Tiếng guốc gỗ gõ trên hiên lúc nửa đêm, đi ra tới mép mưa rồi lại quay vào, cứ thế cho tới khi trời sáng.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu mình viết, ngôi nhà rường và người thợ trong truyện đều không có thật. Đây là một truyện ma nhỏ và hiền, hợp để nghe trong một đêm mưa dầm.
Ngôi nhà rường bên con sông nhỏ
Anh Phúc làm thợ mộc trùng tu nhà cổ đã hai mươi năm. Mùa thu năm ấy, anh nhận việc tháo dỡ và dựng lại một ngôi nhà rường ba gian trong một làng ven sông miền Trung. Con cháu chủ nhà ở xa, muốn giữ nhà làm nhà thờ họ.
Ngôi nhà đẹp lắm. Kèo cột gỗ mít đã lên nước nâu bóng, các vì kèo chạm hoa sen, chim phượng. Hiên trước lát gỗ, nhìn ra một khoảnh vườn có bể cạn và mấy giò lan treo trên giàn đã khô cỗi. Mưa thu xứ ấy dai dẳng, cả tuần không ngớt.
Anh Phúc dựng một chiếc võng trong gian bên để ngủ lại trông đồ nghề. Đêm đầu tiên, anh nằm nghe mưa rơi trên mái ngói âm dương, nghe gỗ cũ thở ra mùi ẩm ngai ngái. Anh ngủ rất ngon.
Đêm thứ hai, tầm mười hai giờ, anh nghe tiếng guốc.
Tiếng guốc đi ra mép mưa rồi quay vào
Đó là tiếng guốc mộc, nhẹ và đều, của một người nhỏ người. Cộc, cộc, cộc, đi từ gian giữa ra hiên. Tới chỗ mép mái nhỏ nước thì dừng. Một lúc. Rồi cộc, cộc, cộc, quay vào. Rồi lại đi ra.
Anh Phúc nằm im, tim đập mạnh. Anh đã nghe nhiều chuyện kỳ lạ trong nghề, những tiếng gõ trong cột, những cánh cửa tự mở. Thợ già dạy anh: gặp chuyện gì trong nhà người ta thì cứ lễ phép, không tò mò, không cãi. Anh nằm nghe tới sáng, tiếng guốc đi ra đi vào không biết bao nhiêu lượt.
Sáng ra anh đi xem. Trên sàn hiên gỗ có những vết ướt nhỏ, hình gót guốc, đi thành một đường thẳng từ cửa gian giữa ra tới mép hiên, rồi quay lại. Mép hiên, mưa hắt vào ướt sũng. Ngoài kia, khoảnh vườn với mấy giàn lan khô.
Ba đêm liền như thế. Tiếng guốc không đến gần võng của anh, không đi vào gian bên. Nó chỉ đi ra mép hiên, đứng nhìn mưa, rồi quay vào, cứ như một người đang lo lắng điều gì ngoài sân mà không dám bước ra.
Bà cụ hàng xóm và giò lan đuôi chồn
Anh Phúc hỏi bà cụ nhà bên, người hay sang cho anh ấm nước chè xanh. Bà cụ nghe xong thì cười, mắt đỏ hoe. Bà kể chủ nhà ngày trước là một bà cụ rất kỹ tính, cả đời chỉ mê hai thứ: nhà cửa sạch sẽ và mấy giò lan.
Bà ấy có một giò lan quý, giống đuôi chồn, hoa trắng tím chảy xuống như chùm nho. Mùa mưa nào bà cũng tự tay bê giò lan vào hiên, sợ úng rễ. Những năm cuối đời, chân yếu, bà vẫn khăng khăng tự bê. Giò lan treo ở giàn sát góc vườn, phía gần bể cạn.
Khi bà mất, con cháu ở xa, chẳng ai biết chuyện giò lan. Giàn lan khô dần. Nhưng bà cụ hàng xóm bảo, có một gốc vẫn sống, mùa nào cũng nhú lá, bà thấy qua hàng rào mà không dám sang hái.
Chiều hôm ấy, anh Phúc đội mưa ra vườn. Trong góc giàn lan, sau đám lá khô, có một giò lan đuôi chồn còn sống, rễ trắng bám vào khúc gỗ mục, lá xanh mướt dù úng nước. Trên ngọn đã nhú một ngồng hoa nhỏ.
