Xoẹt, xoẹt, xoẹt, tiếng kéo lướt qua mặt vải đều đặn, ngọt xớt, ngay trên chiếc bàn cắt trong sạp, cách chỗ chị Diệu nằm chưa tới ba bước chân, mà chiếc đèn pin trong tay chị soi tới chỉ thấy cây kéo nằm yên trên tấm vải gấp.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, ngôi chợ, sạp vải và những người trong truyện đều do mình nghĩ ra. Truyện bắt đầu như một vụ trộm, nhưng kết thúc theo một cách mà chị Diệu không bao giờ ngờ tới.
Sạp vải mất hàng
Chị Diệu bán vải ở một ngôi chợ lớn trong thị xã đã mười lăm năm. Sạp vải là của mẹ chồng chị để lại. Bà là thợ may có tiếng cả vùng, vừa bán vải vừa nhận may đo, khách ra chợ mua vải là bà đo người, cắt luôn tại sạp.
Bà mất được ba năm. Chị Diệu giữ sạp, chỉ bán vải, không biết may. Chị với mẹ chồng hồi bà còn sống cũng không thân lắm. Bà khó tính, ít khen, hay chê chị vụng. Chị làm dâu bao năm vẫn thấy khoảng cách giữa hai người.
Tháng ấy, sạp vải liên tục mất hàng. Mỗi sáng mở sạp, chị lại thấy thiếu một ít. Không nhiều, chỉ vài mét vải bông, vài mét vải thô, toàn loại vải rẻ tiền. Ổ khoá nguyên, tấm bạt che nguyên, chẳng có dấu vết gì.
Chị báo ban quản lý chợ. Bảo vệ đi tuần cả đêm cũng không thấy ai. Chị nghi người bán sạp bên cạnh, rồi lại thấy mình nghi oan. Cuối cùng, chị quyết định ngủ lại trong sạp mấy đêm để xem ai lấy.
Tiếng kéo lúc hai giờ sáng
Đêm đầu tiên, chị trải chiếc chiếu giữa những cây vải, mang theo cái đèn pin, chai nước và cái điện thoại. Chợ đêm tối om, chỉ có ánh đèn vàng ở cổng xa xa. Tiếng chuột chạy lạo xạo, tiếng gió lùa qua mái tôn.
Chị thức tới một giờ thì thiếp đi. Gần hai giờ sáng, chị giật mình tỉnh dậy vì một âm thanh. Xoẹt, xoẹt, xoẹt. Tiếng kéo cắt vải, đều tay, ngọt xớt. Chị biết tiếng ấy. Hồi mẹ chồng còn sống, ngày nào chị cũng nghe nó.
Âm thanh phát ra từ chiếc bàn cắt ở góc sạp, ngay sát chỗ chị nằm. Chị nín thở, bật đèn pin, soi về phía bàn. Không có ai. Chỉ có tấm vải bông màu xanh nhạt trải trên bàn, và cây kéo cắt vải to của mẹ chồng nằm yên bên cạnh.
Chị tắt đèn. Vài giây sau, tiếng kéo lại vang lên. Xoẹt, xoẹt. Rồi tiếng phấn may kẻ lên vải, sột soạt. Rồi tiếng thước gỗ gõ nhẹ lên mặt bàn, cạch, cạch, cái thói quen của mẹ chồng khi đang tính toán đường cắt.
Những chiếc áo nhỏ trong túi vải
Chị Diệu nằm im, không dám cử động, không dám bật đèn nữa. Tiếng kéo kéo dài tới gần bốn giờ sáng thì dừng. Chị thiếp đi lúc nào không biết. Khi tỉnh dậy, trời đã hửng sáng, chợ bắt đầu có tiếng người.
Chị ngồi dậy, nhìn bàn cắt. Tấm vải xanh nhạt đã biến mất. Thay vào đó, trên bàn có một túi vải gấp gọn. Chị mở ra. Bên trong là mấy chiếc áo trẻ con nhỏ xíu, may tay bằng vải bông, đường kim mũi chỉ đều tăm tắp, kiểu dáng y như mẹ chồng chị hay may.
Chị lặng người. Rồi chị nhớ ra. Hồi còn sống, mẹ chồng chị hay may áo cho trẻ con ở xóm trọ công nhân phía sau chợ. Toàn bằng vải vụn, vải tồn, may xong bà gói lại, nhờ người mang sang cho, không lấy tiền, cũng không cho ai biết.
Chị Diệu ôm túi áo, đi sang xóm trọ. Chị hỏi thăm, người ta chỉ tới một dãy phòng có mấy gia đình công nhân nghèo đông con. Mấy chị công nhân nhìn túi áo, bảo mấy tháng nay sáng nào cũng có túi áo trẻ con để trước cửa, không biết ai cho.
