Chiếc ghe ấy không đèn, không máy, không người lên tiếng, chỉ có cái nón lá treo lủng lẳng trên cây bẹo, và nó cứ ép ghe của Út Ngọc dạt dần vào bờ.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, con sông, khúc chợ nổi và những người trong truyện đều do mình nghĩ ra. Bối cảnh là miền Tây sông nước, giờ là lúc trời còn chưa sáng hẳn.
Lần đầu chạy ghe một mình
Út Ngọc mười chín tuổi, con gái út của một nhà buôn khóm trên chợ nổi. Từ nhỏ cô theo ba đi chợ, ngồi trước mũi ghe, nhìn ba cầm lái, nhìn ba treo trái khóm lên cây bẹo cho khách từ xa thấy mà ghé.
Mùa ấy ba bị đau lưng, nằm một chỗ. Hàng đã đặt rồi, mối đã hẹn rồi, không đi thì mất khách. Út Ngọc nói với ba để con đi. Ba nằm trên võng, dặn đi dặn lại: đi sát bờ phải, nghe máy tàu lớn thì tránh xa, sương nhiều thì chạy chậm.
Ba giờ rưỡi sáng, cô nổ máy. Chiếc ghe gỗ chở đầy khóm, mùi thơm ngai ngái. Cây bẹo cắm ở mũi, trên ngọn treo hai trái khóm vàng. Cô bật cái đèn pin nhỏ buộc trên mui, cho ghe chạy ra sông lớn.
Đêm ấy sương xuống dày như chưa từng thấy. Mặt sông trắng xoá, đèn pin chỉ soi được vài sải tay. Tiếng máy ghe của cô dội lại từ khắp phía, không biết đâu là bờ, đâu là giữa dòng.
Chiếc ghe treo nón lá
Chạy được một quãng, Út Ngọc thấy bên trái ghe mình có một cái bóng. Một chiếc ghe gỗ cũ, cỡ bằng ghe của cô, đang chạy song song, cách chừng hai sải. Ghe ấy không đèn. Cô không nghe tiếng máy, cũng không nghe tiếng chèo.
Trên ghe lạ có cây bẹo, nhưng ngọn cây bẹo không treo trái cây hay rau củ gì cả. Nó treo một cái nón lá cũ, vành rách một mảng. Cô nhớ ba từng kể, treo nón lá trên cây bẹo là không bán gì, có khi là ghe đưa khách, có khi là ghe bán luôn chiếc ghe.
Ở đuôi ghe lạ có một người ngồi, dáng ông già, áo bà ba sẫm màu, đội một cái khăn rằn. Ông không nhìn cô, chỉ nhìn thẳng phía trước, tay đặt trên bánh lái.
Út Ngọc gọi to: chú ơi, chú chạy đi đâu mà không bật đèn. Không ai đáp. Chỉ có tiếng nước vỗ vào mạn ghe, và hơi lạnh từ phía chiếc ghe ấy toả sang, lạnh hơn sương.
Bị ép dạt ra khỏi luồng
Rồi chiếc ghe lạ bắt đầu nhích lại gần. Nó không đâm vào ghe cô, chỉ áp sát, sát tới mức cô với tay là chạm được mạn gỗ. Cô buộc phải bẻ lái sang phải để tránh. Nó lại nhích theo. Cô lại tránh.
Út Ngọc bực lắm. Cô định cho ghe chạy ra giữa sông, đi đường thẳng cho nhanh, vì giờ này lẽ ra cô đã tới chợ. Nhưng chiếc ghe lạ cứ chắn ở phía ấy, ép ghe cô dạt dần vào phía bờ, vào chỗ nước cạn có lục bình trôi.
Cô la lên, giọng run vì giận và vì sợ. Cô hỏi ông muốn gì. Ông già trên ghe lạ vẫn không quay sang. Nhưng ông giơ một tay lên, ra hiệu cho cô dừng lại.
Không hiểu vì sao, cô làm theo. Cô giảm ga, cho ghe trôi chậm sát mép lục bình. Chiếc ghe lạ cũng dừng, nằm im bên cạnh, như một bức tường chắn giữa cô và lòng sông.
