Dưới đáy biển không có nhà, không có đèn, không có cửa sổ nào, đó là điều ai làm nghề lặn cũng biết, cho tới cái đêm anh Thắng thấy một ô cửa sáng đèn vàng ấm ngay dưới chân mình.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, cái vịnh, người thợ lặn và những gì anh thấy đều do mình bịa ra. Bạn hít một hơi thật sâu, mình cùng lặn xuống nhé.
Nghề lặn bắt ốc ban đêm
Anh Thắng làm nghề lặn ở một vịnh nhỏ miền Trung, nơi có những hòn đảo đá vôi nhấp nhô và nước trong tới mức ban ngày nhìn thấy cả đàn cá nhỏ dưới sâu. Ban ngày anh chở khách đi lặn ngắm san hô. Ban đêm, anh cùng người em họ đi lặn bắt ốc, thứ ốc vú nàng, ốc nhảy chỉ bò ra khỏi hốc đá khi trời tối.
Lặn đêm có cái thú riêng. Mặt nước đen, nhưng bật đèn lên thì dưới đáy là cả một thế giới khác, cua đỏ chạy ngang, cá ngủ im trong hốc, những con sứa nhỏ trôi lững lờ như bóng đèn thủy tinh. Anh quen từng mỏm đá, từng bãi cát trong vịnh như quen đường làng.
Người em họ ngồi trên thuyền giữ dây và canh đèn. Anh Thắng đeo bình khí, cầm đèn lặn, mang túi lưới, mỗi lượt xuống chừng hai mươi phút. Hai anh em có quy ước giật dây: một cái là ổn, hai cái là kéo lên, ba cái là có chuyện.
Đêm ấy là đêm cuối tháng, biển lặng như mặt gương, không trăng. Thuyền neo ở góc vịnh phía trong, chỗ hai anh em ít khi tới vì đáy sâu hơn những chỗ khác.
Ô cửa sổ sáng đèn
Lượt thứ ba, anh Thắng lặn sâu hơn thường lệ. Ốc ở mỏm đá trên đã bắt gần hết. Anh men theo vách đá xuống, tới chỗ đáy cát thoai thoải đổ về phía tối. Anh tắt đèn một lúc để mắt quen bóng tối, đó là thói quen của dân lặn đêm, để nhìn thấy những con vật phát sáng.
Thì anh thấy nó. Phía dưới, xa hơn tầm đèn, có một hình chữ nhật sáng màu vàng ấm. Không phải ánh xanh lạnh của sinh vật biển. Đó là ánh đèn điện, ánh đèn của một căn phòng có người, chiếu qua một ô cửa sổ có song gỗ.
Anh nằm im trong nước, nghe tiếng thở của chính mình qua ống thở, ồ ồ, đều đều. Ánh vàng ấy không lay động như ánh trăng xuyên qua sóng. Nó đứng yên, vuông vức, có cả bóng song cửa in thành những vệt tối thẳng tắp. Anh còn nhìn thấy một góc mái ngói phía trên ô cửa, phủ đầy rong.
Anh giật dây một cái, báo ổn. Rồi anh bật đèn lên, rọi về phía đó. Ánh đèn lặn mạnh như thế mà không chạm tới được. Ô cửa sổ vẫn sáng lặng lẽ ở chỗ cũ, như thể nó ở xa hơn anh tưởng, hoặc như thể ánh đèn của anh bị nước nuốt mất trước khi tới nơi.
Bơi xuống gần hơn
Anh Thắng biết mình không nên xuống. Anh biết độ sâu, biết lượng khí còn lại, biết người em họ đang chờ trên thuyền. Nhưng anh vẫn đạp chân vây, từng nhịp chậm, bơi xuống.
Càng xuống, nước càng lạnh. Lạnh một cách khác thường, không phải cái lạnh của tầng nước sâu mà là cái lạnh của một căn nhà bỏ trống mùa đông. Anh nghe trong tai, rất mơ hồ, tiếng gì như tiếng nồi niêu chạm nhau, tiếng ai đó cười khẽ, tiếng radio rè rè đang phát một bài hát cũ.
Ô cửa sổ lớn dần. Anh đã thấy rõ song cửa gỗ sơn xanh, tróc lớp. Thấy tấm rèm vải hoa nhỏ, màu nhạt, buông một nửa. Thấy bên trong có góc bàn gỗ, trên bàn có một cái phích nước và một chiếc đèn bàn chụp vải. Mọi thứ khô ráo. Không một bọt nước, không một cọng rong nào ở phía bên trong ô cửa.
Anh chỉ còn cách ô cửa chừng một sải tay. Anh giơ đèn lên, định rọi vào trong. Đúng lúc đó, một cái bóng lướt qua sau tấm rèm.
