Có những thứ mất đi không phải vì gió thổi bay hay ai lấy trộm, mà vì có người cần mượn nó một đêm để làm nốt một việc dang dở.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này hư cấu, ngôi làng và bến sông trong truyện là do mình đặt ra. Đây là một truyện ma hiền, hợp để nghe khi bạn đang nhớ một người đã đi xa.
Đêm trước ngày đi xa
Hoà hai mươi lăm tuổi, sắp rời làng đi làm ăn ở một thành phố cách hơn nghìn cây số. Mẹ anh mất đã hai năm. Căn nhà cấp bốn bên sông giờ chỉ còn anh và bố, hai người đàn ông ít nói, bữa cơm nào cũng lặng lẽ.
Chiều hôm trước ngày đi, anh giặt sạch mấy bộ quần áo, phơi lên sợi dây thép căng ngoài sân. Trong đó có chiếc áo sơ mi xanh nhạt mẹ mua cho anh hồi anh đi thi đại học, cổ áo đã sờn, anh vẫn quý nhất.
Tối ấy trời lặng gió. Anh xếp đồ vào ba lô, ngồi một mình ngoài hiên nhìn con sông đen thẫm dưới trăng, nghe tiếng ếch kêu và tiếng nước vỗ vào bờ đất. Bố anh đã ngủ từ sớm.
Lúc anh ra rút quần áo, sợi dây phơi còn đủ cả. Chỉ thiếu đúng chiếc áo sơ mi xanh.
Tiếng chày đập vải lúc nửa đêm
Hoà soi đèn pin khắp sân, khắp bụi chuối, khắp bờ rào dâm bụt. Không thấy. Gió không có, chó trong xóm không sủa, chẳng ai vào trộm một chiếc áo cũ sờn cổ. Anh đành đi ngủ, lòng buồn bực khó tả.
Gần nửa đêm, anh tỉnh giấc vì một âm thanh lạ mà quen. Bộp, bộp, bộp. Tiếng chày gỗ đập lên vải ướt, đều đặn, vọng lên từ phía bến sông. Thứ tiếng ấy anh nghe suốt tuổi thơ, mỗi sáng mẹ ra bến giặt đồ cho cả nhà.
Nhưng từ ngày làng có nước máy, đã nhiều năm không ai còn ra bến giặt nữa. Bến sông bây giờ chỉ là mấy bậc đá phủ rêu, thỉnh thoảng có người ra rửa chân.
Hoà nằm im nghe. Tiếng chày cứ đều đều, lẫn trong tiếng côn trùng rả rích, không vội, không ngừng. Anh không dám ra xem. Anh không hiểu vì sao, nhưng anh thấy mắt mình cay cay.
Bến sông trong sương sớm
Năm giờ sáng, trời còn xám, Hoà dậy định ra bến rửa mặt cho tỉnh trước chuyến xe sớm. Sương từ mặt sông bốc lên trắng xoá, dày tới mức đứng trên bậc đá cuối cùng mà chỉ thấy nước được vài sải tay.
Ở bậc đá dưới cùng, có một người đàn bà đang ngồi giặt. Bà đội chiếc nón lá cũ, mặc áo bà ba nâu, lưng hơi còng. Bên cạnh bà là một nắm bồ kết khô và chiếc chày gỗ. Trong tay bà là chiếc áo sơ mi xanh nhạt của anh.
Hoà đứng chết lặng trên bậc đá. Mùi bồ kết thơm ngai ngái lan trong sương, thứ mùi mà mẹ anh vẫn dùng để giặt và gội đầu. Người đàn bà vò chiếc áo, giũ nước, đập chày mấy cái, rồi giũ lần nữa, chậm rãi như thể có cả buổi sáng.
Anh không thấy mặt bà. Chiếc nón lá che kín, chỉ thấy đôi bàn tay gầy, nổi gân xanh, móng tay cắt ngắn. Anh muốn gọi một tiếng, mà cổ họng như có ai bóp chặt.
