Có một hồn ma dưới sông đã chờ suốt nhiều năm cho tới ngày được đầu thai, và khi ngày ấy tới, khi người thế mạng đã rơi xuống nước ngay trước mặt, hồn ma lại đưa tay đẩy người ấy lên bờ.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Tập này mình kể lại truyện Vương Lục Lang trong Liêu Trai Chí Dị của Bồ Tùng Linh. Đây là truyện văn chương cổ, mình kể lại bằng lời mình. Nếu bạn đã nghe tập về ma da của Việt Nam, bạn sẽ thấy truyện này quen mà lạ, vì nó kể về một hồn ma dưới sông tốt bụng tới mức ai nghe cũng thương.
Chén rượu rót xuống sông
Ở một vùng sông nước phía bắc Trung Hoa, có một ông chài họ Hứa. Ông sống bằng nghề đánh cá đêm, tính tình xởi lởi, lại thích uống rượu. Mỗi tối ra bến, trước khi uống, ông bao giờ cũng rót một chén xuống mặt sông, khấn khẽ mời những người đã chết đuối ở khúc sông này cùng uống.
Những đêm khác, người làng chài đánh được ít cá. Nhưng lưới của ông Hứa đêm nào cũng nặng.
Một đêm, ông đang ngồi uống thì có một chàng trai trẻ đi tới, đứng nhìn ông. Ông Hứa mời ngồi, rót rượu. Hai người uống với nhau tới khuya. Chàng trai bảo ông cứ nghỉ, để chàng xuống phía dưới đuổi cá vào lưới cho.
Lát sau chàng quay lại, ông kéo lưới lên, cá đầy ắp. Ông mừng lắm, hỏi tên. Chàng trai nói mình họ Vương, thứ sáu trong nhà, gọi là Lục Lang.
Người bạn đêm
Từ đó, đêm nào ông Hứa ra bến cũng có Lục Lang ngồi cùng. Hai người uống rượu, chuyện trò, rồi Lục Lang xuống nước đuổi cá cho ông. Tình bạn cứ thế lớn dần qua mấy tháng trời.
Một đêm, Lục Lang buồn bã nói thật: ta không phải người. Ta là hồn ma ở khúc sông này. Ngày trước ta say rượu, trượt chân rơi xuống nước mà chết. Mấy năm nay ta ở dưới sông, cá ông đánh được nhiều hơn người khác là vì ta đuổi cá vào lưới, để trả ơn những chén rượu ông rót xuống.
Ông Hứa nghe xong thì sợ, nhưng rồi nghĩ lại: người bạn này đã tốt với mình như vậy, có gì phải sợ. Ông vẫn rót rượu mời như cũ.
Lục Lang nói tiếp: ngày mai là ngày ta mãn hạn. Theo luật cõi âm, sẽ có một người khác rơi xuống sông thế chỗ ta, và ta được đi đầu thai. Đêm nay là đêm cuối ta uống cùng ông.
Người mẹ bế con
Ông Hứa vừa mừng cho bạn vừa buồn vì sắp xa nhau. Hôm sau, ông ra bến sớm, ngồi chờ xem người thế mạng là ai.
Giữa trưa, một người đàn bà bế đứa con nhỏ đi qua bờ sông, trượt chân ngã xuống nước. Đứa bé tuột khỏi tay mẹ, văng lên bờ, khóc thét. Người mẹ chìm xuống, rồi nổi lên, rồi chìm xuống.
Ông Hứa đứng chết lặng, không biết nên làm gì. Thì bỗng người đàn bà như được ai đó nâng lên, đẩy dạt vào bờ. Bà bò lên, ôm lấy đứa con, rồi đi mất.
Ông Hứa hiểu ngay. Đêm ấy ông ra bến, thấy Lục Lang vẫn ngồi đó. Lục Lang cười bảo: ta thấy đứa bé còn nhỏ quá, nếu mẹ nó chết thay ta thì nó cũng không sống nổi. Một mạng ta đổi lấy hai mạng mẹ con, ta không nỡ. Ta chờ thêm, có sao đâu.
