Mười một giờ đêm, khu chợ đã dọn sạch, sạp nào cũng trống trơn, vậy mà ngọn đèn lồng đầu tiên lại bật sáng, rồi ngọn thứ hai, ngọn thứ ba, và chị Loan nghe thấy tiếng rao mà chị chưa nghe từ mười năm nay: bánh bèo nóng đây.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Đây là tập cuối cùng trong loạt truyện về chợ đêm và quán xá. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, khu chợ và những người trong truyện đều do mình nghĩ ra. Nhưng mình tin ai cũng có một khu chợ, một góc phố đã mất, và truyện này xin dành cho những nơi ấy.
Khu chợ đêm ba mươi năm
Khu chợ đêm nằm trong một con hẻm dài ở trung tâm thành phố, họp từ ba mươi năm trước. Ban đầu chỉ có vài gánh hàng ăn, rồi đông dần, thành một dãy sạp san sát. Bánh bèo, bánh xèo, ốc luộc, chè, hủ tiếu, nước mía. Ai ở thành phố này cũng từng ăn ở đây ít nhất một lần.
Chị Loan bán chè ở chợ đã hai mươi lăm năm. Sạp chè của chị là của mẹ để lại. Chị lớn lên ở chợ, chơi với lũ trẻ con của các sạp khác, ăn bánh bèo của cô Sáu, uống nước mía của ông Bảy, nghe ông Tư kể chuyện bên nồi hủ tiếu.
Rồi thành phố quy hoạch lại. Con hẻm sẽ thành một trung tâm thương mại. Khu chợ đêm bị giải toả. Người bán được hỗ trợ chuyển đi, mỗi người một nơi. Ngày mai, máy móc sẽ vào. Đêm nay là đêm cuối cùng.
Chiều ấy, mọi người dọn sạp. Không ai nói nhiều. Người khóc, người cười gượng, người lặng lẽ tháo từng tấm bạt. Tới tối, khu chợ trống trơn, chỉ còn những khung sắt trơ trọi. Chị Loan dọn xong sạp chè, nhưng chưa nỡ về. Chị ngồi lại trên chiếc ghế đẩu, nhìn khu chợ lần cuối.
Ngọn đèn lồng đầu tiên
Gần mười một giờ đêm. Khu chợ tối om, chỉ có ánh đèn đường hắt vào đầu hẻm. Chị Loan đứng dậy định về. Đúng lúc ấy, ngọn đèn lồng đỏ ở sạp đầu tiên bỗng bật sáng. Chị ngạc nhiên. Điện đã cắt từ chiều.
Rồi ngọn thứ hai, ngọn thứ ba, cả dãy đèn lồng lần lượt sáng lên, đỏ rực như những đêm chợ đông nhất. Và từ đâu đó, tiếng rao vang lên: bánh bèo nóng đây, bánh bèo đây. Chị Loan đứng sững. Đó là giọng cô Sáu. Cô Sáu đã mất mười năm.
Chị nhìn về phía sạp bánh bèo. Cô Sáu đang đứng đó, đội khăn rằn, xếp từng chén bánh bèo lên mẹt, rưới tôm chấy, mỡ hành, như chưa từng đi đâu. Cô thấy chị Loan, vẫy tay, gọi to, con Loan, lại đây cô cho chén bánh bèo.
Chị Loan nhìn quanh. Khắp khu chợ, những sạp hàng trống trơn giờ đầy ắp. Ông Bảy đang ép nước mía, tiếng máy ép rè rè. Ông Tư khuấy nồi hủ tiếu, khói bay nghi ngút. Bà Chín ngồi luộc ốc, mùi sả gừng thơm phức. Toàn là những người chị nghĩ không bao giờ gặp lại nữa.
Phiên chợ của những người đã đi
Chị Loan đi giữa khu chợ, như đi trong một giấc mơ. Mỗi sạp hàng là một người bán cũ. Có người mất từ hồi chị còn bé tí, có người mới mất năm ngoái. Ai thấy chị cũng cười, cũng gọi tên, cũng mời ăn, như những đêm xưa.
Cô Sáu đưa chị chén bánh bèo. Chị ăn, vẫn đúng vị ấy, mềm, dẻo, tôm chấy giòn, nước mắm ngọt. Ông Bảy rót cho chị ly nước mía, mát lạnh. Ông Tư múc cho chị tô hủ tiếu, bảo ăn đi con, đêm nay ông không lấy tiền ai.
Rồi chị thấy khách. Những vị khách cũng là người cũ. Ông giáo già hay ngồi đọc báo ở sạp nước mía. Cặp vợ chồng già ngày nào cũng ăn chè đậu đỏ của mẹ chị. Lũ trẻ con ngày xưa giờ đã lớn, có đứa đã đi xa, giờ lại chạy nhảy giữa các sạp như hồi nhỏ.
