Người đàn bà trong tranh chưa bao giờ nhìn ra ngoài, cho tới tuần thứ nhất gia đình Khang dọn về, bà bắt đầu xoay đầu về phía cửa sổ.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu mình viết, căn biệt thự và gia đình trong truyện đều không có thật. Bạn nhớ giúp mình chi tiết cái cửa sổ nhé, vì cuối truyện mình sẽ cần tới nó.
Căn biệt thự mua kèm bức tranh
Anh Khang và chị Nhàn mua căn biệt thự cũ ở thành phố cao nguyên với giá rẻ bất ngờ. Người bán chỉ đặt một điều kiện: bức tranh trong phòng khách phải ở lại. Họ không được bán, không được cất, không được tháo khỏi bức tường ấy.
Bức tranh sơn dầu khá lớn, khung gỗ chạm hoa. Một người đàn bà mặc áo dài màu ngà ngồi trên ghế bành, cúi đầu đọc một cuốn sách để mở trên đùi. Bên trái tranh là ô cửa sổ của chính căn phòng ấy, vẽ rất kỹ, có cả song sắt và chậu hoa cẩm tú cầu.
Chị Nhàn thích bức tranh ngay. Người đàn bà trong đó có dáng ngồi bình yên, như đang ở trong một buổi chiều kéo dài vô tận. Mỗi sáng đi ngang, chị lại chào bà một câu cho vui. Hai đứa con của họ thì gọi bà là cô đọc sách.
Anh Khang chụp ảnh bức tranh để đăng lên mạng khoe nhà mới. Bức ảnh ấy, sau này, trở thành bằng chứng duy nhất mà anh có.
Mỗi tuần một chút về phía cửa sổ
Hết tuần đầu, chị Nhàn nhận ra người đàn bà trong tranh không còn cúi đầu nhìn sách. Cằm bà hơi nhấc lên, mắt nhìn ngang. Chị hỏi chồng, anh cười bảo do ánh sáng buổi sáng khác buổi chiều.
Tuần thứ hai, đầu bà đã nghiêng hẳn về bên trái, về phía ô cửa sổ vẽ trong tranh. Anh Khang mở ảnh cũ trên điện thoại ra so. Trong ảnh, bà cúi đầu. Trên tường, bà đang nhìn ra cửa sổ. Anh đứng đó rất lâu, không nói gì.
Tuần thứ ba, cả thân người bà đã xoay, cuốn sách trượt xuống, kẹp hờ giữa hai ngón tay. Bà nhìn đăm đăm ra ô cửa sổ trong tranh, dáng như đang chờ ai đó đi tới trên con đường ngoài kia. Hai đứa trẻ không gọi bà là cô đọc sách nữa. Chúng đi vòng qua phòng khách.
Đêm nào chị Nhàn cũng nghe tiếng sột soạt nhè nhẹ từ phòng khách, như tiếng vải lụa cọ vào ghế. Có lần chị bật đèn chạy ra. Phòng trống. Nhưng cửa sổ thật bên cạnh bức tranh đang mở, rèm bay phần phật, dù chị nhớ mình đã chốt nó trước khi đi ngủ.
Người bán nhà không nghe máy
Anh Khang gọi cho người bán nhà. Số máy không liên lạc được. Anh tìm tới văn phòng môi giới, người ta bảo chủ cũ đã ra nước ngoài, giấy tờ chuyển nhượng đã xong cả. Một cô nhân viên trẻ hạ giọng, bảo căn nhà ấy mười năm đổi chủ bốn lần, lần nào cũng kèm điều kiện về bức tranh.
Chị Nhàn tìm hiểu về người đàn bà trong tranh. Những người già trong khu phố chỉ nhớ lờ mờ: có một bà giáo từng sống ở đó, chồng đi xa không về, bà ngồi bên cửa sổ đọc sách mỗi chiều. Có người bảo bà dọn đi, có người bảo bà ốm rồi mất. Không ai biết ai vẽ bức tranh.
Tuần thứ tư, người đàn bà trong tranh đã đứng dậy. Bà đứng sát ô cửa sổ vẽ, một tay vịn song sắt, lưng quay hẳn về phía người xem. Chiếc ghế bành bỏ trống, cuốn sách nằm dưới sàn. Chị Nhàn nhìn bức tranh mà không dám thở mạnh.
