Cóc cóc, cóc. Cóc cóc, cóc. Tiếng gõ ấy vang lên ở đầu hẻm đúng lúc Ngân tan ca, và nó không đi tới, nó đứng đó chờ cô.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, con hẻm, xưởng may và cô gái trong truyện đều do mình nghĩ ra. Nếu đêm nay trong xóm bạn có tiếng gõ xe hủ tiếu, cứ gọi một tô, chắc chắn là của người sống thôi.
Tan ca lúc nửa đêm ở xóm trọ ven thành phố
Ngân làm ở một xưởng may ven thành phố, ca hai, tan lúc mười một giờ rưỡi. Từ xưởng về phòng trọ cô đi bộ chừng mười lăm phút, qua một dãy hẻm ngoằn ngoèo, nhà cửa san sát, giờ ấy đã tắt đèn gần hết.
Cô quen con đường ấy tới mức nhắm mắt cũng đi được. Chỗ nào có con chó hay sủa, chỗ nào có vũng nước đọng sau mưa, chỗ nào có bóng đèn đường chập chờn. Đi một mình đêm khuya, cô hay đeo tai nghe, mở nhạc nhỏ cho đỡ sợ.
Đêm ấy điện thoại hết pin. Cô tháo tai nghe, và lần đầu tiên sau nhiều tháng, cô nghe rõ âm thanh của xóm lúc nửa đêm. Tiếng quạt máy rì rì sau cửa sổ, tiếng ai ho, tiếng nước nhỏ giọt từ máng xối.
Rồi cô nghe tiếng gõ. Hai tiếng nhanh, một tiếng chậm, đều đặn như nhịp tim. Cóc cóc, cóc. Âm thanh khô và giòn, như hai thanh tre gõ vào nhau, vọng ra từ một con hẻm nhỏ bên tay trái.
Con hẻm có ánh đèn dầu
Ngân đói. Cả ca chỉ kịp ăn ổ bánh mì lúc tám giờ. Cô nghĩ bụng, giờ này còn xe hủ tiếu gõ thì may quá. Cô rẽ vào con hẻm, đi theo tiếng gõ. Hẻm hẹp, hai bên là tường vôi, cô đi một lúc mới nhận ra mình chưa từng thấy con hẻm này dù đi qua đây cả năm trời.
Càng đi, đèn điện càng thưa, rồi tắt hẳn. Thay vào đó là những ngọn đèn dầu đặt trên bậu cửa sổ, ánh lửa vàng run run. Từ trong một căn nhà vọng ra tiếng radio phát một bài vọng cổ, giọng ca nghe rè rè, xa xăm.
Cuối hẻm là chiếc xe hủ tiếu. Một chiếc xe đẩy bằng gỗ, nồi nước lèo to bốc khói, ngọn đèn măng xông treo trên cần. Một ông già gầy, áo thun ba lỗ, khăn vắt vai, ngồi trên cái ghế đẩu, tay cầm hai thanh tre.
Ông thấy Ngân thì cười, hỏi con ăn gì. Cô bảo cho con một tô hủ tiếu thịt. Ông gật đầu, đứng dậy trụng hủ tiếu, chan nước lèo, thả mấy lát thịt, rắc hành, động tác thong thả, quen tay như đã làm cả đời.
Một tô hủ tiếu và những câu hỏi lạ
Ngân ngồi trên chiếc ghế đẩu thấp, húp nước lèo. Ngọt thanh, thơm mùi tôm khô và củ cải, cái vị mà cô chỉ còn nhớ mang máng từ hồi nhỏ ở quê, khi ngoại dẫn đi chợ huyện. Cô ăn ngon lành, mồ hôi rịn trên trán.
Ông già vừa lau chén vừa hỏi chuyện. Ông hỏi con làm hãng nào, cô nói tên xưởng. Ông nhíu mày, bảo không nghe. Ông hỏi con ở xóm nào, cô chỉ về phía dãy trọ. Ông lắc đầu, bảo phía đó là ruộng rau muống mà con.
Ngân cười, nghĩ ông lẫn. Cô hỏi ông bán ở đây lâu chưa. Ông bảo cũng mười mấy năm, từ hồi thằng con ông còn nhỏ, giờ nó đi lính rồi. Ông nói điều đó bình thản như nói chuyện thời tiết.
Ăn xong, Ngân đưa tờ tiền. Ông nhìn tờ tiền một lúc rất lâu, xoay đi xoay lại dưới ánh đèn măng xông. Rồi ông thở dài, nhét vào túi, thối lại cho cô mấy tờ bạc nhỏ, và bảo: thôi, con về liền đi, đừng ở đây lâu, đường về khó tìm lắm.
