Chiếc xe ba gác chất đầy hoa cúc trắng cao quá đầu người, vậy mà khi chú Bảy đặt tay vào đẩy, nó nhẹ như một chiếc xe không.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, mình kể lại theo lời một nhân vật tên chú Bảy, một người bốc vác ở chợ đầu mối do mình nghĩ ra. Mình sẽ để chú tự kể, như ngồi bên ấm trà ở quán nước đầu chợ lúc rạng sáng.
Chợ đầu mối lúc ba giờ sáng
Chú Bảy kể: chú làm bốc vác ở chợ đầu mối nông sản đã mười mấy năm. Ai không đi chợ đầu mối thì không biết, cái chợ ấy sống vào lúc cả thành phố ngủ. Từ nửa đêm, xe tải từ các tỉnh đổ về, xếp hàng dài, đèn pha chiếu loá cả một khúc đường.
Rau, củ, trái cây, hoa, đủ cả. Mùi bắp cải, mùi hành, mùi đất còn bám trên củ khoai, mùi hoa ly hăng hắc. Tiếng người gọi nhau, tiếng xe nổ máy, tiếng bao tải quăng xuống thình thịch. Ba giờ sáng mà ồn như giữa trưa.
Chú bảo nghề bốc vác thì không có giờ giấc gì. Ai thuê thì vác, xe nào tới thì dỡ. Chú vác thuê, kéo thuê, đẩy thuê, tối về ngủ một giấc ngắn rồi lại ra chợ. Lưng chú cong dần theo năm tháng, nhưng tay vẫn chắc.
Chú kể lúc chú mới lên thành phố, chưa biết ai, có một ông già kéo ba gác ở chợ chỉ cho chú từng mối hàng, từng sạp quen, cho chú mượn đôi găng tay, chia cho chú nửa ổ bánh mì. Người ta gọi ông là ông Tư ba gác.
Ông già kéo xe trong sương
Đêm ấy sương xuống dày lắm, chú Bảy kể. Chú vừa dỡ xong một xe bắp cải, ra ngồi nghỉ ở chân cầu dẫn vào chợ. Cái cầu ấy có con dốc khá cao, xe ba gác chở nặng lên tới giữa dốc là phải có người đẩy phụ.
Chú thấy một chiếc ba gác từ trong sương đi ra. Xe chất đầy hoa cúc trắng, từng bó, từng bó, cao quá đầu người, trắng muốt trong ánh đèn đường. Người kéo là một ông già gầy, đội cái nón cối cũ, áo bộ đội bạc màu, vai nghiêng về một bên.
Xe lên tới giữa dốc thì chững lại. Ông già gồng người kéo, bánh xe nhích từng chút. Chú Bảy đứng dậy chạy ra, không nói không rằng, đặt hai tay vào thành xe phía sau, đẩy.
Chú kể tới đây thì dừng lại, uống ngụm trà. Chú bảo: lạ lắm, chú đẩy xe ba gác cả đời, chú biết một xe hoa nặng cỡ nào. Vậy mà chiếc xe ấy nhẹ bẫng, chú vừa đẩy một cái nó đã trôi lên, như đẩy một chiếc xe không.
Lời dặn ở đỉnh dốc
Lên tới đỉnh dốc, ông già dừng xe, quay lại. Sương dày quá, chú không nhìn rõ mặt ông, chỉ thấy cái nón cối và nụ cười móm mém. Ông nói cảm ơn chú, giọng khàn khàn.
Rồi ông bảo: mai chú nhớ ghé nghe. Chú Bảy hỏi ghé đâu. Ông không trả lời, chỉ cười, cúi xuống cầm càng xe, kéo đi vào trong chợ. Tiếng bánh xe lạch cạch trên mặt đường, nhỏ dần, rồi mất.
Chú đứng ở đỉnh dốc một lúc. Chú chợt thấy giọng ấy quen quá, cái nón cối ấy quen quá. Chú bước theo vào chợ, nhìn quanh. Không có chiếc ba gác nào chở cúc trắng. Không có ông già nào.
Trên mặt đường chỗ ông dừng xe, có mấy cánh cúc trắng rơi lại, còn đọng sương. Chú cúi xuống nhặt một cánh, bỏ vào túi áo. Chú bảo chú không biết vì sao mình làm vậy, tay tự làm thôi.
