Mười một giờ đêm, ông khách già đặt ly cà phê sữa đá xuống, đứng dậy, nhìn về phía con sông tối om, và hỏi bà chủ quán câu đã hỏi suốt ba năm: cô ơi, chuyến phà cuối tới chưa.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, bến phà, quán cà phê và những người trong truyện đều do mình nghĩ ra. Đây là một truyện buồn mà ấm, về những thứ cũ đi qua, và những người vẫn còn ở lại với chúng.
Quán cà phê ở đầu bến phà
Cô Út bán cà phê ở đầu một bến phà miền Tây đã hơn hai mươi năm. Quán cóc, mấy cái ghế nhựa thấp, cái bàn gỗ, cái tủ kính nhỏ đựng thuốc lá, kẹo bánh. Thời bến phà còn chạy, quán đông lắm, người chờ phà ngồi uống ly cà phê, nhìn sông, nghe tiếng còi phà.
Rồi người ta xây cây cầu lớn cách đó vài cây số. Ngày cầu thông xe, bến phà ngừng chạy. Chuyến phà cuối cùng rời bến lúc mười một giờ đêm, kéo một hồi còi dài, rồi không quay lại nữa. Bến phà vắng tanh, cỏ mọc lên ở bãi chờ xe.
Mấy quán xung quanh lần lượt dọn đi. Quán cô Út cũng định dọn. Nhưng cô vẫn mở thêm vài đêm cho hết số cà phê, sữa còn lại. Và vào đêm thứ ba sau khi bến ngừng, ông khách ấy xuất hiện.
Ông ngoài bảy mươi tuổi, dáng gầy, mặc chiếc áo sơ mi bạc màu, đội cái nón lá cũ. Ông ngồi xuống chiếc ghế sát mép bến, gọi một ly cà phê sữa đá, rồi ngồi nhìn ra sông, không nói gì.
Câu hỏi lúc mười một giờ
Đúng mười một giờ đêm, ông đứng dậy, nhìn ra con sông tối, hỏi cô Út, cô ơi, chuyến phà cuối tới chưa. Cô Út bảo, bến phà ngừng chạy rồi chú ơi, giờ đi qua cầu. Ông khách gật đầu, ngồi xuống, im lặng một lúc, rồi trả tiền, đi về.
Đêm hôm sau, ông lại tới. Lại một ly cà phê sữa đá, lại ngồi sát mép bến, lại câu hỏi lúc mười một giờ. Cô Út lại trả lời, bến phà ngừng rồi chú. Ông lại gật đầu, trả tiền, đi về.
Cứ thế, đêm nào cũng vậy. Cô Út không nỡ dọn quán. Cô nghĩ, chắc ông cụ lẫn, quen giờ quen nếp, mình cứ bán cho ông một ly cà phê, có mất gì đâu. Cô hỏi han, ông chỉ cười, không kể gì về mình.
Mấy người quen của cô Út đi ngang, thấy quán vẫn mở, hỏi bán cho ai. Cô bảo bán cho ông khách đợi phà. Họ nhìn ra chiếc ghế sát mép bến, nhìn cô, rồi lắc đầu bảo, ghế trống mà, Út. Cô Út nhìn lại. Ông khách vẫn ngồi đó, ly cà phê trên tay.
Chỉ mình cô Út nhìn thấy
Lúc đầu cô Út không tin. Cô nghĩ người ta trêu. Nhưng rồi cô để ý, ly cà phê của ông khách bao giờ cũng còn đầy, đá tan hết mà cà phê không vơi. Tiền ông trả là những tờ bạc cũ, mép đã sờn, có tờ từ thời cô còn con gái.
Cô hỏi bà cụ bán vé số ở gần đó, người sống ở bến phà lâu nhất. Bà cụ nghe tả, nghĩ một lúc, rồi kể. Ngày xưa có một ông lái phà già, chạy phà ở bến này mấy chục năm. Ông thương dân lắm, đêm nào cũng chạy thêm một chuyến muộn cho người đi làm về khuya.
Ông mất từ trước khi có cây cầu. Ông mất vào một đêm mưa, đúng lúc đang lái chuyến phà cuối, tim ngừng đập ngay trong cabin. Phà vẫn cập bến an toàn nhờ người phụ lái. Hôm ấy, khách trên phà không ai biết.
Bà cụ bảo, chắc ông về hỏi xem chuyến phà cuối của ông đã tới bến chưa, xem khách của ông về nhà hết chưa. Cô Út nghe xong, ngồi thừ người. Đêm ấy, khi ông khách hỏi câu quen thuộc, cô không trả lời là bến ngừng rồi nữa.