Anh Khang quyết định. Điều kiện của người bán nhà thì kệ. Anh sẽ tháo bức tranh xuống, bọc lại, mang đi đâu đó. Anh không muốn biết tuần thứ năm bà sẽ đi tới đâu.
Mặt sau tấm toan
Hai vợ chồng tháo bức tranh vào một buổi chiều. Nó nặng hơn họ tưởng, lúc gỡ khỏi móc, cả hai đều nghe một tiếng thở dài rất khẽ, mà không ai trong hai người đã thở. Họ đặt tranh úp xuống sàn gạch hoa.
Mặt sau tấm toan không trơn như họ nghĩ. Nó cũng được vẽ, nét cọ cũ hơn, màu đã ngả vàng. Chị Nhàn quỳ xuống nhìn và đưa tay bịt miệng.
Đó là chính căn phòng khách này, nhìn từ phía cửa sổ vào. Bức tường có chiếc móc treo tranh. Bộ ghế sô pha màu xanh mà họ mới mua tháng trước. Chiếc kệ sách của anh Khang. Và bốn người đang đứng giữa phòng, ngước nhìn lên bức tường: một người đàn ông đeo kính, một người phụ nữ tóc buộc cao, hai đứa trẻ.
Cả bốn người trong tranh đều đang đứng đúng tư thế mà gia đình Khang vẫn đứng mỗi sáng trước bức tranh. Họ là người xem. Và người vẽ đã đứng ở chỗ cửa sổ để vẽ họ.
Ai đang ở trong khung, ai đang đứng xem
Anh Khang lật bức tranh lại. Mặt trước giờ trống trơn. Không còn người đàn bà áo ngà, không ghế bành, không cuốn sách. Chỉ còn ô cửa sổ vẽ, mở toang, rèm bay, và ngoài kia là con đường dốc trong sương.
Phía sau lưng họ, cánh cửa sổ thật khẽ đóng lại. Chị Nhàn quay phắt lại. Không có ai. Nhưng trên bậu cửa có một cuốn sách để mở, trang giấy ngả màu, như vừa có người đặt xuống.
Họ treo bức tranh trở lại, đúng chỗ cũ, mặt có cửa sổ quay ra ngoài. Không ai trong nhà nói về chuyện ấy nữa. Họ chỉ để ý rằng từ hôm đó, mỗi khi đứng giữa phòng khách, họ có cảm giác đang được ai đó nhìn từ phía cửa sổ, chăm chú, kiên nhẫn, như một người đang vẽ.
Bạn thử nghĩ xem. Nếu người đàn bà kia đã bước ra khỏi khung tranh qua ô cửa sổ, thì mặt sau tấm toan đang vẽ ai. Và ai mới là người được treo trên tường của căn phòng ấy.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao ánh mắt trong chân dung có vẻ nhìn theo ta khắp phòng?
Khi người trong tranh được vẽ nhìn thẳng ra, đôi mắt trên mặt phẳng sẽ luôn có vẻ hướng về người xem dù ta đứng chỗ nào. Hiện tượng này đôi khi được gọi là hiệu ứng nàng Mona Lisa.
Tranh có thể trông khác đi khi ánh sáng thay đổi không?
Có. Ánh sáng sớm và chiều khác nhau về màu và hướng, làm bóng đổ trên lớp sơn dày thay đổi, nét mặt nhân vật có thể trông như đổi biểu cảm. Đó là một phần lý do khiến tranh cũ dễ gợi chuyện kỳ lạ.
Vì sao truyện ma về tranh vẽ phổ biến?
Tranh chân dung giữ lại hình dáng một người sau khi họ đã đi xa. Văn học kinh dị nhiều nước khai thác ý tưởng hình vẽ có đời sống riêng, vì ranh giới giữa người thật và hình ảnh vốn đã mong manh.
Cảm giác bị quan sát trong nhà vắng đến từ đâu?
Não người được rèn để phát hiện ánh mắt và khuôn mặt, đó là phản xạ sinh tồn. Khi ở nơi lạ và đang lo, ta dễ diễn giải các tín hiệu mơ hồ thành có ai đó đang nhìn mình.
Họa sĩ có từng vẽ tranh hai mặt thật không?
Có. Họa sĩ đôi khi tận dụng mặt sau tấm toan để vẽ phác hoặc vẽ một bức khác vì tiết kiệm vật liệu. Truyện này chỉ mượn chi tiết đó để dựng cú lật cuối.