Đêm thứ hai
Đêm ấy, chị Diệu lại ngủ ở sạp. Lần này chị không sợ. Trước khi nằm, chị trải lên bàn cắt một tấm vải bông mới, loại tốt nhất trong sạp, đặt cây kéo bên cạnh, thêm hộp phấn may và cuộn chỉ. Chị nói khẽ, mẹ ơi, mẹ dùng vải này, vải tốt hơn.
Hai giờ sáng, tiếng kéo lại vang lên. Xoẹt, xoẹt. Chị nằm nghe, nước mắt chảy ra lúc nào không hay. Ba năm nay, chị chưa từng khóc vì mẹ chồng. Hồi đám tang, chị chỉ thấy nhẹ nhõm. Giờ nghe tiếng kéo, chị mới thấy mình nhớ bà.
Chị nhớ những buổi trưa bà ngồi cắt vải, chị ngồi bán hàng, hai người không nói với nhau câu nào. Chị nhớ bà hay nhìn chị lom lom, rồi lắc đầu. Chị đã nghĩ bà chê chị. Giờ nghe tiếng thước gỗ gõ cạch cạch, chị bỗng tự hỏi, có khi nào bà đang đo người chị.
Gần sáng, tiếng kéo dừng lại. Chị nghe tiếng vải được gấp, tiếng bàn tay vuốt phẳng nếp áo. Rồi một tiếng thở dài rất khẽ, quen thuộc, như tiếng thở dài của mẹ chồng mỗi khi may xong một chiếc áo ưng ý.
Chiếc áo vừa in
Sáng ra, trên bàn cắt có hai túi vải. Một túi áo trẻ con như hôm trước. Túi kia to hơn, gấp cẩn thận hơn. Chị mở ra. Bên trong là một chiếc áo bà ba màu xanh nhạt, đường may tinh tế, cổ áo viền chỉ trắng, hàng nút vải nhỏ xíu.
Chị mặc thử. Chiếc áo vừa in người chị, không rộng một phân, không chật một phân. Chị chưa bao giờ đo người cho mẹ chồng may. Vậy mà bà biết từng số đo của chị, như đã nhìn chị rất kỹ, rất lâu.
Chị chợt hiểu những cái nhìn lom lom năm xưa. Bà không chê chị. Bà đang đo. Có lẽ bà định may cho chị một chiếc áo từ lâu, nhưng tính bà khó nói, cứ để đó, rồi không kịp. Chị ngồi xuống bàn cắt, ôm chiếc áo, khóc như một đứa trẻ.
Từ đó, sạp vải không mất hàng nữa. Chị Diệu đi học may. Mỗi tháng, chị tự cắt vài chiếc áo trẻ con, mang sang xóm trọ. Đường may của chị vụng hơn mẹ chồng nhiều. Nhưng có những sáng mở sạp, chị thấy một chiếc áo mình may dở đã được ai đó may nốt, đường kim đều tăm tắp.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao chợ vào ban đêm có nhiều tiếng động lạ?
Chợ ban đêm vắng người nên những âm thanh nhỏ như chuột chạy, gió lùa qua mái tôn, kim loại co lại khi trời lạnh trở nên rõ ràng. Mái tôn rộng và các sạp hàng sát nhau còn khiến âm thanh vang và khó xác định hướng.
Vì sao người thợ may giỏi có thể ước lượng số đo bằng mắt?
Những người thợ may lâu năm quen nhìn vóc dáng, có thể ước lượng số đo khá chính xác chỉ bằng quan sát. Đây là kỹ năng tích luỹ qua hàng nghìn lần đo, cắt, may.
Vì sao quan hệ mẹ chồng nàng dâu hay có khoảng cách?
Hai người đến từ hai gia đình, hai thế hệ, có thói quen và cách thể hiện tình cảm khác nhau. Nhiều người lớn tuổi ít nói lời yêu thương, thể hiện qua việc làm, nên dễ bị hiểu lầm là lạnh nhạt.
Áo bà ba là trang phục thế nào?
Áo bà ba là trang phục truyền thống của phụ nữ Nam Bộ, áo cổ tròn hoặc cổ trụ, xẻ tà ngắn, có hàng nút phía trước, thường mặc với quần dài. Áo đơn giản, thoáng mát, hợp khí hậu nóng ẩm.
Ý nghĩa của những chiếc áo trẻ con trong truyện là gì?
Đó là những việc tốt âm thầm của người mẹ chồng, không ai biết khi bà còn sống. Qua đó, người con dâu hiểu ra con người thật của bà và tiếp nối việc làm ấy.
