Câu hát thứ nhất kể về một cậu bé bán vé số ở bến xe, câu thứ hai kể về một người mẹ đi bán hàng rong không về, và Thắng đặt ly trà xuống, tay run lên, vì đó chính xác là đời anh, từng chi tiết, mà anh chưa kể cho ai trong phòng trà này.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, phòng trà, chợ đêm và những người trong truyện đều do mình nghĩ ra, bài hát trong truyện cũng không có thật. Truyện này hơi ám, về một bài hát mà bạn sẽ không muốn nghe tới đoạn cuối.
Phòng trà cạnh chợ đêm
Thắng năm mươi tuổi, làm tài xế xe tải đường dài. Mỗi tháng anh có vài đêm ở thành phố, và đêm nào anh cũng ghé một phòng trà nhỏ nằm sát chợ đêm. Phòng trà cũ, chừng chục cái bàn, sân khấu bé xíu, đèn vàng mờ, khói thuốc lờ đờ.
Phòng trà chỉ có một ca sĩ chính, bà Hạnh, ngoài sáu mươi tuổi. Giọng bà khàn khàn, trầm, hát toàn những bài nhạc cũ từ mấy chục năm trước. Khách phần lớn là người lớn tuổi, ngồi nhấp trà, nghe bà hát, không ai nói chuyện.
Thắng luôn ngồi ở bàn cuối, sát cửa sổ nhìn ra chợ. Anh không biết nhiều về nhạc, nhưng giọng bà Hạnh làm anh dễ chịu. Nghe bà hát, anh thấy như được ngồi nghỉ sau những chặng đường dài, những đêm thức trắng trên quốc lộ.
Anh chưa bao giờ nói chuyện với bà Hạnh. Bà cũng chưa bao giờ nhìn anh lâu. Hai người chỉ gật đầu chào nhau khi anh vào, khi anh về. Anh không kể với ai trong phòng trà về đời mình. Anh vốn ít nói, sống một mình, không vợ con.
Bài hát lạ
Đêm ấy, phòng trà vắng hơn mọi khi vì trời mưa. Gần mười một giờ, bà Hạnh hát xong bài quen thuộc cuối cùng. Rồi thay vì cúi chào, bà đứng im một lúc, nhìn thẳng về phía bàn cuối. Bà nói khẽ vào micro, bài cuối, một bài chưa ai nghe.
Ông đệm đàn ngơ ngác. Bà Hạnh hát không cần nhạc, giọng khàn khàn vang trong căn phòng nhỏ. Bài hát mở đầu bằng hình ảnh một cậu bé bán vé số ở bến xe, chân đất, áo rách, đêm đêm ngủ trên ghế chờ.
Thắng ngồi thẳng người dậy. Hồi nhỏ, anh bán vé số ở bến xe. Ngủ trên ghế chờ. Đi chân đất. Bà Hạnh hát tiếp, câu thứ hai kể về một người mẹ gánh hàng rong, một buổi sáng đi bán không về, để lại đứa con trai bảy tuổi đứng đợi ở cổng bến.
Thắng đặt ly trà xuống, tay run lên. Đó là mẹ anh. Mẹ đi bán hàng rong một buổi sáng mùa mưa, rồi không về. Anh đứng đợi ở cổng bến xe ba ngày. Chuyện này anh chưa kể cho ai, kể cả những người bạn thân nhất.
Từng câu hát là một năm
Bà Hạnh hát tiếp. Mỗi câu là một quãng đời của Thắng. Cậu bé lớn lên, phụ xe khách, học lái xe. Chàng trai có một người yêu, cô gái bán bánh ở bến xe, tóc dài, hay cười. Rồi cô gái theo gia đình đi xa, chàng trai không giữ được.
Thắng ngồi chết lặng. Cô gái bán bánh tên Lan, ba mươi năm trước. Anh đã định cưới cô. Rồi gia đình cô chuyển vào miền Nam, anh không có tiền, không có nhà, không dám giữ. Anh chưa từng kể với ai về Lan.
Những khách khác trong phòng trà vẫn ngồi nghe bình thường, gật gù theo giai điệu. Với họ, đó chỉ là một bài hát buồn. Chỉ có Thắng biết mỗi câu hát là một vết cắt. Bà Hạnh vẫn nhìn thẳng về phía anh, đôi mắt sáng lạ thường dưới ánh đèn.
Bài hát tới đoạn người đàn ông lái xe tải đường dài, sống một mình, đêm đêm ngồi ở phòng trà nhỏ cạnh chợ. Thắng thấy lạnh sống lưng. Bài hát đã hát tới hôm nay. Và bà Hạnh vẫn chưa ngừng.