Tấm rèm kéo lại
Một bàn tay đưa ra từ bên trong. Anh không thấy rõ tay ai, chỉ thấy những ngón tay thon, chậm rãi, nắm lấy mép rèm hoa. Bàn tay ấy không vội vàng, không giận dữ. Nó kéo tấm rèm lại, nhẹ nhàng như người ta vẫn kéo rèm mỗi tối trước khi đi ngủ, khi thấy ngoài kia có người đứng nhìn vào.
Ánh vàng ấm tắt dần sau lớp vải. Rồi tắt hẳn. Xung quanh anh Thắng chỉ còn bóng tối đặc quánh và ánh đèn lặn trắng lạnh của anh rọi vào một vách đá trống trơn, phủ đầy hà, không cửa, không mái ngói, không gì cả.
Đúng lúc đó, sợi dây ở thắt lưng anh giật mạnh. Ba cái. Rồi ba cái nữa. Anh giật mình, nhìn đồng hồ đo khí. Kim đã chạm vạch đỏ. Anh không biết mình đã ở dưới đó bao lâu. Anh đạp chân thật chậm, ngoi lên từng chặng theo đúng cách đã học, tim đập như trống.
Lên tới mặt nước, người em họ kéo anh lên thuyền, mặt tái mét. Cậu nói anh xuống đã hơn bốn mươi phút, dây cứ chùng không ai giật lại, cậu tưởng anh gặp nạn. Anh Thắng ngồi run, không nói được câu nào.
Điều người em họ thấy
Mãi lúc chạy thuyền về, gần tới bến, người em họ mới hỏi một câu, giọng rất nhỏ: lúc nãy anh có bật đèn vàng không. Anh Thắng hỏi lại sao em hỏi thế.
Cậu kể, khi ngồi trên thuyền chờ, cậu nhìn xuống nước, thấy dưới đó có một vùng sáng vàng, vuông, như ô cửa. Cậu tưởng là đèn lặn của anh. Nhưng rồi cậu thấy ánh đèn trắng của anh ở một chỗ khác, cách ô sáng vàng ấy cả một quãng. Và cậu thấy, ở mép ô sáng vàng, có một bóng người đứng nhìn lên, nhìn thẳng lên chiếc thuyền của cậu.
Hai anh em không bao giờ lặn ở góc vịnh ấy nữa. Người già trong làng không kể gì, chỉ nói rằng ngày xưa bờ biển không ở chỗ bây giờ, và có những thứ biển đã nhận về thì biển giữ.
Anh Thắng vẫn làm nghề lặn. Nhưng có một thói quen mới mà khách không hiểu. Mỗi lần thuyền chạy ngang góc vịnh phía trong lúc trời tối, anh tắt hết đèn trên thuyền, im lặng cho tới khi qua khỏi. Anh nói đơn giản, người ta đã kéo rèm rồi, mình đừng soi vào nhà người ta nữa.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao biển sâu ban đêm gây cảm giác sợ hãi mạnh?
Dưới nước ban đêm, tầm nhìn chỉ còn trong vùng đèn chiếu, mọi thứ ngoài vùng ấy là bóng tối không đáy. Con người vốn dựa vào mắt để thấy an toàn, nên khi mất tầm nhìn và không có chỗ bám chân, nỗi lo bản năng trỗi dậy rất nhanh.
Lặn sâu có gây ảo giác không?
Có. Ở độ sâu lớn, khí nitơ trong bình có thể gây hiện tượng gọi là say độ sâu, khiến người lặn lâng lâng, phán đoán kém, đôi khi thấy hoặc nghe những điều không có. Đây là lý do thợ lặn được huấn luyện để giới hạn độ sâu và luôn lặn có bạn đi kèm.
Vì sao truyện ma biển hay kể về làng chìm dưới nước?
Nhiều nền văn hóa có truyền thuyết về thành phố hay làng mạc bị biển nuốt, có lẽ vì bờ biển thật sự thay đổi qua hàng trăm năm do xói lở và nước dâng. Hình ảnh ngôi nhà dưới đáy biển chạm vào nỗi buồn mất mát quê cũ nhiều hơn là nỗi sợ.
Ánh sáng dưới biển ban đêm có thể từ đâu ra?
Nhiều sinh vật biển tự phát sáng, như sứa, tảo phát quang và một số loài cá. Ánh đèn của tàu thuyền ở xa cũng có thể phản chiếu xuống nước tạo thành những mảng sáng lạ. Trong nước, ánh sáng bị khúc xạ nên khó đoán đúng khoảng cách.
Lặn đêm cần những nguyên tắc an toàn nào?
Không lặn một mình, luôn có người trên thuyền, thống nhất tín hiệu dây và đèn, theo dõi đồng hồ khí và độ sâu, ngoi lên chậm theo từng chặng. Không nên lặn ở chỗ lạ vào ban đêm và không vượt quá giới hạn mình được huấn luyện.