Đám giỗ ở góc chợ
Sáng hôm sau, chú Bảy ra chợ thì thấy mấy cô bán rau ở dãy trong đang dọn một cái bàn nhỏ ở góc chợ, chỗ cạnh cột điện. Trên bàn có mâm cơm, có nải chuối, có ấm trà, có tấm ảnh một ông già đội nón cối.
Chú đứng sững. Một cô bán rau bảo hôm nay giỗ ông Tư ba gác, năm nào chợ cũng góp tiền làm mâm cơm, vì hồi ông còn sống, ai trong chợ cũng từng được ông giúp. Ông mất đã mấy năm, đúng mùa sương này.
Chú Bảy kể chú đã quên. Mấy năm bận bịu, chú quên mất ngày giỗ ông Tư, quên luôn cả cái góc chợ người ta hay làm mâm cúng. Cái ông già chỉ đường cho chú, chia cho chú nửa ổ bánh mì, chú đã quên.
Trên bàn thờ có một bình hoa. Cúc trắng, từng bông to tròn, tươi rói, cánh còn đọng nước. Mấy cô bán rau hỏi nhau ai mua hoa, không ai nhận. Chú Bảy móc túi áo ra, cánh cúc chú nhặt đêm qua vẫn còn đó, trắng y như những bông trong bình.
Từ đó mỗi mùa sương
Chú Bảy thắp nén nhang cho ông Tư, đứng lâu hơn mọi người. Chú bảo chú nói với ông nhiều chuyện lắm, nói cả chuyện mấy năm nay chú quên ông. Nói xong, chú thấy trong lòng nhẹ như cái xe ba gác đêm qua.
Từ đó, năm nào tới mùa sương, chú cũng tự đi mua một bó cúc trắng đặt lên mâm giỗ ông Tư. Và năm nào cũng vậy, đêm trước ngày giỗ, chú ra ngồi ở chân dốc cầu, chờ.
Chú bảo có năm chú thấy, có năm không. Năm nào thấy thì chú đẩy giúp một quãng, xe vẫn nhẹ bẫng. Lên tới đỉnh dốc, ông Tư vẫn quay lại cười, vẫn dặn mai nhớ ghé. Chú bảo chú chưa quên lần nào nữa.
Kể xong, chú Bảy uống hết chén trà, đứng dậy đi về phía chợ đã bắt đầu đông. Mình nhìn theo. Ở chân dốc cầu, sương vẫn chưa tan, và có lẽ mình nhìn nhầm, nhưng trên mặt đường có mấy cánh hoa trắng rất nhỏ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao hoa cúc trắng hay xuất hiện trong truyện ma Việt Nam?
Ở Việt Nam, cúc trắng thường được dùng trong đám tang, đám giỗ và khi viếng người đã khuất, nên nó gắn chặt với sự tưởng nhớ. Trong truyện kể, chỉ cần một bó cúc trắng là người nghe đã hiểu câu chuyện liên quan đến người không còn.
Vì sao có lúc đồ nặng lại cảm thấy nhẹ bất thường?
Cảm nhận về độ nặng phụ thuộc nhiều vào điều ta chờ đợi. Khi chuẩn bị gồng sức cho một vật nặng mà vật lại di chuyển dễ, chẳng hạn vì xe đang lấy đà hoặc mặt đường vừa đổi độ dốc, cơ thể ngỡ ngàng và cảm giác nó nhẹ hơn thực tế rất nhiều.
Tục góp giỗ cho người trong chợ có phổ biến không?
Ở nhiều chợ truyền thống, tiểu thương gắn bó với nhau như một cộng đồng nhỏ, có nơi cùng nhau làm mâm cơm nhớ một người từng gắn bó lâu năm với chợ. Đây là nét tình nghĩa của người buôn bán nhỏ, còn chuyện cụ thể ở chợ nào thì tuỳ từng nơi.
Vì sao những người tốt bụng hay trở lại trong truyện ma dưới dạng hiền lành?
Truyện ma dân gian thường phản chiếu cách người sống nhìn người đã khuất. Người lúc sống hay giúp đỡ người khác thì khi xuất hiện trong truyện cũng vẫn giúp đỡ, vẫn nhắc nhở, như một cách cộng đồng ghi nhận và giữ ký ức về họ.
Vì sao sương sớm làm cảnh vật quen thuộc trở nên xa lạ?
Sương làm giảm tầm nhìn và xoá các chi tiết nhỏ, khiến mắt không nhận ra những mốc quen. Âm thanh trong sương cũng bị tán ra, khó đoán hướng. Một góc chợ quen thuộc vì thế có thể trông như một nơi hoàn toàn khác.