Và rồi, ở sạp chè của chị, chị thấy mẹ. Mẹ đang đứng sau nồi chè, múc từng chén chè đậu đỏ, bày lên khay. Mẹ mặc chiếc áo bà ba nâu chị nhớ nhất. Mẹ ngẩng lên, nhìn chị, mỉm cười, gọi, Loan ơi, lại phụ mẹ một tay.
Phụ mẹ một tay
Chị Loan chạy tới sạp chè, nước mắt giàn giụa. Mẹ đưa cho chị cái muôi, bảo con múc chè đi, khách đông lắm. Chị đứng cạnh mẹ, múc chè cho khách, như hồi chị mười tuổi, đứng trên cái ghế đẩu để với tới nồi.
Mẹ không nói gì nhiều. Mẹ chỉ múc chè, đưa khách, nhận tiền, cười. Thỉnh thoảng mẹ nhìn chị, gật đầu, như khen chị múc đều tay. Chị Loan muốn nói với mẹ bao nhiêu điều, mà nghẹn lại, không nói được câu nào.
Gần sáng, khách vãn dần. Mẹ lau tay, quay sang chị. Mẹ bảo, chợ này hết rồi, con ạ, nhưng con đừng buồn. Chợ không ở cái hẻm này. Chợ ở trong những người còn nhớ. Con còn nhớ cách nấu chè của mẹ, thì sạp chè của mẹ vẫn còn.
Mẹ bảo, con đi đâu cũng được, mở sạp ở đâu cũng được. Đêm nào con nấu chè, mẹ vẫn đứng cạnh con. Rồi mẹ ôm chị một cái, thật chặt, thật lâu. Mùi mẹ, mùi chè đậu đỏ, mùi khói bếp, tất cả ùa về trong vòng tay ấy.
Bình minh trên khu chợ cũ
Khi gà gáy, những ngọn đèn lồng lần lượt tắt. Những người bán hàng cũ chào nhau, chào chị Loan, rồi tan dần vào ánh sáng nhạt của buổi sớm. Cô Sáu vẫy tay. Ông Bảy cúi đầu. Ông Tư cười khà khà. Mẹ chị là người đi sau cùng.
Chị Loan đứng một mình giữa khu chợ trống. Những khung sắt trơ trọi, những tấm bạt cuộn tròn, đúng như chiều qua. Nhưng trên sạp chè của chị, có một chén chè đậu đỏ còn ấm, và cái muôi gỗ của mẹ đặt ngay ngắn bên cạnh.
Sáng hôm ấy, máy móc vào. Khu chợ đêm ba mươi năm biến mất trong vài ngày. Chị Loan chuyển sạp chè về một con phố nhỏ ở ngoại ô. Ít khách hơn, xa hơn, nhưng chị vẫn nấu chè đậu đỏ theo cách của mẹ, vẫn dùng cái muôi gỗ của mẹ.
Những người bán cũ khác cũng tản đi khắp thành phố. Thỉnh thoảng họ gặp nhau, kể cho nhau nghe về đêm cuối cùng ấy. Ai cũng gặp lại một người. Và đêm nào nấu chè, chị Loan cũng thấy bên cạnh mình có một hơi ấm, một bàn tay khẽ chỉnh lại muôi chè, và một giọng nói rất khẽ: múc đều tay vào con.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao những khu chợ cũ gắn bó sâu sắc với ký ức người dân?
Chợ không chỉ là nơi mua bán mà là nơi gặp gỡ, trò chuyện, nơi nhiều thế hệ lớn lên. Mỗi khu chợ cũ chứa đựng những thói quen, mùi vị, tiếng rao và con người mà người ta gắn bó cả đời.
Khi phải rời một nơi gắn bó lâu năm, nên làm gì để nhẹ lòng?
Có thể chụp ảnh, ghi lại kỷ niệm, giữ một món đồ nhỏ làm kỷ vật, tổ chức một buổi gặp mặt chia tay. Chia sẻ cảm xúc với những người cùng trải qua cũng giúp vơi bớt nỗi buồn.
Vì sao các món ăn gia truyền được giữ gìn qua nhiều thế hệ?
Món ăn gia truyền mang theo công thức, kỹ thuật và cả ký ức gia đình. Giữ gìn món ăn ấy là giữ gìn một phần bản sắc, một sợi dây nối các thế hệ với nhau.
Mô típ hồn ma về gặp người thân lần cuối có ý nghĩa gì?
Mô típ này thể hiện mong muốn được nói lời tạm biệt, được nhận một lời an ủi từ người đã khuất. Trong truyện kể, những cuộc gặp gỡ như vậy giúp người ở lại tìm thấy sự bình yên và động lực sống tiếp.
Bánh bèo là món ăn thế nào?
Bánh bèo là món bánh làm từ bột gạo, đổ vào chén nhỏ hấp chín, ăn với tôm chấy, mỡ hành và nước mắm pha. Đây là món ăn dân dã phổ biến ở miền Trung và miền Nam, thường bán ở các chợ, quán vỉa hè.