Thổ thần ở trấn xa
Hai người lại uống rượu như cũ. Ông Hứa thương bạn, càng kính bạn hơn. Ít lâu sau, Lục Lang tới từ biệt, lần này mặt mày tươi tỉnh. Chàng nói Thượng đế thấy lòng nhân hậu của chàng, đã phong chàng làm thổ thần ở một trấn nhỏ cách đó khá xa. Chàng dặn ông Hứa có dịp thì tới thăm.
Ông Hứa nhớ bạn, quyết đi. Vợ ông can, bảo đường xa, mà thần với người làm sao gặp được. Ông vẫn đi. Tới trấn ấy, hỏi đền thổ thần, người dân ngạc nhiên kể rằng đêm trước họ đều nằm mơ thấy thần dặn sẽ có một người bạn họ Hứa tới thăm, phải tiếp đãi cho chu đáo.
Đêm đó, Lục Lang hiện về trong mơ, cảm ơn bạn đã tới. Hôm ông về, có một cơn gió nhỏ theo ông ra tận mười dặm đường, như người bạn tiễn chân.
Có bản kể sau này ông Hứa có dịp lại về thăm, và lần nào cũng được người trấn ấy đối đãi như khách quý.
Lòng tốt dưới đáy sông
Trong dân gian nhiều nước châu Á, kể cả Việt Nam, có niềm tin rằng hồn người chết đuối phải tìm người thế mạng mới được siêu thoát. Ma da trong truyện Việt là như vậy. Đó là niềm tin khiến người ta sợ những khúc sông có người từng mất.
Bồ Tùng Linh lấy đúng niềm tin ấy, rồi lật ngược nó. Ông viết về một hồn ma có quyền kéo người xuống, có lý do chính đáng để làm, mà vẫn chọn không làm. Và chính lựa chọn ấy được trời đất đền đáp.
Truyện cũng là truyện về tình bạn giản dị: một chén rượu rót xuống sông, một mẻ cá đầy, một lần đi xa thăm bạn. Không có gì lớn lao, mà ấm áp lạ thường.
Nếu có lần nào bạn ngồi bên bờ sông lúc chiều tối, rót một chén trà hay một ly nước, thử để dành một chút cho dòng sông. Không phải để cầu xin gì. Chỉ để nhớ rằng trong truyện xưa, có những hồn ma còn tử tế hơn người.
Câu hỏi thường gặp
Truyện Vương Lục Lang có liên quan đến ma da không?
Có điểm chung về niềm tin hồn người chết đuối phải tìm người thế mạng. Nhưng Vương Lục Lang là hình ảnh ngược lại với ma da đáng sợ: một hồn ma từ chối kéo người xuống nước vì thương người mẹ và đứa con nhỏ.
Thổ thần là ai trong tín ngưỡng dân gian?
Thổ thần, còn gọi là thổ địa, là vị thần cai quản một vùng đất nhỏ như làng, trấn. Trong truyện dân gian Trung Hoa, người có đức hạnh sau khi mất đôi khi được phong làm thổ thần, như một sự đền đáp.
Vì sao truyện xưa hay có hồn ma chết đuối?
Ngày xưa đuối nước là tai nạn rất phổ biến ở những vùng nhiều sông nước, lại để lại nỗi đau lớn vì nhiều khi không tìm được người. Truyện về hồn ma chết đuối vừa giúp người ta nói ra nỗi mất mát, vừa nhắc nhau cẩn thận với nước.
Truyện này có bài học gì?
Truyện ca ngợi lòng nhân hậu dù ở hoàn cảnh nào, và tình bạn không phân biệt sống chết. Nó cũng nhắc rằng việc tốt nhỏ như mời một chén rượu, nhường một cơ hội, có thể được đền đáp theo cách không ngờ.
Làm gì để phòng tránh đuối nước khi ở gần sông?
Không bơi một mình ở sông, hồ, nhất là chỗ nước sâu, nước xiết. Trẻ em phải luôn có người lớn trông. Mặc áo phao khi đi đò, đi thuyền, không uống rượu bia khi ở gần nước, và học bơi cùng kỹ năng an toàn từ sớm.
