Ngoài biển đêm, khi máy tàu đã tắt và chỉ còn tiếng sóng vỗ vào mạn, có những tiếng gọi mà người đi biển lâu năm dặn nhau đừng bao giờ đáp lại.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này hư cấu, con tàu, làng biển và những người trên tàu đều do mình nghĩ ra. Ngoài đời thật, nghe kêu cứu trên biển thì phải cứu, và cuối tập mình sẽ nói rõ chuyện này.
Chuyến biển cuối mùa
Lộc mười chín tuổi, lần đầu theo tàu đánh cá xa bờ. Tàu gỗ sơn xanh, mũi vẽ đôi mắt, chở bảy người. Thuyền trưởng là ông Hai, sáu mươi tuổi, da đen bóng như gỗ lim, bốn mươi năm đi biển. Ông ít nói, nhưng khi ông nói thì cả tàu im.
Chuyến ấy là chuyến cuối mùa. Biển êm, trời trong, đêm nào cũng thả lưới tới khuya. Lộc học buộc dây, học gỡ cá, học ngủ trên boong lắc lư với mùi dầu máy và mùi muối mặn trong tóc.
Ông Hai dạy cậu nhiều thứ. Nhưng có một thứ ông dạy bằng giọng khác hẳn, nghiêm như dạy luật. Đêm ngoài khơi, nếu nghe ai gọi tên mình hay kêu cứu từ dưới nước, thì đừng trả lời, đừng soi đèn, cứ nổ máy đi chỗ khác.
Lộc hỏi sao lại không cứu. Ông Hai không trả lời. Ông chỉ nhìn ra biển một lúc lâu, rồi quay vào cabin.
Mấy anh thuyền viên lớn tuổi thì cười xoà, bảo ông Hai kiêng nhiều thứ lắm, cứ nghe theo cho yên. Nhưng một anh kể nhỏ với Lộc rằng ông Hai từng có một người anh cũng đi biển, và từ ngày người ấy không về, ông chưa bao giờ ngủ trọn một đêm ngoài khơi.
Tiếng gọi từ mặt nước đen
Đêm thứ năm, tàu thả neo ở một vùng nước sâu. Gió lặng. Trăng chưa lên. Mặt biển đen kịt như tấm vải nhung. Cả tàu đã ngủ, chỉ có Lộc trực đèn ở đuôi tàu.
Gần hai giờ, cậu nghe một tiếng gọi. Cứu với. Rất xa, rồi gần hơn. Một giọng đàn ông khàn đặc, lẫn trong tiếng sóng. Cứu với, có ai không.
Lộc đứng bật dậy, rọi đèn pin ra biển. Không thấy gì, chỉ có sóng lăn tăn lấp lánh. Tiếng gọi vẫn còn, lúc bên trái, lúc bên phải mạn tàu, như người đang bơi vòng quanh.
Ông Hai bước ra từ lúc nào. Ông giật chiếc đèn pin khỏi tay Lộc, tắt phụt. Ông nói đúng một câu, rất khẽ: vào ngủ đi. Rồi ông đứng đó, quay lưng ra biển, hai tay nắm chặt lan can.
Chiếc phao ném xuống biển
Lộc không ngủ được. Tiếng gọi vẫn văng vẳng, càng lúc càng yếu, như người sắp đuối sức. Cậu nghĩ tới mẹ ở nhà, nghĩ tới chuyện nếu đó là người thật, một ngư dân gặp nạn, mà mình chỉ nằm nghe.
Khi ông Hai vào cabin, Lộc lén ra đuôi tàu. Cậu gỡ chiếc phao cứu sinh màu cam, buộc vào đầu cuộn dây thừng dài, rồi ném mạnh về phía tiếng gọi. Chiếc phao rơi tõm xuống nước đen.
Tiếng gọi im bặt. Sợi dây trong tay Lộc căng ra. Có thứ gì đó đang níu lấy phao, kéo nhẹ, rồi kéo mạnh hơn. Lộc ghì chân vào mạn tàu, hai tay rát buốt.
Rồi đột ngột, sợi dây chùng xuống. Lộc ngã ngồi trên boong. Cậu run rẩy kéo dây vào, từng sải một, nghe tiếng nước nhỏ giọt.