Câu trả lời khác
Mười một giờ, ông khách đứng dậy, nhìn ra sông, hỏi, cô ơi, chuyến phà cuối tới chưa. Cô Út đứng dậy theo, nói chậm rãi, tới rồi chú ạ, khách về nhà hết rồi, ai cũng an toàn. Giờ có cầu rồi, người ta đi lại dễ lắm, chú yên tâm.
Ông khách quay lại nhìn cô. Lần đầu tiên, cô thấy rõ gương mặt ông. Gương mặt khắc khổ, đen sạm vì nắng gió sông nước, đôi mắt hiền. Ông nhìn cô rất lâu, rồi mỉm cười, gật đầu. Ông bảo, vậy tốt rồi, vậy là tốt rồi.
Rồi từ xa, trên con sông tối, vang lên một hồi còi phà. Hồi còi dài, trầm, quen thuộc tới mức cô Út nổi da gà. Trên mặt nước, một ánh đèn vàng hiện ra, chầm chậm tiến về phía bến. Cô nhìn thấy bóng một chiếc phà cũ, sàn gỗ, cabin nhỏ sơn xanh.
Ông khách đặt ly cà phê xuống, chỉnh lại nón lá, bước xuống bến. Chiếc phà cập bến không một tiếng động. Ông bước lên, đi vào cabin, quay lại vẫy tay chào cô Út. Rồi chiếc phà rời bến, tiếng còi lại vang lên một lần nữa, xa dần, xa dần, rồi tắt.
Đêm cuối cùng của quán
Cô Út đứng ở bến rất lâu. Con sông lại tối om, chỉ có ánh đèn cây cầu lớn ở xa lấp lánh. Cô quay lại bàn. Ly cà phê sữa đá của ông khách đã cạn, chỉ còn mấy viên đá nhỏ. Bên cạnh ly có một tờ bạc cũ, gấp làm tư.
Đêm ấy, cô Út dọn quán. Không phải vì buồn, mà vì cô biết, ông khách sẽ không tới nữa. Cô xếp ghế, cất tủ kính, quét sạch bến. Cô để lại ở mép bến một ly cà phê sữa đá, như lời tạm biệt.
Bây giờ cô Út mở quán ở chân cây cầu mới, khách đông hơn, xe cộ tấp nập. Nhưng có những đêm, khi khách vãn, cô ngồi nhìn về phía bến phà cũ. Ánh đèn cây cầu chiếu xuống mặt sông, lấp lánh như ngày xưa đèn phà.
Thỉnh thoảng, vào những đêm mưa, cô nghe như có tiếng còi phà vọng lại từ rất xa. Cô không sợ. Cô chỉ nghĩ, chắc ông lại chạy một chuyến muộn, đưa ai đó về nhà. Và cô pha một ly cà phê sữa đá, đặt ở góc bàn, cho người lái phà đêm.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao các bến phà ở miền Tây dần biến mất?
Trong nhiều năm qua, nhiều cây cầu lớn được xây dựng bắc qua các con sông ở đồng bằng sông Cửu Long. Khi cầu thông xe, việc đi lại nhanh và thuận tiện hơn, nên nhiều bến phà ngừng hoạt động.
Cà phê cóc là gì?
Cà phê cóc là kiểu quán cà phê vỉa hè bình dân, với ghế nhựa thấp, bàn nhỏ, giá rẻ. Tên gọi được cho là vì người ngồi trên ghế thấp trông như con cóc ngồi chồm hổm. Đây là nét văn hoá quen thuộc ở miền Nam.
Vì sao truyện ma hay có nhân vật quay về để hoàn thành việc dang dở?
Ý niệm về những linh hồn còn vướng bận việc chưa xong xuất hiện ở nhiều nền văn hoá. Trong truyện kể, việc giúp hồn ma hoàn thành tâm nguyện thường là cách để họ ra đi thanh thản, mang lại kết thúc ấm áp.
Vì sao âm thanh trên sông vào ban đêm vang rất xa?
Ban đêm, không khí sát mặt nước thường lạnh hơn lớp trên, khiến sóng âm bị bẻ cong xuống và truyền đi xa hơn. Mặt nước phẳng cũng phản xạ âm thanh tốt, nên tiếng còi, tiếng máy ghe có thể nghe rõ từ rất xa.
Vì sao những nơi cũ bị bỏ hoang lại gợi nhiều cảm xúc?
Những nơi từng đông đúc nay vắng lặng gợi nhắc về thời gian trôi qua và những người từng ở đó. Ký ức và tưởng tượng dễ lấp đầy khoảng trống ấy, nên chúng thường trở thành bối cảnh cho những câu chuyện buồn và kỳ bí.
