Họ đã đi lạc suốt bốn tiếng đồng hồ thì nhìn thấy những ngọn đèn, vàng và ấm, lấp lánh dưới đáy thung lũng như ai vừa rải một nắm than hồng.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, ngôi làng, mặt hồ và nhóm bạn trong truyện đều do mình đặt ra, không gắn với nơi nào có thật. Đây là một truyện buồn và hiền, nên bạn cứ nghe như nghe một lời kể bên bếp lửa.
Lạc đường trên dãy núi lúc chạng vạng
Nhóm có bốn người, Linh dẫn đầu vì là người đi nhiều nhất. Họ định băng qua một dãy núi trong hai ngày, ngủ lều một đêm trên đỉnh. Chiều ngày đầu, sương xuống sớm, lối mòn chia làm ba ngả, và họ chọn sai.
Điện thoại mất sóng. Bản đồ tải sẵn chỉ hiện một chấm xanh nhấp nháy giữa một vùng trống trơn. Trời tối dần, gió lạnh thổi ngược lên từ phía thung lũng, mang theo mùi khói bếp.
Mùi khói bếp là thứ ngọt ngào nhất họ từng ngửi thấy. Rồi những ngọn đèn hiện ra bên dưới, thưa thớt, vàng ấm, đúng là một ngôi làng.
Linh kiểm tra bản đồ lần nữa. Chỗ ấy, theo bản đồ, là màu xanh dương. Anh nghĩ bản đồ cũ, hoặc sai. Bốn người dắt nhau lần xuống theo mùi khói.
Bữa cơm ở ngôi làng không có trên bản đồ
Làng nằm dọc một con suối, nhà gỗ mái lá, đèn dầu treo trước hiên. Người làng ra đón như đã biết có khách tới. Họ không hỏi nhiều, chỉ đưa bốn người vào một căn nhà sàn rộng, nhóm lửa cho hong áo, rồi dọn cơm.
Bữa cơm có măng luộc, cá suối nướng, rau rừng, cơm nếp đựng trong ống tre, rượu ngô sóng sánh trong những chiếc cốc tre nhỏ. Một chiếc đài cũ đặt trên vách phát những bài hát rất xưa, giọng ca sĩ rè rè như qua nhiều lớp thời gian.
Người làng ăn mặc giản dị, kiểu áo quần Linh chỉ thấy trong những tấm ảnh cũ của bố mẹ. Một bà cụ ngồi cạnh Linh hỏi han rất kỹ, hỏi con đường lên thị trấn đã làm xong chưa, hỏi ngoài kia trường học có còn mái tranh không. Linh trả lời mà không hiểu vì sao bà hỏi vậy.
Lúc khuya, một ông cụ tóc bạc, dáng người cao, rót thêm rượu cho cả nhóm rồi nói chậm rãi: các cháu ngủ một giấc cho lại sức, nhưng phải đi trước khi gà gáy. Gà gáy rồi thì đường lên khó đi lắm.
Lời dặn trước khi gà gáy
Bốn người ngủ trên sàn nhà sàn, đắp những tấm chăn dệt thô có mùi khói và mùi nắng. Linh không ngủ được. Anh nằm nghe tiếng suối chảy dưới gầm nhà, nghe đâu đó trong làng có tiếng ru rất khẽ.
Anh để ý tiếng suối mỗi lúc một to. Không phải tiếng róc rách của suối nữa, mà là tiếng nước dâng, sâu và nặng, vỗ nhè nhẹ vào cột nhà. Anh thò tay xuống khe sàn. Hơi nước lạnh buốt phả lên.
Gần bốn giờ sáng, ông cụ tóc bạc lặng lẽ vào lay từng người dậy, đưa cho mỗi đứa một ống cơm nếp còn ấm, rồi chỉ một lối đi lên dốc. Ông dặn đi thẳng, đừng dừng lại, đừng quay xuống.
Linh cúi đầu cảm ơn. Ông cụ đặt vào tay anh một chiếc cốc tre nhỏ, mặt ngoài khắc một hình con cá. Ông bảo cầm lấy mà dùng, ở dưới này không cần nữa.