Nút thắt con rùa
Chiếc phao trở về, nguyên vẹn, ướt sũng. Nhưng sợi dây thừng không còn buộc như lúc Lộc buộc. Ai đó đã tháo ra và thắt lại, bằng một kiểu nút lạ, hai vòng lồng vào nhau, đầu dây gập thành hình như mai con rùa.
Ông Hai đứng sau lưng cậu từ lúc nào. Ông nhìn nút thắt và mặt ông biến sắc. Ông quỳ xuống boong, đưa những ngón tay chai sạn sờ lên nút dây, chậm rãi, như sờ mặt một người thân.
Nút con rùa, ông nói, giọng vỡ ra. Anh của ông nghĩ ra nút này hồi hai anh em còn nhỏ, chỉ hai anh em biết. Bốn mươi năm trước, anh ông đi biển một đêm không trăng, ở đúng vùng nước này, và không bao giờ về.
Đêm đó, lần đầu tiên Lộc thấy ông Hai khóc. Ông khóc không thành tiếng, vai run lên, tay ôm chặt chiếc phao cam vào ngực.
Mỗi lần đi qua vùng nước ấy
Sáng hôm sau, ông Hai không trách Lộc lời nào. Ông chỉ bảo cả tàu nhổ neo về sớm. Suốt đường về ông ngồi ở mũi tàu, chiếc phao đặt bên cạnh, không ai dám hỏi.
Lộc theo ông Hai thêm nhiều mùa biển. Cậu không bao giờ nghe lại tiếng kêu cứu ấy nữa. Nhưng cậu để ý, mỗi lần tàu đi ngang vùng nước sâu ấy, ông Hai lại cho tàu chạy chậm.
Ông lấy một chiếc phao cũ, tự tay thắt dây bằng nút con rùa, rồi thả nhẹ xuống biển, không buộc lại. Chiếc phao trôi đi, chòng chành, nhỏ dần trên mặt nước.
Có lần Lộc hỏi ông làm vậy để làm gì. Ông Hai nhìn theo chiếc phao, nói: để anh ông biết là ông vẫn nhớ đường. Rồi ông quay vào nổ máy, và tàu chạy tiếp về phía bờ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao âm thanh trên biển đêm có thể truyền rất xa?
Ban đêm lớp không khí sát mặt nước thường lạnh hơn lớp phía trên, khiến sóng âm bị uốn cong trở lại mặt biển thay vì tản lên trời. Nhờ vậy tiếng máy, tiếng người từ tàu khác rất xa vẫn có thể nghe rõ như ở ngay gần.
Những âm thanh nào trên biển dễ bị nghe nhầm thành tiếng người?
Tiếng chim biển kêu đêm, tiếng sóng vỗ vào khoang rỗng, tiếng dây và ván tàu cọ vào nhau đều có thể giống tiếng gọi. Khi mệt và căng thẳng, não càng dễ nghe chúng thành lời.
Vì sao người đi biển có nhiều kiêng kỵ đến vậy?
Nghề biển nhiều rủi ro, phụ thuộc vào thời tiết mà con người không điều khiển được. Kiêng kỵ giúp người ta có cảm giác kiểm soát, giữ kỷ luật trên tàu và truyền lại kinh nghiệm qua nhiều thế hệ dưới dạng dễ nhớ.
Tục thờ cá Ông của ngư dân là gì?
Ngư dân nhiều vùng ven biển miền Trung và miền Nam thờ cá voi, gọi tôn kính là cá Ông, tin rằng Ông cứu người gặp nạn trên biển. Nhiều làng có lăng thờ và lễ cúng hằng năm, là một nét văn hoá biển đặc sắc.
Ngoài đời thật, nghe tiếng kêu cứu trên biển thì nên làm gì?
Phải cứu nếu có thể, và luật biển cùng đạo lý của người đi biển đều đòi hỏi như vậy. Đồng thời liên lạc ngay với đài thông tin duyên hải hoặc lực lượng cứu hộ, báo vị trí, và không để người cứu tự đặt mình vào nguy hiểm.