Ba tiếng đồng hồ biến mất
Ngân đi ngược ra đầu hẻm. Những ngọn đèn dầu tắt dần sau lưng cô, từng ngọn, từng ngọn, như có ai đi theo thổi tắt. Tiếng radio im bặt. Cô bước nhanh hơn, rồi gần như chạy.
Ra tới con đường quen, đèn đường vẫn chập chờn, con chó nhà đầu hẻm sủa lên một tiếng. Cô thở hổn hển, quay lại nhìn. Chỗ con hẻm vừa rồi là một bức tường gạch, tường của dãy nhà kho, không có lối đi nào cả.
Về tới phòng, cô cắm sạc điện thoại. Màn hình sáng lên, chỉ ba giờ bốn mươi phút sáng. Cô tan ca lúc mười một giờ rưỡi, đi mười lăm phút. Cô ăn một tô hủ tiếu, nhiều lắm là hai mươi phút. Gần ba tiếng đồng hồ đã đi đâu mất, cô không biết.
Cô móc túi áo. Mấy tờ tiền thối lại vẫn còn đó. Giấy mỏng, màu đã ngả, hình in trên đó là thứ cô chỉ từng thấy trong tủ kính của một tiệm đồ cũ, loại tiền người ta không còn tiêu từ trước khi cô ra đời.
Ông Sáu hủ tiếu và tiếng gõ hai nhanh một chậm
Chủ nhật, Ngân mang mấy tờ tiền sang hỏi bà cụ bán tạp hoá đầu dãy trọ, người sống ở đây lâu nhất. Bà cụ cầm tờ tiền lên, nheo mắt nhìn, rồi bỏ xuống rất nhanh, như cầm phải hòn than.
Bà kể ngày xưa vùng này còn là ruộng rau, có một con hẻm nhỏ dẫn ra xóm lao động. Ở đó có ông Sáu bán hủ tiếu, gõ hai nhanh một chậm, cả xóm nghe là biết. Ông bán cho tới khi già lắm, chờ đứa con trai đi xa về. Rồi xóm giải toả, hẻm thành nhà kho, không ai thấy ông nữa.
Bà cụ bảo Ngân đem mấy tờ tiền ấy ra đầu hẻm cũ, đặt xuống, nói một câu cảm ơn, coi như trả lại tiền thối. Ngân làm theo. Gió đêm thổi mấy tờ giấy bay dọc bức tường kho, mất hút.
Đêm thứ hai sau đó, Ngân tan ca, đeo tai nghe, mở nhạc thật to. Nhưng giữa hai bài hát, trong khoảng lặng ngắn ngủi ấy, cô vẫn nghe thấy. Cóc cóc, cóc. Lần này không vọng ra từ con hẻm bên trái. Nó vang lên ngay sau lưng cô, rất gần, như có người đang đẩy xe đi theo.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao gọi là hủ tiếu gõ?
Tên gọi xuất phát từ cách người bán hàng rong báo hiệu: người bán hoặc người phụ đi dọc các con hẻm, gõ hai thanh tre hoặc gỗ vào nhau thành nhịp riêng để khách nghe mà gọi. Ai muốn ăn thì chờ người đi gõ ghé lấy món rồi mang hủ tiếu tới tận nhà.
Vì sao âm thanh ban đêm nghe rõ và xa hơn ban ngày?
Ban đêm ít tiếng ồn nền từ xe cộ, chợ búa nên tai dễ nghe những âm thanh nhỏ. Ngoài ra, có những đêm lớp không khí gần mặt đất lạnh hơn lớp phía trên, âm thanh bị bẻ cong xuống mặt đất thay vì tan lên cao, nên tiếng động truyền xa hơn.
Vì sao người mệt mỏi dễ mất cảm giác về thời gian?
Khi thiếu ngủ hoặc kiệt sức sau ca làm, khả năng tập trung và ghi nhớ giảm đi, não không ghi lại đủ các mốc nhỏ trong một khoảng thời gian. Lúc nhớ lại, khoảng thời gian ấy có thể bị co lại hoặc biến mất, khiến người ta ngỡ như bị mất mấy tiếng đồng hồ.
Vì sao truyện ma thường dùng tiền cũ làm bằng chứng?
Một vật cụ thể còn lại sau câu chuyện khiến người nghe khó gạt đi rằng tất cả chỉ là giấc mơ. Tiền cũ đặc biệt hiệu quả vì nó đánh dấu rõ một thời đại đã qua, gợi cảm giác người kể vừa chạm vào quá khứ thật.
Vì sao những âm thanh quen thuộc của tuổi thơ có sức gợi mạnh đến vậy?
Âm thanh được não gắn chặt với cảm xúc và bối cảnh lúc ta nghe nó lần đầu. Một tiếng rao, một tiếng gõ có thể kéo về cả một khung cảnh cũ. Trong truyện ma, sức gợi ấy được dùng để biến âm thanh quen thành lời mời gọi đáng ngờ.