Mặt hồ phẳng lặng lúc bình minh
Họ leo dốc trong bóng tối, im lặng, chỉ nghe tiếng thở của nhau. Khi lên tới đỉnh sườn đồi thì phía đông vừa ửng hồng, và từ đâu đó dưới thung lũng vọng lên một tiếng gà gáy, rồi tắt ngấm.
Linh quay lại nhìn. Bên dưới không có ngôi làng nào. Không có mái lá, không có ánh đèn, không có khói bếp. Cả thung lũng là một mặt hồ rộng, phẳng lặng như gương, sương trắng trôi lững lờ trên mặt nước.
Bốn người đứng đó rất lâu. Không ai nói câu nào. Một người mở ống cơm nếp ra xem. Cơm vẫn còn ấm, thơm mùi tre non.
Gần mép nước, nơi hồ cạn vì mùa khô, Linh nhìn thấy những hàng cột gỗ đã mục chỉ còn trơ gốc, xếp thẳng hàng như nền móng của những căn nhà sàn, chạy dọc theo một lòng suối cũ.
Chiếc cốc tre khắc hình con cá
Mấy tuần sau, Linh quay lại vùng ấy một mình. Anh hỏi đường tới khu tái định cư trên đồi, nơi người ta bảo dân của mấy làng dưới thung lũng đã dời lên từ khi có hồ chứa nước, đã lâu lắm rồi.
Một ông cụ ngồi sưởi nắng trước hiên nhà nghe anh kể, không nói gì. Linh lấy chiếc cốc tre ra. Ông cụ cầm lấy, lật đi lật lại, ngón tay run run lần theo hình con cá.
Ông bảo đó là dấu của cha ông, người thợ khắc giỏi nhất làng cũ. Ngày dời làng, cha ông là người đi sau cùng, đứng trên đồi nhìn nước dâng suốt ba ngày, rồi mấy năm sau thì mất ở nhà mới, lúc nào cũng nói ngủ không yên vì không nghe tiếng suối.
Ông cụ trả lại chiếc cốc, bảo cha ông đã cho thì anh cứ giữ. Chiều ấy, Linh xuống mép hồ, rót một ít nước suối vào chiếc cốc tre, đặt lên một gốc cột gỗ cũ. Lúc anh đi, mặt hồ lặng như tờ, nhưng từ đâu đó dưới nước vọng lên, rất khẽ, tiếng một chiếc đài cũ đang hát một bài hát xưa.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao mặt hồ phẳng lặng lại dễ gợi cảm giác rợn người?
Mặt nước lặng phản chiếu mọi thứ như một tấm gương, che khuất hoàn toàn những gì nằm bên dưới. Ta không biết hồ sâu bao nhiêu, có gì dưới đáy, và sự im lặng tuyệt đối ấy khiến trí tưởng tượng tự lấp đầy khoảng trống.
Có thật là mùa khô hồ chứa đôi khi lộ ra dấu vết làng cũ?
Ở nhiều hồ chứa nước trên thế giới, khi mực nước xuống thấp vào mùa khô hay hạn hán, nền móng nhà, đường cũ hay công trình xưa có thể lộ ra. Đó là dấu vết của những khu dân cư đã được di dời trước khi tích nước.
Người dân phải dời làng thường mang theo nỗi nhớ gì?
Họ nhớ không chỉ ngôi nhà mà cả nếp sống: tiếng suối, mảnh nương, mồ mả tổ tiên, hàng xóm quen. Nhiều người lớn tuổi mất rất lâu mới quen được chỗ ở mới, và câu chuyện về làng cũ thường được kể lại qua nhiều thế hệ.
Vì sao nhiều truyện ma dặn phải đi trước khi gà gáy?
Trong văn hoá dân gian nhiều nơi, tiếng gà gáy báo hiệu ban ngày, là ranh giới khi những gì thuộc về đêm phải lui đi. Lời dặn ấy biến khoảnh khắc rạng sáng thành một hạn chót, tạo cho câu chuyện một nhịp đếm ngược.
Đi bộ đường dài mà lạc đường thì nên làm gì?
Dừng lại, giữ bình tĩnh, tìm chỗ an toàn thay vì cố đi tiếp trong tối. Nên đi cùng người dẫn đường quen địa hình, báo trước lộ trình cho người ở nhà, mang theo bản đồ tải sẵn, đèn, nước và đồ giữ ấm, và tuân thủ hướng dẫn của địa phương.