Chiếc áo gấp vuông vức
Người đàn bà vắt áo, gấp lại vuông vức, đúng kiểu gấp mẹ anh vẫn gấp, hai tay áo bắt chéo trước ngực. Rồi bà đứng dậy, không quay mặt lại, đưa chiếc áo về phía anh.
Hoà bước xuống, đưa hai tay nhận lấy. Chiếc áo khô ráo, ấm áp, như vừa được phơi dưới nắng trưa, dù trời còn chưa rạng.
Bà nói, giọng khẽ và khàn, mỗi chữ như được gói cẩn thận: mặc vào mà đi đường xa, con. Đi đâu thì đi, nhớ đường về. Đó là câu mẹ anh nói với anh lần nào anh khoác ba lô ra khỏi nhà, từ hồi đi học cấp ba tới năm cuối đại học.
Hoà cúi đầu nhìn chiếc áo. Khi anh ngẩng lên, bậc đá đã trống không. Chỉ còn mặt nước gợn những vòng sóng nhỏ, lan dần ra rồi tan vào sương, như có ai vừa bước xuống sông.
Mùi bồ kết ở thành phố xa
Hoà mặc chiếc áo ấy lên xe. Anh không kể với bố, chỉ ôm bố lâu hơn mọi lần. Ông bố ngạc nhiên, vỗ vai anh mấy cái, bảo đi đi kẻo trễ xe.
Ở thành phố xa, Hoà làm việc vất vả, nhiều đêm nằm trong căn phòng trọ chật chội không ngủ được. Những đêm như thế anh lại lấy chiếc áo sơ mi xanh ra đắp lên ngực.
Kỳ lạ là đã ba năm, giặt bằng đủ loại bột giặt thành phố, chiếc áo vẫn thoang thoảng mùi bồ kết. Mỗi khi trời mưa, mùi ấy lại đậm lên, như có ai vừa ngồi giặt nó bên cạnh.
Tết năm thứ ba, Hoà về làng. Sáng mồng một, anh ra bến sông thắp một nén nhang trên bậc đá dưới cùng. Sương sớm vẫn trắng như hôm ấy. Và anh nghe, rất xa, rất khẽ, ba tiếng chày đập vải, như một người mẹ báo cho con biết rằng mình vẫn đang ở nhà.
Câu hỏi thường gặp
Ngày xưa người Việt giặt giũ ở bến sông như thế nào?
Trước khi có nước máy, nhiều làng ven sông giặt đồ ngay ở bến, dùng quả bồ kết hay tro bếp thay xà phòng và chày gỗ để đập cho sạch. Bến sông cũng là nơi các bà các chị gặp nhau trò chuyện mỗi sáng sớm.
Vì sao mùi hương gợi ký ức mạnh hơn hình ảnh?
Tín hiệu khứu giác đi tới những vùng não liên quan tới cảm xúc và trí nhớ một cách rất trực tiếp. Vì thế một mùi quen như bồ kết, dầu gió hay khói bếp có thể kéo cả một khung cảnh cũ ùa về, kèm theo cảm xúc của lúc ấy.
Mơ thấy hoặc thoáng nghe giọng người thân đã mất có bình thường không?
Rất nhiều người kể lại những trải nghiệm như vậy, nhất là vào những thời điểm quan trọng như sắp đi xa hay gặp chuyện khó khăn. Các nhà tâm lý xem đó là một phần tự nhiên của nỗi nhớ, giúp người ở lại tìm được sự an ủi.
Vì sao sương sớm trên sông khiến ta dễ nhìn nhầm?
Sương làm ánh sáng tán xạ, xoá mất đường viền và độ sâu, khiến vật ở gần và xa trông giống nhau. Hình dáng người mờ trong sương rất dễ bị mắt hoàn thiện thành một người quen mà ta đang nghĩ tới.
Vì sao truyện ma về mẹ thường hiền hậu?
Hình ảnh người mẹ trong văn hoá Việt gắn với chăm sóc và che chở, nên khi đặt vào truyện ma, người mẹ thường trở về để lo cho con chứ không để doạ. Những truyện như vậy giúp người nghe gọi tên được nỗi nhớ của chính mình.
