình nó, đúng thứ nó vừa nói là sợ nhất.
Con dê đứng yên, không biến hình được nữa. Định Bá dắt dê ra bán, được một nghìn năm trăm đồng tiền. Rồi chàng thong thả đi về.
Người đương thời truyền nhau một câu, đại ý: Định Bá bán ma, được tiền nghìn rưỡi. Câu ấy được ghi lại trong sách cổ, thành một câu nói vui về người gan dạ và nhanh trí.
Con ma đáng thương
Đọc kỹ thì con ma trong truyện này chẳng đáng sợ chút nào. Nó thật thà, dễ tin, còn hào hứng có bạn đồng hành. Người hiểm hơn hóa ra lại là con người.
Đó cũng là lý do truyện được yêu thích suốt gần hai nghìn năm. Nó lật ngược vai trò quen thuộc: không phải ma lừa người, mà người lừa ma. Nó cho người nghe cảm giác hả hê rằng nỗi sợ có thể bị chiến thắng bằng sự bình tĩnh và trí khôn.
Truyện cũng phản ánh tinh thần của văn học chí quái thời ấy: ghi chép những chuyện lạ một cách ngắn gọn, khô khan, mà vẫn có duyên. Không cần miêu tả nhiều, chỉ một chuỗi đối đáp là đủ.
Lần sau nếu bạn đi đường đêm và thấy sợ, thử nhớ tới Tống Định Bá. Có thể không phải để đi bán ma. Chỉ để nhớ rằng giữ được bình tĩnh, nhiều khi đã là thắng một nửa.
Câu hỏi thường gặp
Sưu Thần Ký là sách gì?
Sưu Thần Ký là tập truyện chí quái do Can Bảo đời Đông Tấn biên soạn vào thế kỷ thứ tư, ghi chép chuyện thần tiên, ma quỷ, chuyện lạ. Bản lưu hành ngày nay là bản được người đời sau sưu tập lại, có thể đã khác với bản gốc.
Truyện chí quái là gì?
Chí quái nghĩa là ghi chép chuyện lạ. Đây là thể loại văn xuôi ngắn phát triển mạnh thời Ngụy Tấn Nam Bắc triều ở Trung Hoa, kể về ma quỷ, thần tiên, yêu quái theo lối ghi chép, là tiền thân của truyện truyền kỳ đời Đường và Liêu Trai sau này.
Vì sao trong truyện ma lại sợ nước bọt?
Đây là quan niệm dân gian cổ của người Trung Hoa, coi nước bọt của người sống mang dương khí, có thể khắc chế ma. Trong truyện, chi tiết này tạo cú thắt vui nhộn cho cái kết.
Truyện này có giống truyện nào của Việt Nam không?
Kho truyện cười và truyện dân gian Việt Nam cũng có nhiều truyện người gan dạ, nhanh trí lừa ma quỷ, như những truyện trạng hay truyện về người đi đêm. Motif kẻ yếu dùng trí thắng kẻ mạnh rất phổ biến ở mọi nơi.
Vì sao người ta thấy sợ khi đi đường đêm một mình?
Ban đêm mắt người nhìn kém, khó đoán khoảng cách, tai lại nhạy với tiếng động, nên não dễ diễn giải những thứ mơ hồ thành mối đe dọa. Đó là phản xạ tự vệ có từ thời xa xưa, khi bóng tối thật sự nhiều nguy hiểm.