Chiếc sà lan lướt qua trong sương
Đúng lúc ấy, cô nghe một tiếng ầm ầm trầm đục từ phía thượng nguồn. Tiếng máy rất lớn, rất gần. Cô chưa kịp hiểu gì thì từ trong sương, một bóng đen khổng lồ hiện ra.
Một chiếc sà lan chở cát, cao như một bức tường, lướt qua đúng làn nước giữa sông mà cô vừa định chạy ra. Không đèn. Không còi. Sóng từ mũi sà lan đánh dạt vào bờ, nhồi ghe cô lên xuống, nước tạt ướt cả mạn khóm.
Út Ngọc bám chặt bánh lái, tim đập thình thịch. Cô nghĩ, nếu nãy giờ cô chạy ra giữa sông như ý muốn, thì lúc này ghe của cô đã nằm ngay trước mũi chiếc sà lan ấy, trong làn sương không ai nhìn thấy ai.
Sóng lặng dần. Cô quay sang định nói cảm ơn. Bên trái ghe cô chỉ có mặt sông trắng sương. Không có chiếc ghe nào. Không có cây bẹo treo nón lá. Không có ông già khăn rằn.
Ông Hai đưa đò ngày trước
Sáng ấy, Út Ngọc tới chợ trễ nhưng vẫn kịp giao hàng. Về nhà, cô kể cho ba nghe. Ba cô nằm trên võng im lặng rất lâu, rồi bảo: ông Hai đó con.
Ba kể hồi ba còn nhỏ, trên khúc sông này có ông Hai làm nghề đưa đò cho bạn hàng đi chợ. Ghe ông treo cái nón lá trên cây bẹo cho người ta biết là ghe đưa khách. Sương nhiều thì ông chạy trước dẫn đường cho mấy ghe nhỏ. Một đêm sương dày, ông đi mà không về.
Ba bảo người già trong xóm vẫn kể, những sáng sương mù, có người thấy chiếc ghe treo nón lá chạy song song, dẫn ghe nhỏ tránh tàu lớn. Ba cứ tưởng chuyện người ta nói cho vui.
Từ đó, những sáng sương dày, Út Ngọc treo thêm một trái khóm thứ ba trên cây bẹo, trái chín nhất, thơm nhất. Cô bảo trái đó không bán. Có sáng, ra tới khúc sông rộng, cô thấy trong sương một cây bẹo khác nghiêng nhẹ về phía mình, như ai đó gật đầu chào.
Câu hỏi thường gặp
Cây bẹo trên chợ nổi là gì?
Cây bẹo là cây sào dài cắm đứng trên ghe, người buôn treo mẫu hàng mình bán lên ngọn để khách nhìn từ xa biết ghe bán gì. Đây là nét đặc trưng của chợ nổi miền Tây. Theo cách hiểu phổ biến, treo vật khác như nón lá hay quần áo thường để báo một điều khác, chẳng hạn bán chính chiếc ghe.
Vì sao sương mù trên sông lại nguy hiểm cho thuyền nhỏ?
Sương mù làm tầm nhìn giảm xuống chỉ còn vài mét, trong khi âm thanh bị dội và tán ra khiến khó đoán hướng tàu lớn. Thuyền nhỏ khó được phát hiện, nên người đi sông thường chạy chậm, sát bờ, có đèn và lắng nghe tiếng máy để tránh va chạm.
Vì sao truyện ma sông nước miền Tây hay có hồn người dẫn đường?
Đời sống miền Tây gắn chặt với sông, và người đi sông lâu năm thường được kính trọng như người dẫn lối. Truyện kể về hồn người đưa đò, người chèo ghe tiếp tục dẫn đường phản ánh lòng biết ơn của cộng đồng với những người từng giúp mình qua sông an toàn.
Vì sao trong sương ta hay thấy bóng thuyền hay bóng người không có thật?
Sương làm mờ đường viền và tạo những vùng sáng tối chuyển động, khiến mắt dễ ghép chúng thành hình quen thuộc như con thuyền hay dáng người. Khi đang căng thẳng, não càng nhạy với những hình ảnh như vậy.
Vì sao truyện ma có hồn ma bảo vệ người sống lại được ưa chuộng?
Những truyện này cho phép người nghe trải qua cảm giác rợn mà vẫn kết thúc an toàn, lại kèm theo lòng biết ơn. Chúng cũng nhắc người nghe những bài học thực tế, như đi sông trong sương phải cẩn trọng.
