Mùa nước nổi, nước lên tới sát sàn nhà, và mọi tiếng động dưới gầm đều có thể giải thích được, trừ một thứ: tiếng gõ có nhịp.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này hư cấu, con kênh và căn nhà sàn trong truyện là do mình đặt ra. Mình kể chậm thôi, như con nước miền Tây lên từng ngày, bạn cứ nghe và đếm cùng mình.
Căn nhà sàn ven con kênh nhỏ
Tư và vợ dọn về căn nhà sàn của ông ngoại để lại, nằm cuối một con kênh nhỏ giữa đồng. Nhà gỗ, mái lá, sàn ván kê trên những cây cột tràm cắm sâu xuống bùn. Mùa khô, gầm nhà là bãi đất trống gà vịt chui ra chui vào. Mùa nước nổi, nước lên ngập gầm, có năm chỉ còn cách mặt sàn một gang tay.
Năm ấy nước lên sớm. Tháng tám đã mênh mông, đồng ruộng thành biển nước đục ngầu phù sa. Tư giăng lưới bắt cá linh, vợ anh hái bông điên điển vàng rực ven bờ, bữa nào cũng có canh chua. Đêm nằm trên sàn, nghe nước vỗ róc rách dưới gầm, nghe ếch nhái kêu inh ỏi, anh thấy đời yên ổn lạ.
Cho tới đêm đầu tiên có tiếng gõ.
Ba tiếng. Cộc, cộc, cộc. Ngay dưới chỗ anh nằm. Chậm và đều, như có ai lấy khớp ngón tay gõ lên mặt dưới tấm ván.
Đêm nào cũng ba tiếng gõ
Tư ngồi dậy, cầm đèn pin, nằm sấp áp mặt vào khe ván soi xuống. Dưới đó chỉ có nước đen, mấy đám lục bình trôi lờ đờ, ánh đèn phản chiếu loang loáng. Không có gì.
Đêm sau, đúng giờ ấy, lại ba tiếng. Đêm sau nữa cũng vậy. Luôn vào khoảng một giờ sáng, khi ếch nhái đã im và gió đồng thổi lạnh. Luôn đúng ba tiếng, không hơn không kém, rồi im.
Vợ anh sợ, đêm nào cũng nằm sát vào vách. Tư bảo chắc cá lóc to đớp mồi, hay rắn nước quẫy vào cột. Nhưng anh biết tiếng cá quẫy không đều như thế. Cá không đếm.
Ông Năm hàng xóm, người già nhất xóm, nghe kể thì rít một hơi thuốc rồi nói: nghe gõ thì cứ nằm im, đừng gõ trả. Mùa nước nổi, nước chở theo nhiều thứ lắm, không phải thứ nào cũng cần mình trả lời.
Khúc gỗ trôi kẹt dưới gầm
Một sáng nước đứng, Tư lội xuống gầm nhà, nước ngang ngực, lạnh và đục. Anh mò dọc các cột tràm. Ở góc cột ngay dưới giường, anh đụng phải một khúc gỗ trôi to bằng bắp đùi, kẹt chéo giữa hai cột, đầu gỗ chạm vào mặt dưới sàn.
Anh thở phào. Đây rồi, gió đêm đẩy nước dập dềnh, khúc gỗ nhấp lên gõ vào ván. Anh hì hục gỡ nó ra, đẩy ra giữa kênh cho trôi đi. Khúc gỗ xoay mấy vòng rồi lững lờ trôi mất vào đám lục bình.
Tối đó anh kể với vợ, cả hai cười, ăn bữa cơm ngon nhất từ đầu mùa nước. Vợ anh bảo mai nấu lẩu mắm ăn mừng.
Một giờ sáng, dưới sàn ngay chỗ anh nằm, vang lên ba tiếng gõ. Cộc, cộc, cộc. Lần này gần hơn, rõ hơn, như người gõ đã nhích lại sát tấm ván.
Những đêm không trả lời
Tư không ngồi dậy nữa. Anh nằm im, nhớ lời ông Năm. Vợ anh nắm chặt tay anh trong bóng tối. Hai vợ chồng nằm nghe tiếng nước vỗ và tiếng tim mình đập.