Đoạn điệp khúc chưa xảy ra
Giọng bà Hạnh chuyển sang điệp khúc, trầm hơn, chậm hơn. Điệp khúc kể về một chuyến xe đêm, một khúc cua trên đèo, một cơn mưa, một chiếc xe tải không về bến. Thắng đứng bật dậy, ghế đổ cái rầm.
Cả phòng trà quay lại nhìn. Bà Hạnh ngừng hát, giữa chừng câu. Bà nhìn Thắng rất lâu, rồi nói khẽ vào micro, bài này chưa xong, đoạn cuối còn tuỳ người nghe. Rồi bà cúi chào, bước xuống sân khấu, đi vào phía sau tấm rèm nhung.
Thắng chạy theo vào phía sau. Không có ai. Chỉ có một cái bàn trang điểm cũ, một chiếc gương mờ, một tấm ảnh đen trắng dựng nghiêng. Trong ảnh là một cô gái trẻ, áo dài, đứng trên sân khấu. Dưới ảnh là ngày tháng từ hai mươi năm trước.
Ông chủ phòng trà chạy vào, thấy Thắng đứng nhìn tấm ảnh, ông thở dài. Ông bảo, đó là cô Hạnh, ca sĩ của phòng trà ngày xưa, mất hai mươi năm rồi. Ông bảo thỉnh thoảng có khách nói gặp cô hát, toàn là khách ngồi bàn cuối, và cô chỉ hát bài lạ cho những người sắp có chuyện.
Chuyến xe không đi
Đêm ấy, Thắng không ngủ. Sáng hôm sau, anh có một chuyến hàng qua đèo, đúng con đèo trong bài hát. Anh gọi cho chủ hàng, xin lùi một ngày. Chủ hàng cằn nhằn, anh vẫn kiên quyết. Lần đầu tiên trong ba mươi năm lái xe, anh bỏ một chuyến.
Chiều hôm ấy, trời mưa to. Tin tức báo đèo bị sạt lở, đường tắc mấy tiếng, may không có ai bị thương. Thắng ngồi xem tin trong phòng trọ, tay cầm ly trà nguội ngắt, nghe trong đầu vẫn vang giọng khàn khàn của bà Hạnh.
Mấy tuần sau, Thắng quay lại phòng trà. Sân khấu có một ca sĩ trẻ, hát nhạc mới. Không có bà Hạnh. Anh ngồi bàn cuối, nghe hết đêm. Lúc về, anh đặt một bông hoa trước tấm ảnh đen trắng phía sau rèm nhung.
Anh bắt đầu đi tìm Lan. Mất nửa năm, qua bao nhiêu người quen cũ, anh mới tìm được. Lan góa chồng, sống một mình ở một thị trấn miền Nam, vẫn bán bánh. Thắng không biết chuyện của hai người sẽ ra sao. Nhưng anh biết bài hát của mình chưa có đoạn cuối, và lần này anh muốn tự viết nó.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao âm nhạc có thể gợi ký ức mạnh mẽ?
Âm nhạc kích hoạt nhiều vùng não cùng lúc, trong đó có những vùng xử lý cảm xúc và trí nhớ. Một giai điệu gắn với một giai đoạn đời có thể kéo cả vùng ký ức ấy trở lại, rõ ràng và đầy cảm xúc.
Phòng trà là gì?
Phòng trà là không gian nghe nhạc sống nhỏ, ấm cúng, khán giả ngồi gần sân khấu, thường uống trà hoặc đồ uống nhẹ. Phòng trà gắn với dòng nhạc trữ tình, nhạc xưa, và có lịch sử lâu đời ở các đô thị Việt Nam.
Vì sao mô típ bài hát tiên tri hay xuất hiện trong truyện kể?
Bài hát, câu thơ, lời ru thường được dùng như lời nhắn ẩn giấu trong truyện cổ và truyện hiện đại. Mô típ này tạo cảm giác bí ẩn vì lời nhắn đến dưới dạng nghệ thuật, phải nghe kỹ mới hiểu.
Lái xe đường đèo trong mưa cần lưu ý gì?
Nên theo dõi dự báo thời tiết và thông tin giao thông trước khi đi, giảm tốc độ, giữ khoảng cách, bật đèn. Khi có cảnh báo sạt lở, nên hoãn chuyến hoặc chọn tuyến khác an toàn hơn.
Vì sao những người sống một mình lâu năm hay ngại chia sẻ quá khứ?
Những mất mát sớm có thể khiến người ta học cách giữ cảm xúc cho riêng mình. Theo thời gian, việc im lặng trở thành thói quen. Chia sẻ với người tin cậy hoặc chuyên gia có thể giúp nhẹ lòng hơn.