Đêm anh bê chậu lan vào hiên
Anh Phúc tháo giò lan khỏi giàn, đặt vào một chậu đất nung còn lành, bê vào hiên. Anh đặt nó ở chỗ khô nhất, sát cột, nơi mưa không hắt tới. Anh lau sạch bậc gỗ, rồi đứng chắp tay, nói khẽ như nói với một người lớn tuổi: con bê vào rồi, bà yên tâm.
Đêm đó anh vẫn nằm võng. Mưa vẫn rơi. Mười hai giờ, tiếng guốc vang lên, cộc, cộc, cộc, đi từ gian giữa ra hiên. Lần này nó không dừng ở mép hiên. Nó dừng ở chỗ cột, chỗ chậu lan.
Một lúc lâu. Anh Phúc nghe một tiếng thở ra rất nhẹ, như tiếng người già thả lỏng vai sau một ngày dài. Rồi tiếng guốc quay vào, chậm rãi, lần này chỉ một lượt duy nhất.
Rồi im. Suốt những đêm còn lại, anh không nghe tiếng guốc nữa.
Chén trà ấm buổi sáng
Sáng hôm sau, anh Phúc dậy sớm. Trên sàn hiên, cạnh chậu lan, có một chén trà nhỏ bằng sứ men lam, nước trà còn bốc hơi. Anh nhìn quanh. Bà cụ nhà bên còn chưa mở cổng. Anh không biết chén ấy ở đâu ra, chỉ biết nó giống bộ ấm chén trong tủ thờ gian giữa mà anh đã gói cẩn thận hôm trước.
Anh ngồi xuống bậc hiên, nâng chén trà lên, uống một ngụm. Trà ngon, đậm, thơm mùi hoa ngâu. Anh cúi đầu cảm ơn khoảng hiên trống.
Ngôi nhà rường được dựng lại xong vào đầu mùa xuân. Ngày con cháu về khánh thành nhà thờ họ, giò lan đuôi chồn trong chậu đất nung đã nở trọn một chùm hoa trắng tím. Anh Phúc dặn ông trưởng họ, mùa mưa nhớ bê nó vào hiên.
Ông trưởng họ hỏi vì sao. Anh Phúc chỉ cười, bảo nhà này có người kỹ tính, để lan ngoài mưa là đêm không ai ngủ được đâu.
Câu hỏi thường gặp
Nhà rường là kiểu nhà gì?
Nhà rường là kiểu nhà gỗ truyền thống ở miền Trung, khung kèo cột ghép bằng mộng, không dùng đinh, thường chạm khắc hoa văn. Vì ghép mộng nên nhà có thể tháo ra và dựng lại ở nơi khác.
Vì sao nhà gỗ cổ hay phát ra tiếng động khi trời mưa?
Gỗ hút ẩm và nở ra khi trời mưa lâu ngày, các mộng ghép siết lại hoặc xê dịch, mái ngói và máng nước nhỏ giọt đều đặn. Những âm thanh lặp lại ấy trong đêm rất dễ giống tiếng bước chân.
Vì sao âm thanh guốc gỗ dễ gợi hình ảnh người xưa?
Guốc mộc từng là đồ dùng quen thuộc của nhiều thế hệ, tiếng gõ trên sàn gỗ gắn với ký ức về ông bà, nhà cũ. Âm thanh quen thuộc ấy vang lên trong không gian trống dễ gợi cảm giác có người.
Lan đuôi chồn có cần tránh mưa không?
Nhiều loài lan phụ sinh thích ẩm nhưng sợ úng rễ, nên người chơi lan thường che hoặc chuyển chậu vào chỗ thoáng khi mưa kéo dài. Chi tiết này trong truyện mượn từ thói quen chăm lan quen thuộc.
Thợ trùng tu nhà cổ thường giữ những lệ gì?
Nhiều người thợ có thói quen thắp hương, xin phép trước khi tháo dỡ nhà cũ, giữ lời ăn tiếng nói cẩn trọng. Đó là cách bày tỏ sự tôn trọng với người đã sống và gìn giữ ngôi nhà trước mình.