Có những đêm, sau ba tiếng gõ, anh nghe như có tiếng nước khua nhẹ, tiếng ai đó lội chậm rãi quanh gầm nhà, từ cột này sang cột khác, rồi lội ra phía kênh. Có đêm anh ngửi thấy mùi bùn non bốc lên qua khe ván, nồng tới mức vợ anh phải lấy khăn che mũi.
Đã có lúc anh muốn gõ trả, chỉ để biết chuyện gì sẽ xảy ra. Tay anh giơ lên, khớp ngón tay chạm hờ vào mặt ván. Rồi anh rút lại. Có những cánh cửa, một khi đã gõ, sẽ không đóng lại được nữa.
Cứ thế suốt hai tháng nước nổi. Ba tiếng mỗi đêm, như một người kiên nhẫn đứng gõ cửa một căn nhà không bao giờ mở.
Khi con nước rút đi
Tháng mười một, nước rút. Đồng ruộng lộ ra lớp phù sa mới, bóng loáng, mịn như kem. Gầm nhà cũng khô dần, để lại một lớp bùn non dày tới mắt cá chân. Đêm ấy không còn tiếng gõ nữa. Tư ngủ một mạch tới sáng.
Sáng hôm sau anh chui xuống gầm định dọn bùn. Anh đứng sững lại.
Trên lớp bùn mịn, rõ mồn một, là một hàng dấu chân trần người lớn. Chúng đi lên từ mép kênh, chui vào gầm nhà, dừng lại ngay dưới chỗ giường anh, rồi quay ra kênh. Không phải một hàng, mà rất nhiều hàng chồng lên nhau, như có ai đã đi đi về về như thế mỗi đêm.
Tư đếm. Anh không muốn đếm, nhưng anh đếm. Hàng dấu chân đi vào và hàng đi ra không bằng nhau. Hàng mới nhất, in sâu nhất, còn ướt nước, chỉ có đi vào. Không có hàng nào đi ra.
Anh ngẩng đầu nhìn lên mặt dưới tấm ván sàn ngay trên đầu mình, chỗ ba tiếng gõ đêm nào cũng vang lên. Rồi anh bò ra khỏi gầm, thật chậm, không quay lưng lại.
Câu hỏi thường gặp
Mùa nước nổi ở miền Tây là gì?
Đó là mùa nước từ thượng nguồn sông Mê Kông đổ về, dâng ngập đồng ruộng đồng bằng sông Cửu Long, thường từ khoảng giữa năm tới cuối năm. Nước mang theo phù sa bồi đắp ruộng đồng và mang theo cá linh, bông điên điển, những đặc sản của mùa này.
Tiếng động dưới sàn nhà sàn thường do đâu mà có?
Cá lớn quẫy, rắn nước, lục bình và gỗ trôi va vào cột, sóng nước đập vào ván sàn khi có gió hay có xuồng chạy qua. Cột nhà ngâm nước lâu ngày cũng co giãn và phát ra tiếng kêu, nhất là khi nước lên xuống.
Vì sao tiếng động có nhịp đều lại đáng sợ hơn tiếng ngẫu nhiên?
Não người gắn nhịp đều đặn với hành động có chủ ý, như tiếng bước chân hay tiếng gõ cửa. Khi một âm thanh có nhịp mà ta không thấy nguồn, ta dễ nghĩ có ai đó đang làm nó, và chính ý nghĩ ấy gây sợ.
Vì sao người xưa dặn nghe gõ thì đừng gõ trả?
Trong nhiều truyện dân gian, đáp lại một tiếng gọi lạ là mở lời mời cho thứ mình không biết. Lời dặn ấy cũng có ý thực tế: đêm hôm đừng tò mò mở cửa, lội nước hay đi ra chỗ tối, vì nguy hiểm thật thường đến từ đó.
Người miền Tây sống chung với mùa nước nổi thế nào?
Nhà sàn dựng cao, xuồng ghe thay xe cộ, người ta đánh bắt cá, hái rau đồng và tranh thủ phù sa cho vụ mùa sau. Nhiều gia đình còn coi mùa nước là mùa vui, có những món ăn chỉ mùa này mới có.
